Auteursrechten: bescherming of bedreiging?

Door: Matthijs van Dijk

Een juridische win voor de muziekwereld. In begin maart 2020 verwierp een rechter in Amerika het vonnis van een jury die Katy Perry schuldig achtte aan schending van auteursrechten. Het oordeel van de jury bleek onterecht; een mening die door muzikanten massaal wordt gesteund. Auteursrechten moeten worden beschermd, maar rechters begeven zich op een glad ijs wanneer het gaat om plagiaat binnen de muziek. Een misstap kan leiden tot grote gevolgen voor wat artiesten wel en niet mogen doen wanneer ze hun volgende nummer schrijven.

Artiesten hoeven voor het maken van muziek tegenwoordig geen enkel ‘echt’ instrument meer te kunnen bespelen. Vanuit een kleine slaapkamer hebben ze via een laptop een geheel orkest en meer tot hun beschikking. Logisch dat nu veel meer muziek gecomponeerd wordt dan ooit het geval was. Om al deze creaties te beschermen en ervoor te voorkomen dat een andere artiest jouw werk kopieert en met de winst opstrijkt zijn er wetten om het illegaal gebruikmaken van andermans werk tegen te gaan. Door de exponentiële groei in de hoeveelheid muziek die gemaakt wordt, wordt steeds vaker een beroep gedaan op deze wetten. Echter, veel muziekmakers geven aan zich eerder bedreigt te voelen door de wetten voor auteursrechten dan beschermt. Is dit terecht?

In juli van vorig jaar bevond een jury popzangeres Katy Perry schuldig aan plagiaat omdat ze haar succesvolle hit “Dark Horse” zou hebben gekopieerd van het nummer ”Joyful Noise”, uitgebracht in 2009 door de rapper Flame.[1] Wat deze zaak controversieel maakte is dat de zaak uitsluitend ging om een ostinato van slechts acht noten. Een ostinato is een motief wat wordt gebruikt ter ondersteuning van de melodie. Voorheen leek het alleen mogelijk om een directe kopie van de melodie als schending van auteursrecht aan te merken. In de zaak van Katy Perry was echter alleen de ondersteuning van de melodie in het geding. Waarom is dit anders? Wanneer een artiest iets origineels creëert heeft hij toch recht op bescherming? Het probleem ligt bij de kwalificatie ‘origineel’.

Muziek onderscheidt zich op een belangrijk punt van vele andere soorten kunst. Een schilder kan zijn visie op oneindig veel manieren tot uiting brengen, een schrijver heeft in de Nederlandse taal alleen al meer dan 400.000 woorden ter beschikking staan om zijn gedachten op papier te zetten. De westerse muziek waar, samen met talloze andere genres, popmuziek in wordt geschreven, bestaat slechts uit twaalf verschillende noten. Hierdoor is het aantal verschillende combinaties van deze noten vrij beperkt in vergelijking met andere vormen van kunst. Daarbij komt dat popmuziek vaak gebruik maakt van dezelfde akkoorden; I, IV, V en VI. Naast dat het massaal gebruik van deze vier akkoorden het favoriete argument is van musici wanneer ze zeggen dat alle popmuziek hetzelfde klinkt, zorgt het ervoor dat popmuzikanten een nog kleinere vijver hebben om uit te vissen. De vraag in het ‘Dark Horse geding’ was dan ook of het ostinato van het originele nummer van rapper Flame, origineel genoeg was om onder de bescherming van auteursrechten te vallen, de jury oordeelde van wel.

Nadat tegen deze beoordeling beroep was gegaan heeft de rechter het oordeel van de jury verworpen. Hierbij werd eerst overwogen dat de individuele elementen die worden gebruikt in de ostinato niet onder de bescherming van auteursrecht vallen. Dit heeft onder meer betrekking op het ritme, de kwaliteit en toon of lengte van de ostinato.[2] Het geluid van een synthesizer (welke in de ostinato gebruikt wordt) kan niet worden beschermd door auteursrecht net zoals het geluid van een piano niet kan worden beschermd. Ook de progressie van de noten kan niet worden beschermd om dezelfde reden dat akkoorden niet kunnen worden beschermd, bepaalde akkoorden hebben namelijk een ‘neiging’ naar bepaalde andere akkoorden. Na het vaststellen dat de individuele elementen niet kunnen worden beschermd door het auteursrecht, werd beoordeeld of de samenstelling van deze elementen ‘origineel’ genoeg was om tóch te kunnen worden beschermd. De rechter oordeelde dat hiervan ook geen sprake was.[3] Het simpele ritme, het vele gebruik van een synthesizer geluid in andere nummers en het feit dat ostinato’s veelal dezelfde lengte hebben zorgde ervoor dat de ostinato’s niet dusdanig origineel waren om onder bescherming van auteursrecht te vallen. Daarnaast worden ostinato’s vaak gebruikt om een melodie te ondersteunen en moeten om de creativiteit niet te beperken geen onderdeel zijn van auteursrechten. De twee ostinato’s gebruikt in “Joyful Noise” en “Dark Horse” zijn niet identiek: hoewel ze met de dezelfde zes noten starten zij de laatste twee noten niet hetzelfde. Juist deze afwijking van belang omdat de progressie naar bepaalde volgende noten neigt en precies deze ‘neiging’ door Dark Horse anders wordt ingevuld. De rechter heeft dus alle mogelijkheden waarop de schending van een auteursrecht mogelijk was negatief beantwoord.[4]

Hoe kan het dat een jury een half jaar eerder het tegenovergestelde oordeelde? Flame eiste een trial by jury, en met goede reden. Ter ondersteuning van hun zaak werden zij bijgestaan door de musicoloog Todd Decker. Hij bepleitte dat de ostinato in “Joyful Noise” wel origineel was. De jury, die geen grote hoeveelheid kennis bezat wat betreft muziektheorie, bleek gevoelig voor het jargon dat werd aangedragen door Decker. Dit is precies de reden dat een trial by jury werd geëist. In een andere zaak tegen Robin Thicke en zijn nummer “Blured Lines”, werd dezelfde strategie gebruikt. Ook in die zaak oordeelde de jury dat er sprake was van een schending van auteursrechten. Deze zaak bracht eveneens veel weerstand met zich mee.[5] De reden dat de rechter hier niet in voordeel van Thicke besloot kwam door een procedurefout aan de kant van Thicke zelf, anders zou de rechter hoogstwaarschijnlijk tot hetzelfde oordeel zijn gekomen als in de zaak tegen Katy Perry.

Het probleem van het talloos aanklagen van artiesten is niet alleen beperkt tot de grote sterren. Veel kleine opkomende muziekmakers worstelen met het constante gevaar aangeklaagd te worden door grote coöperaties. Velen hebben niet de mogelijkheid te worden bijgestaan door een duur team van advocaten. Damien Riehl kampte met ditzelfde probleem en bedacht een mogelijke oplossing, brute forcing melodies.[6] De techniek brute forcing wordt gebruikt om wachtwoorden te kraken, een algoritme loopt hierbij alle mogelijkheden voor een wachtwoord af tot het juiste wachtwoord is gevonden. Bij een wachtwoord van bijvoorbeeld vier tekens werkt dat zo: aaaa, aaab, aaac, aaad.. etc.[7] Melodielijnen zijn in essentie een reeks letters, de noten, gecombineerd in een specifieke volgorde. Samen met een collega ontwikkelde Riehl een algoritme dat elke melodie van twaalf noten in lengte heeft vastgelegd. De volgende stap was het bemachtigen van auteursrechten voor al deze melodieën.

Om een melodie onder de bescherming van auteursrecht te kunnen laten vallen, moet er worden voldaan aan twee criteria; de melodie moet zijn vastgelegd op een tastbaar medium en het moet voldoende toegankelijk zijn voor andere artiesten.[8] Een spraakmemo op je eigen telefoon valt hier dus niet onder. Dit biedt immers niet de mogelijkheid aan anderen om je muziek te beluisteren. Riehl en zijn collega hebben alle muziek die door het algoritme is geproduceerd op een harde schijf gezet en daarmee dus voldaan aan het eerste criterium. Voldoende toegang is echter lastiger te beoordelen. In de zaak tegen Katy Perry werd er voldoende toegankelijkheid aangenomen, op de basis van een Youtube-video die drie miljoen keer was bekeken. Het idee van Riehl legt hij in een Ted Talk uit, daarnaast zijn er verschillende video’s die dit idee ook bespreken. Wat Riehl bepleit is dat wanneer  deze video’s in totaal meer dan drie miljoen keer zijn bekeken er dus sprake is van voldoende toegankelijkheid en alle melodieën vallen onder de bescherming van auteursrecht. Hoewel dit klinkt als een listig plan om de muziekindustrie om zeep te helpen, hebben Riehl en zijn collega geen kwade bedoelingen, integendeel. Zij hebben alle melodieën in het publieke domein neergezet, voor iedereen te gebruiken zonder angst om voor de rechter gesleept te worden. Zo proberen zij een eind te maken aan de eindeloos lijkende stroom van zaken omtrent auteursrechtschending in de muziek.

In hoeverre het idee van Riehl daadwerkelijk succes zal hebben in de rechtszaal, wordt door velen betwijfeld. Het laat wel duidelijk het probleem zien omtrent het aanklagen van muzikanten. Er zijn maar een beperkt aantal melodieën die gemaakt kunnen worden. Het gebruiken van al bestaande ideeën en hierop voortbouwen is een essentieel onderdeel van de muziek en moet in het licht van artistieke vrijheid zo min mogelijk worden beperkt. De bouwstenen van muziek zijn een stuk meer gelimiteerd dan de meeste andere vormen van kunst. Om een individuele artiest een monopolie te geven op een van deze bouwstenen is gevaarlijk. De uitspraak van de rechter in de zaak tegen Katy Perry wordt dan ook als een stap in de goede richting gezien, om zo het alfabet om muziek te kunnen schrijven voor iedereen toegankelijk te houden.


[1] Adam Wallis, 30 juli 2019, ‘Jury finds Katy Perry’s ‘Dark Horse’ copied Christian rap song’, Global News (www.globalnews.ca)

[2] United States District Court Central District of California, 16 maart 2020, Case No. 2:15-CV-05642-CAS-JDx (GRAY; ET AL. V. PERRY;ET AL.)

[3] United States District Court Central District of California, 16 maart 2020, Case No. 2:15-CV-05642-CAS-JDx (GRAY; ET AL. V. PERRY;ET AL.)

[4] United States District Court Central District of California, 16 maart 2020, Case No. 2:15-CV-05642-CAS-JDx (GRAY; ET AL. V. PERRY;ET AL.)

[5] Adam Neely, 3 augustus 2019, ‘Why the Katy Perry/Flame lawsuit makes no sense’, (www.youtube.com)

[6] Anthony Cuthbertson, ‘Musician Uses Algorithm To Generate Every Possible Melody To Prevent Copyright Lawsuits’  Independent (www.independent.co.ok)

[7] Ibad Ur Rehman, 7 februari 2018, ‘What Is A Brute Force Attack?’ Cloudways (www.cloudways.com)

[8] Damien Riehl, 30 januari 2020, ‘Copyrighting all the melodies to avoid accidental infringementTedTalk (www.youtube.com)