Affectieschade krijgt eindelijk een grondslag

door:
Het is 9 april 2011, wanneer een vierentwintigjarige man rond het middaguur het winkelcentrum ‘De Ridderhof’ in Alphen aan de Rijn binnenloopt. Hij opent het vuur op het winkelend publiek. Hij heeft met deze actie zes dodelijke slachtoffers gemaakt, zestien slachtoffers direct verwond door de kogelregen en vervolgens zichzelf om het leven gebracht.[1]

Het is 26 januari 2018, wanneer twee mannen met een bivakmuts op in de avond een jongerencentrum in Amsterdam bestormen en het vuur openen. De verdachten hebben met deze actie een jongen van zeventien vermoord, een man van negentien en een vrouw van twintig verwond. Naast de slachtoffers, zijn er nog veel andere mensen aanwezig geweest, waaronder kinderen.[2]

Ten slotte, het is 14 februari 2018, wanneer een negentienjarige man een school in Parkland Florida binnenloopt en het vuur opent. Met zijn actie heeft hij zeventien mensen vermoord en talloze mensen verwond.[3]

Hetgeen deze gebeurtenissen met elkaar gemeen hebben, is dat bij alle drie de gebeurtenissen meerdere slachtoffers zijn gevallen, en dus meerdere aanspraken op schadevergoeding zijn ontstaan. Het uitgangspunt van het Nederlandse schadevergoedingsrecht is dat schadevergoeding slechts verschuldigd is wanneer hier een wettelijke grondslag voor bestaat. Een ander uitgangspunt is dat indien iemand verantwoordelijk te houden is voor het slachtoffer zijn letsel, het slachtoffer de enige is die recht heeft op een vergoeding van materiële en immateriële schade. Het behoeft dan ook geen verdere juridische onderbouwing dat een slachtoffer aanspraak kan maken op schadevergoeding. De wet maakt hier een duidelijk onderscheid: alleen slachtoffers, oftewel gekwetsten, en niet derden. Derden hebben alleen een aanspraak wanneer er sprake is van verplaatste schade: gemaakte kosten ten behoeve van het slachtoffer. Het slachtoffer staat in de huidige wetgeving dus centraal, maar naast het slachtoffer, kunnen ook hun naasten lijden.

Het wetsvoorstel Affectieschade beoogt de positie van naasten van het slachtoffer te verbeteren. Het heeft echter een lange tijd geduurd, daar het eerste voorstel op 6 februari 2003 werd ingediend maar op 23 maart 2010 door de Eerste Kamer werd verworpen.[4] Het nieuwe en huidige wetsvoorstel is vervolgens op 16 juli 2015 ingediend en op 10 april 2018 aangenomen door de Eerste Kamer.[5] De reden om de kring te verruimen is dat uit onderzoek is gebleken dat naasten en nabestaanden behoefte hebben aan een vergoeding. Een vergoeding is namelijk een teken van erkenning: erkenning van het leed en de emotionele gevolgen dat ook hen is aangedaan. Het kan voorts een zekere genoegdoening verschaffen.

Het voorstel gaat de positie van de naasten op drie manieren versterken. Ten eerste, door een vergoeding van affectieschade voor hen mogelijk te maken. Het is een vorm van smartengeld en is gericht op naasten die leed ondervinden doordat zij een affectieve band hebben met het slachtoffer dat ernstig gewond is geraakt of is overleden. Ten tweede, door het mogelijk te maken om naasten te laten voegen in het strafproces als benadeelde partij. Zij voegen zich voor het verhalen van affectieschade en/of de kosten die zij hebben moeten maken ten behoeve van het slachtoffer. Ten slotte door de mogelijkheid te creëren om een schadevergoedingsregeling te kunnen opleggen aan de veroordeelde van een strafbaar feit. Dit ten behoeve van het verhaal van affectie- en verplaatste schade.

Het nieuwe voorstel omvat een bredere, maar een beperkte kring van personen. De personen die onder naasten en nabestaanden worden verstaan zijn de personen die een affectieve band oftewel een zeer nauwe band met het slachtoffer hebben. Het wetsvoorstel richt zich op de volgende personen: echtgenoten en geregistreerde partners, levensgezellen, minderjarige kinderen en ouders, meerderjarige thuiswonende kinderen en ouders, pleegkinderen en ouders, meerderjarige niet-thuiswonende kinderen en ouders, zorg in gezinsverband en overige nauwe persoonlijke relaties. Overige nauwe persoonlijke relaties wordt bepaald door de omstandigheden van het gevallen waarbij factoren zoals intensiteit, aard en duur van de relatie van belang zijn.

De bovengenoemde naasten krijgen alleen een schadevergoeding wanneer het slachtoffer ernstig verwond is en dit tevens blijvend is. Het blijvende karakter houdt in dat het vooruitzicht dat de letselgevolgen zullen verminderen, na verloop van tijd afwezig is. Het blijvende karakter is daarom een belangrijk onderdeel, daar het ertoe leidt dat de naasten langdurig worden geconfronteerd met de ingrijpende gevolgen van de gebeurtenis. Toch is het letsel van het slachtoffer, en niet het leed van de naasten, doorslaggevend. Het letsel kan zowel fysiek als psychisch zijn. Indien het gaat om psychisch letsel, is de invloed daarvan op het leven van het slachtoffer en de naaste, samen met het blijvende karakter een zwaarwegend belang.

De hoogte van de schadevergoeding komt tussen de 12.500 en 20.000 euro te liggen, maar moet bij Algemene Maatregel van Bestuur worden vastgelegd. Bij het berekenen van de hoogte van de schadevergoeding wordt echter wel rekening gehouden met het onderscheid tussen ernstig, blijvend gewond en overlijden. Tevens speelt de aard van de relatie hier een rol in. Een hogere schadevergoeding is bijvoorbeeld op zijn plek wanneer de naaste een echtgenoot is.[6]

Er gaat dus een belangrijke wijziging plaatsvinden in het schadevergoedingsrecht. Naasten krijgen een aanspraak op schadevergoeding voor affectieschade en kunnen hier een beroep op doen wanneer er sprake is van een affectieve band met het slachtoffer, en wanneer dit slachtoffer ernstig, blijvend gewond dan wel overleden is. Dit was het wetsvoorstel in een notendop. Wil je het zelf lezen? Dan kun je het vinden op de website van de Rijksoverheid.[7]


[1] Ministerie van Veiligheid en Justitie, Schietincident in ‘De Ridderhof’ Alphen aan den Rijn. Inspectie Openbare Orde en Veiligheid, 25 november 2011, https://www.rijksoverheid.nl/documenten/rapporten/2011/11/25/rapport-ioov-coordinatie-en-hulpverlening-schietincident-alphen-ad-rijn (geraadpleegd op 22 april 2018).

[2] NOS, Dode schietpartij in jongerencentrum Amsterdam was 17-jarige stagiair, 27 januari 2018, https://nos.nl/artikel/2214023-dode-schietpartij-in-jongerencentrum-amsterdam-was-17-jarige-stagiair.html (geraadpleegd op 22 april 2018).

[3] Metronieuws, zeventien doden bij schietpartij op school Florida, 15 februari 2018, https://www.metronieuws.nl/in-het-nieuws/2018/02/zeventien-doden-bij-schietpartij-op-school-florida

(geraadpleegd op 22 april 2018).

[4] Eerste Kamer, affectieschade, n.d., https://www.eerstekamer.nl/wetsvoorstel/28781_affectieschade (geraadpleegd op 24 april 2018).

[5] Eerste Kamer, vergoeding van affectieschade, n.d., https://www.eerstekamer.nl/wetsvoorstel/34257_vergoeding_van (geraadpleegd op 24 april 2018).

[6] Wetsvoorstel Affectieschade, Kamerstukken II 2014/15, 34 257, 3 (MvT).

[7] Rijksoverheid, Memorie van Toelichting vergoeding affectieschade, 20 juli 2015, https://www.rijksoverheid.nl/documenten/kamerstukken/2015/07/20/memorie-van-toelichting-vergoeding-affectieschade (geraadpleegd op 24 april).


Discussie

Relevante artikelen