Aleksej Navalny opnieuw veroordeeld

Onpartijdige rechtspraak of politiek gemotiveerd?

Door: Matthijs van Dijk

Een onvoorwaardelijke gevangenisstraf van 32 maanden, dat is de uitspraak waar de Russische oppositieleider Aleksej A. Navalny het voorlopig mee moet doen. In het vonnis oordeelt de rechter dat Navalny zijn meldplicht, na oplegging van een voorwaardelijke straf volgend uit fraudezaak, heeft geschonden.[1] Het verweer dat door de verdediging werd gevoerd - Navalny lag in coma na een moordaanslag -, sneed volgens de rechter geen hout. Navalny wist op zijn beurt weer zijn aanhangers aan te zetten tot het organiseren van grootschalige protesten in heel Rusland. In maar liefst 109 steden werd geprotesteerd, waarbij er hevige confrontaties ontstonden tussen de demonstranten en handhaving.[2] Navalny is al een aantal jaar luid tegenstander van Poetin. Met documentaires waarin hij de corruptie van de Kremlin tracht bloot te leggen, heeft hij een grote groep aanhangers verworven. Hoewel Poetin de 44-jarige criticus tot nog toe veelal weg lachte als de blogger – verwijzend naar de manier hoe Navalny begon met het bekritiseren van Poetin – leken er sterke aanwijzingen te zijn dat de huidige president achter de vergiftiging zat van Navalny in augustus van vorig jaar. De terugkeer van Navalny naar Rusland getuigd daarmee van een zekere mate van onverschrokkenheid – of van onverstandigheid. Door verschillende partijen is de rechtszaak tegen Navalny bestempeld als een showproces dat politiek gemotiveerd is.[3] Maar hoe groot is de steun voor Navalny is Rusland? Lukt het om Poetin om het oppositie geluid te stoppen met de veroordeling van de Blogger? Of werkt de, ogenschijnlijk, politiek gemotiveerde rechtszaak juist in het voordeel van Navalny?

Aleksej Navalny is een 44-jarige advocaat die sinds 2007 een blog bijhoudt waarin hij de corruptie van de Kremlin in kaart brengt. Echter, zijn populariteit schiet pas echt omhoog nadat hij in 2013 start met het maken van documentaires op Youtube waarin hij de fraudeschandalen van de Russische elite bekend maakt. Op sociale media krijgt hij veel steun en roept op tot demonstraties echte verandering teweeg te brengen. “De verkiezingen zijn allemaal goed en wel, maar we leven de facto in een autoritair systeem”, aldus Navalny. Ook is hij expliciet in zijn kritiek op Poetin, in 2011 noemde hij de partij van de president “een partij van oplichters en dieven”.[4] De oppositieleider is dus al een tijd lang actief als politiek tegenstander van Poetin, maar wat is er in de afgelopen 10 jaar veranderd waardoor de steun voor Navalny een nieuw hoogtepunt heeft bereikt?

Een van de belangrijkste factoren die hieraan heeft bijgedragen is verhoging van de pensioengerechtigde leeftijd in de zomer van 2018. Poetin verhoogde deze voor mannen met vijf jaar en voor vrouwen met maar liefst acht jaar. Enorme ophef ontstond over de verhoging met een drastische daling in Poetins waarderingscijfer tot gevolg. Navalny probeerde gebruik te maken van de kelderende populariteit van Poetin door zichzelf verkiesbaar te stellen voor de presidentsverkiezingen in 2018, alleen werd dat tegengehouden door de regering. De spanningen tussen de Kremlin en aanhangers van Navalny bereikten in augustus van 2020 een hoogtepunt. Tijdens een vlucht van SiberiĆ« naar Moskou wordt Navalny onwel. Na een noodlanding wordt hij naar een ziekenhuis gebracht waar uit onderzoek blijkt dat hij vergiftigd is. Voor de behandeling wordt hij overgeplaatst naar de intensive care in Duitsland. Later komt aan het licht dat hij vergiftigt is met Novichok, een middel dat Poetin eerder gebruikte in pogingen om tegenstanders uit te schakelen.[5] Voor de aanhangers van Navalny is dit dan ook een duidelijke aanwijzing dat de geheime dienst FSB achter de vergiftiging zat. Poetin reageerde zelf pas in December ontkennend op de beschuldiging , “Wie moet hem vergiftigen? Als ze hem hadden willen vergiftigen hadden ze het karwij waarschijnlijk afgemaakt”.[6] In Duitsland revalideerde Navalny vijf maanden lang, waarna hij in januari terugkeerde in Rusland, wetend dat een arrestatie hem te wachten stond.

Het openbaar ministerie vervolgt Navalny op de basis van een schending van zijn meldplicht. In 2014 werd Navalny veroordeeld tot een voorwaardelijke gevangenisstraf in de fraudezaak ‘Yves Rocher’. De uitspraak in deze zaak is door het Europese Hof voor de Rechten van de Mens bekritiseerd. Het Hof noemde het proces “willekeurig en overduidelijk onredelijk”, alsmede “politiek gemotiveerd”. Ook werden verschillende schendingen van het EVRM aangekaart, waaronder schending van het recht op een eerlijk proces.[7] De meldplicht verplichtte Navalny ertoe zich twee keer per maand te melden. Gedurende zijn tijd in Duitsland voldeed hij niet aan deze meldplicht, volgens de aanklager “voor niet acceptabele redenen”. Het feit dat Navalny in coma op de intensive care lag was blijkbaar geen geldige reden in de ogen van het openbaar ministerie. De Raad van Europa keurde snel na de uitspraak de beslissing van het Russische rechterlijke macht af, ook de Verenigde Staten en president Emmanuel Macron voegde afkeurende geluiden toe. Navalny sprak zelf ook in de rechtszaal. “Honderdduizenden kunnen niet allemaal worden vastgezet. Meer en meer mensen zullen dit inzien en dit systeem zal uit elkaar vallen.”[8]

Echter, zelfs vanuit een cel lukt het Navalny om zijn stem te laten horen. Twee dagen na zijn arrest publiceert zijn team een nieuwe documentaire waarin Poetin wordt afgeschilderd als iemand die alleen oog heeft voor luxe en rijkdom. Ook roept Navalny op tot protesten, welke in grote getalen volgen. De protesten worden niet alleen bijgewoond door fervente aanhangers van Navalny, maar ook door andere oppositie van de Kremlin. Zij zien de oproer als een kans om aandacht te krijgen voor een bredere agenda van tegengeluid tegen de gevestigde elite in Rusland. [9]

Hoelang de protesten zullen aanhouden is nog onduidelijk. Steun voor Poetin is ook nog steeds aanwezig. Ondanks de groeiende oppositiepartijen doet Poetin het nog steeds goed in de peilingen. Poetin zelf wuift Navalny weg als amateur journalist en probeert weinig aandacht te schenken aan de oppositieleider. Daarentegen lijkt de vergiftiging van Navalny juist een ander verhaal te vertellen. Een verhaal waarin Poetin Navalny wel degelijk als gevaar ziet. De mogelijkheid dat Rusland gehoor zal geven aan de oproepen van mensenrechtenorganisaties, verschillende staten en de Raad van Europa om Navalny vrij te laten, lijkt onwaarschijnlijk. Maar volgens Navalny is de strijd nog niet over.

 

[1] Nos, 2 februai 2021, “Russische oppositieleider Navalny veroordeeld tot 3,5 jaar gevangenschap”, NOS Nieuws (www.nos.nl).

[2] M. Barbaro, 25 januari 2021, “Aleksei Navalny and the Future of RussiaThe Daily (www.nytimes).

[3] A. Roth, 15 november 2018, “Alexei Navalny: arrests in Russia politically motivated, ECHR rulesThe Guardian (www.theguardian.com).

[4] M. Barbaro, 25 januari 2021, “Aleksei Navalny and the Future of RussiaThe Daily (www.nytimes).

[5] A. Troianovski, 2 februari 2021, “Russian Activist Navalny Sentenced to More Than 2 Years in PrisonThe New York Times (www.nytimes.com).

[6] A. Roth, 17 december 2020, “Putin rejects Navalny poisoning allegations as 'falsification'” The Guardian (www.theguardian.com).

[7] ECtHR, 15 november 2018, Grand Chamber case of Navalnyy v. Russia, Nr. 29580/12.

[8] T. Vennink, 2 februari 2021, “Russische oppositieleider Navalny veroordeeld tot 3,5 jaar gevangenisstraf” Volkskrant (www.volkskrant.nl).

[9] The Listening Post, 30 januari 2021, “Viral videos, nationwide protests: Putin’s Navalny problem” Aljazeera (www.aljazeera.com).