5 redenen waarom jij tijdens de Provinciale Statenverkiezingen gaat stemmen!

door:
Binnen enkele weken belandt er belangrijke post op jouw deurmat: een envelop met daarin een vriendelijke oproep om te gaan stemmen voor de Provinciale Statenverkiezingen van 20 maart 2019. Stop! Gooi deze stempas niet op een berg oud papier ergens in de keuken, tussen de lege wijnflessen en de overvolle afvalemmer. Maak gebruik van dit democratische voorrecht.

Waarom zou je dit überhaupt doen? Waarom stemmen op een volksvertegenwoordigend orgaan die je maar amper volgt of waarvan je niets hoort, behalve bij debacles zoals de Uithoflijn[1]en schandalen zoals de Ceteco-affaire?[2]De opkomst van nieuwe en lokale partijen, de verkiezingen van de Eerste Kamer in mei 2019 en onduidelijkheid over de toekomst van de Provincie[3], kunnen de Provinciale Staten een ongekende impuls geven. Dit maakt deelname aan de aankomende verkiezingen niets minder dan cruciaal.  

Voordat de vijf gouden redenen om te stemmen worden onthuld, nu eerst een korte herhalingsles ‘Provinciale Staten’. 

Herhalingsles: wat zijn de Provinciale Staten ook alweer?

Het Revolutiejaar 1848 bracht in het nog jonge Nederland een forse Grondwetswijziging teweeg. De Grondwetscommissie, onder leiding van de roemruchte parlementariër J.R. Thorbecke, creëerde het idee van decentrale (autonome) overheden, neergelegd in onder meer de Provinciewet.[4]  Volgens het autonomiebeginsel kan een Provincie de regeling over en bestuur van haar eigen ‘huishouding’ inrichten.[5]De Commissie kondigde ook de provinciale organisatie aan: de Commissaris van de Koning, de Gedeputeerde Staten en de Provinciale Staten.

In tegenstelling tot de Commissaris van de Koning en de Gedeputeerde Staten (allebei belast met de uitvoerende macht), bezit de Provinciale Staten de wetgevende macht: de Grondwet kent het bestuursorgaan de vaststelling van verordeningen toe.[6]Deze eenzijdig bindende regelingen raken talloze vlakken van de provinciale samenleving. De wettelijke bevoegdheden van de Provinciale Staten komen vrijwel overeen met die van de Tweede Kamer. Voor de wetgevende taak bezit het provinciale parlement het recht van initiatief en het recht van amendement.[7]Voor de controlerende taak tegenover het dagelijks bestuur van de Provincie (Commissaris van de Koning & Gedeputeerde Staten), beschikt de Provinciale Staten over het recht van interpellatie (vragenrecht) en het recht van onderzoek.[8]

Sinds de vorming van superprovincies is uitgebleven[9],telt Nederland 12 Provinciale Staten. De kiesgerechtigden stemmen per provincie voor de opvulling van minimaal 39 en maximaal 55 zetels met kandidaten van uiteenlopende partijen. De uiteindelijk gekozen Statenleden vertegenwoordigen gezamenlijk de belangen van de provinciale bevolking.[10]

Eerste reden: oefen je kiesrecht uit en houd de lokale democratie in stand!

Tot 1917 was het algemeen kiesrecht voorbestemd aan de vermogende inwoners, met name de aristocratie en de gegoede burgerij.[11]Na een grondwetswijziging in datzelfde jaar gold artikel 4 van de Grondwet ook voor de normale man.[12]Als een van de eerste landen ter wereld voerde Nederland in 1922 het algemeen kiesrecht in voor vrouwen.[13]Dit historisch resultaat is het werk van de Eerste Emancipatiegolf onder Aletta Jacobs, de bekendste feministe uit de moderne geschiedenis.[14]Sinds 1972 is het minimumleeftijd om een stem uit te brengen vastgelegd op 18 jaar.

Het kiesrecht en het belang ervan is uitgedrukt in talloze verdragen en wetenschappelijke artikelen. Bovendien vormt het kiesrecht als klassiek grondrecht een essentiële pijler voor de democratische rechtsstaat van vandaag. Niet stemmen is het ondermijnen van de geschiedenis achter het kiesrecht, waar lang en hard voor is gevochten. Doe jezelf niet tekort, oefen het ruim 100 jaar oude kiesrecht uit en stel jouw Provinciale Staten samen!

Tweede reden: maak het verschil in jouw provincie!

De Provinciale Staten beslist over een scala aan onderwerpen. Van klimaat tot aan landschap, van lokaal bestuur tot aan internationale zaken, van landschap tot aan verkeer & vervoer.[15]Ook regelt de provincie twee soorten belastingen: motorrijtuigenbelasting en regionale heffingen (zoals verontreinigingsontheffing).[16]Bovendien kunnen de Provinciale Staten aanzienlijke invloed uitoefenen op gemeentepolitiek, door onder meer medewerking te vorderen tijdens de uitvoering van verordeningen.[17]Denk hierbij aan een provinciale verordening tot het bouwen van meer koopwoningen in een bepaalde gemeente. 

Wil jij meer fietspaden voor je swapfiets? Meer schapen en koeien in de wei? Uitgebreide infrastructuur voor meer openbaar vervoer? Na je studie een degelijke starterswoning krijgen? Minder motorrijtuigenbelasting betalen zodat je stufi overhoudt voor relevante zaken? Meer stedelijke stiltegebieden voor jouw luidruchtige huisgenoten? Minder stinklucht uit Pernis? Breng dan tijdens de Provinciale Statenverkiezingen je stem uit!

Derde reden: help de opkomst van de Provinciale Staten te vergroten!

Ruim 50 jaar geleden bestond voor de Provinciale Statenverkiezingen een wettelijke opkomstplicht. In de periode 1946-1966 resulteerde dit in een opkomst van tussen de 80 en 88% van de kiesgerechtigden.[18]Op verzoek van minister Beernink werd de plicht echter in 1970 afgeschaft. Hierdoor zakte de opkomstplicht al gauw onder de 80%. Slechts 47% van de kiesgerechtigden kwam opdagen voor de Provinciale Statenverkiezingen van 2015.[19]

Vergeleken onze zuiderburen doet de lokale politiek in Nederland slechte zaken. Voor de Provincieraadsverkiezingen van 2018 in België (Vlaanderen) brachten 92% van de kiesgerechtigden hun stem uit.[20]De opkomstplicht leeft nog in volle glorie tussen de Vlamingen en de Walloniërs. Niet naleven van deze plicht wordt zelfs gezien als een misdrijf. 

‘Er kan er maar een de beste zijn’. Dus wil je dat Nederland weer de enige democratische parel wordt van de Benelux? breng dan je stem uit!

Vierde reden: kies voor de gevestigde partijen of voor de nieuwe/lokale partijen!

De gevestigde landelijke partijen (VVD, CDA, D66, SGP, PVV, SP, GroenLinks, Partij van de Dieren, ChristenUnie, PvdA en 50 Plus) domineren nog altijd de provinciale politiek. Sinds 2015 bezitten de eerdergenoemde partijen 555 van 570 zetels in de 12 Provinciale Staten.[21]

Nieuwe partijen maken echter langzamerhand hun opmars. Onder meer DENK, Forum voor Democratie en NIDA doen een gooi naar de zetels in de Provinciale Staten.[22]Ook lokale partijen kunnen een stevige stempel drukken op het provinciale parlement; de uitslag van de Gemeenteraadsverkiezingen in 2018 wees uit dat lokale partijen in 164 van de 335 gemeenten de grootste zijn geworden.[23]  

Behouden de gevestigde partijen hun absolute greep op de provinciale politiek of zorgen de nieuwe/lokale partijen voor een verschuiving binnen de 12 Provinciale Staten? Stem en beslis mee!

Vijfde reden: besluit mee over de samenstelling van de Eerste Kamer!

De regeringscoalitie (VVD, CDA, D66 en ChristenUnie) heeft geen sterke meerderheid in de senaat. Net zoals de Tweede Kamer (76/150 zetels), hebben de vier partijen gezamenlijk een krappe meerderheid in de Eerste Kamer (38/75 zetels).[24]Dit betekent echter nog wel dat het leeuwendeel van wetsvoorstellen van het kabinet, met behulp van de eerdergenoemde meerderheden, door beide Kamers wordt aangenomen.

De Grondwet heeft het recht om de Eerste Kamerleden te kiezen toegewezen aan de leden van de Provinciale Staten; de stembussen hiervoor gaan open op 27 mei 2019.[25]Praktijk laat zien dat de 570 statenleden van de 12 Provinciale Staten vaak kiezen voor kandidaten van de eigen partij.[26]

Afhankelijk van het stemgedrag van de kiesgerechtigden en de populariteit van het kabinet, kan de meerderheid van de regeringspartijen in de Eerste Kamer nog dit jaar verdwijnen, met als gevolg dat wetsvoorstellen van het kabinet moeilijker de senaat doorkomen.

De verkiezingsuitslag van het volksvertegenwoordigende orgaan van de Provincie kan de positie van het huidige kabinet onder druk zetten. De Provinciale Statenverkiezingen van 1982 hebben mede geleid tot de val van het tweede kabinet van premier Dries van Agt, nadat regeringspartij PvdA 91 zetels verloor in de 12 Provinciale Staten.[27]

Stem en bepaal of de regeringspartijen hun meerderheid in de Eerste Kamer mogen behouden!

Slotstuk 

Ondanks dat je er niet heel bekend mee bent, is stemmen tijdens de Provinciale Statenverkiezingen van groot belang. Zo kun je bijvoorbeeld bijdragen aan een nieuwe samenstelling van de Eerste Kamer, met wellicht als gevolg dat een regeringsvoorstel tot renteverhoging van de studieschuld wordt verworpen.[28]

Al spijt van je overweging om de waardevolle stempas weg te gooien? Dan is de boodschap aangekomen en kijkt het stembureau om de hoek met plezier uit naar jouw komst!


[1]D. Hoekstra, ‘Oppositie in Provinciale Staten wil onafhankelijk onderzoek naar organisatie’, AD 6 maart 2018.   

[2]A. van Roessel, ‘De hoofdrolspelers in de Ceteco-affaire’, De Volkskrant1 oktober 1999.

[3]R. van Oevelen, ‘Welke coalitie geeft een perspectief aan provincies als bestuurslaag?’. Publiekrecht & Politiek6 april 2017. 

[4]I.J. Brugmans, Thorbecke, Haarlem: De Erven F. Bohn 1958. 

[5]Artikel 124 lid 1 Grondwet.

[6]Artikel 127 Grondwet.  

[7]Art. 143a lid 1 en 143b lid 1 Provinciewet

[8]Art. 151 lid 1 en 151a lid 1 Provinciewet. 

[10]Art. 7 en 8 Provinciewet. 

[11]H. Stout, De Nederlandse Rechtsstaat, Amsterdam: Amsterdam University Press 2015, p. 57.

[12]B.P. Vermeulen, ‘De grondwetsherziening van 1917, AA 2009, afl. 11. 

[14]Stb. 1919, 536. 

[16]Art. 220 Provinciewet. 

[17]Art. 146 lid 1 Provinciewet 

[22]K. Adams, ‘DENK en Forum voor Democratie doen mee aan provinciale staten in Overijssel’, Tubantia2 januari 2019.  Politieke Redactie, ‘Islamitische partij NIDA doet mee aan provinciale verkiezingen’, AD10 januari 2019. 

[25]Art. 55 Grondwet. 

[28]F. van Heest, ‘Kabinet verhoogt op eigen houtje rente studieschuld’, ScienceGuide16 oktober 2018. 


Tags

Eerste Kamer democratie Provinciale Staten Provinciale Statenverkiezing stemmen

Discussie