Auteursrecht in de kookwereld

door:
Door de vele, nieuw opkomende kookblogs, kookboeken en restaurants wordt het steeds verleidelijker en vooral makkelijker om recepten over te nemen, maar mag dit zomaar? Tegenwoordig verlaat niemand meer een restaurant voordat er een foto van de geserveerde gerechten op social media is geplaatst. Niemand kijkt hier dus nog van op, maar moet er niet worden opgetreden tegen het publiceren van dergelijke foto’s? Maken ze geen inbreuk op het auteursrecht van chef-koks? Er is klaarblijkelijk veel onduidelijkheid rondom auteursrecht en de schijnbaar voor iedereen toegankelijke kookwereld.

Receptuur

Kookrecepten en culinaire kunstwerken komen niet voor in de Auteurswet 1912. Artikel 10 lid 1 Auteurswet eindigt met de zin ‘en in het algemeen ieder voortbrengsel op het gebied van letterkunde, wetenschap of kunst, op welke wijze of in welken vorm het ook tot uitdrukking zij gebracht’. Hier is uit op te maken dat er enige ruimte wordt geboden voor de bescherming van een recept. Een nieuw recept zal het domein van het auteursrecht betreden wanneer het door de maker is ‘geuit’, en in dit geval dus opgeschreven is als recept. Recepten mogen niet letter voor letter worden overgenomen. Met een aantal veranderingen in de tekst lijkt dit natuurlijk makkelijk te omzeilen.

Een werk kan genieten van bescherming wanneer het origineel is en een stempel van de persoonlijkheid van de maker draagt. Het mag geen kopie of een ontlening aan een ander zijn werk zijn. Het probleem is dat originele keuzes beperkt zijn bij recepten. Ingrediënten staan in veel gevallen al vast in basistechnieken; zo is een appeltaart een appeltaart en ondanks de variaties in hoeveelheden of ingrediënten is dit geen origineel recept. Wanneer het iemand toch lukt om een uniek recept te maken, is de auteursrechtelijke bescherming, zoals eerder gelezen, makkelijk te omzeilen door er eigen creativiteit aan toe te voegen, bijvoorbeeld door de bereidingswijze op een originele manier op te schrijven. Heeft het auteursrecht hier dus eigenlijk wel nut?

Aan de ene kant niet. Een recept is binnen no-time overgenomen door een aantal kleine veranderingen. Aan de andere kant blijft het recept beschermd tegen exacte kopieën. De manier waarop het recept is opgesteld kan dus auteursrechtelijk beschermd worden. Dit kan bereikt worden door het recept zo origineel en creatief mogelijk op te schrijven. De inhoud (ingrediënten) zijn hier vaak niet van belang.

Op de uitvoering van een recept rust geen auteursrecht; hooguit op de opmaak van het bord. Deze moet uiteraard weer creatief en origineel genoeg zijn.[1]Eigenlijk heeft het dus niet veel nut om recepten te beschermen via het auteursrecht, maar met een goed recept kan je nog steeds heel ver komen; denk bijvoorbeeld aan Coca-Cola. Nog nooit heeft iemand het recept na weten te maken. Dit komt doordat Coca-Cola het recept geheim houdt en hierdoor een monopolie heeft op de uitvoering.[2]

Smaak 

In het auteursrecht worden intellectuele scheppingen van auteurs beschermd. Dit moeten eigen, originele creaties zijn. Artikel 10 lid 1 Auteurswet geeft een niet-uitputtende lijst van oorspronkelijke ‘’werken’’ waarop een auteursrecht geclaimd kan worden.Valt smaak hier ook onder?

A-G M. Watheletbeantwoordde deze vraag in Levola Hengelo BV tegen Smilde Foods BV.[3]Hierin werd gezegd dat de smaak van voedingsmiddelen geen raakvlakken vertoont met de in de wet beschermde ‘’werken’’. Smaken zijn vergankelijk, vluchtig en instabiel, hierdoor gaat dit tegen het principe in van nauwkeurigheid en objectieve identificatie. Smaak heeft een subjectief karakter, iedereen ervaart het dus op zijn eigen manier. Hierdoor valt het volgens de advocaat-generaal niet onder het auteursrecht. Hier ging het om een prejudiciële vraag, het is dus nog afwachten of het Hof van Justitie dit advies overneemt.

De advocaat-generaal heeft een expliciet onderscheid gemaakt tussen recept en smaak:"Verder ben ik van mening dat het ontwikkelen van de smaak van een voedingsmiddel of van een parfum weliswaar inspanningen en deskundigheid vergt, maar deze smaak en dit parfum slechts auteursrechtelijk kunnen worden beschermd indien zij oorspronkelijk zijn. Auteursrechtelijke bescherming heeft betrekking op oorspronkelijke uitdrukkingsvormen, en niet op denkbeelden, procedures, werkwijzen of mathematische concepten als zodanig. Ik ben van mening dat de vorm waarin een recept wordt uitgedrukt (uitdrukkingsvorm) weliswaar auteursrechtelijk kan worden beschermd als de uitdrukkingsvorm oorspronkelijk is, maar het auteursrecht het recept als zodanig (denkbeeld) niet beschermt.’’[4]

Foto

Instagram en Facebook staan vol met foto’s van hamburgers uit hippe hamburgertenten en kunstwerken op borden uit de meest culinaire restaurants. De meeste restaurants zullen er waarschijnlijk geen probleem van maken dat hun gerechten op het internet verschijnen, maar mogen ze dit verbieden? Met het online plaatsen van een dergelijke foto, wordt het opgemaakte gerecht prijsgegeven. Een kopie maken van de opmaak mag auteursrechtelijk niet zomaar. Hierdoor is het verstandig om even een blik te werpen op de huisregels van een restaurant; in sommige restaurants mogen er bijvoorbeeld binnen helemaal geen foto’s worden genomen. Een recensie wordt gezien als een uitzondering op de regel. Wanneer iemand een recensie schrijft over een bepaald gerecht, mag je daar een foto van maken. Hier wordt de foto gebruikt als een beeldcitaat. Het plaatsen van de foto heeft hier een rechtmatig doel gekregen, de recensie.[5],[6]


[1]D.W.F. Verkade en D.J.G. Visser, Intellectuele eigenaardigheden. Opstellen aangeboden aan mr. Theo R. Bremer, Deventer: Kluwer 1998, p. 175-179

[2]Meindersma, C. (2014, 23 november). Auteursrecht op een recept is als een stoel met 4 poten. Geraadpleegd op 17 februari 2019, van https://www.charlotteslaw.nl/auteursrecht-op-een-recept-als-een-stoel-met-4-poten/

[3]Concl. A-G M. Wathelet, ECLI:EU:C:2018:618, bij HvJ EU 13 november 2018, ECLI:EU:C:2018:899 (Levola Hengelo BV / Smilde Foods BV).

[4]Becker, J. (2018, 25 juli). Adviseur HvJ EU: geen auteursrecht op smaak. Geraadpleegd op 17 februari 2019, van https://www.dirkzwager.nl/kennis/artikelen/adviseur-hvj-eu-geen-auteursrecht-op-smaak/

[5]Meindersma, C. (2017, 30 april). Auteursrecht op recepten, gerechten en food foto's | Charlotte's Law & Fine Prints. Geraadpleegd op 18 februari 2019, van https://www.charlotteslaw.nl/auteursrecht-op-recepten-gerechten-en-food-fotos/

[6]Meindersma, C. (2016, 18 november). Wanneer is een beeldcitaat toegestaan? | Charlotte's Law & Fine Prints. Geraadpleegd op 18 februari 2019, van https://www.charlotteslaw.nl/wanneer-is-beeldcitaat-toegestaan/


Discussie