Beach, beachen, beaching: het einde van schepen

door:
“Beachen”. Het klinkt alsof de term gebruikt wordt voor een dagje zonnen en surfen op het strand. De term is echter niet zo zonnig als hij klinkt. De term wordt gebruikt voor het slopen van afgeschreven schepen op stranden in Bangladesh, India en Pakistan. Het slopen op dergelijke stranden komt veel voor, en om daar legaal een afgeschreven schip te laten slopen, wordt in Europa de wet omzeild. Het is nog niet eerder gebeurd dat in Europa een rederij voor de strafrechter staat wegens het illegaal exporteren van een afgeschreven schip met giftige stoffen, maar rederij Seatrade beet vorige week het spits af.[1]

Het is een unieke situatie, waarover de strafrechter op 15 maart 2018 uitspraak heeft gedaan. Het gaat in deze zaak (10/994550-15) om vier (koel)schepen die vanuit de Europese Unie, de havens van Rotterdam en Hamburg, naar stranden in Turkije, India en Bangladesh zijn verscheept. Het is voor de rederij gunstig omdat het gerecyclede staal daar meer oplevert. Het is echter de vraag of dit kan opwegen tegen de slechte arbeidsomstandigheden en milieuaantasting. Het werk gaat gepaard met gevaarlijke stoffen welke de gezondheid van de werknemers aantast, per jaar sterven tientallen werknemers door explosies en werknemers raken invalide door metalen platen. “Beachen” levert dan wel werkgelegenheid op, maar mensen werken er met gevaar voor eigen leven. De FNV hoopt de arbeidsomstandigheden bij de scheepsslopen te kunnen verbeteren door lokale en internationale vakbonden te steunen.[2] Het meest wenselijke zou volgens scheepsvaartdeskundige Merijn Hougee zijn, dat het afbreken van een schip op dezelfde manier gebeurt als het wordt opgebouwd: “in een drooghok met volledige bescherming voor mens en milieu en volgens de juiste regels”.

Hoewel er nauwelijks sprake is van milieuregels op de stranden, is er wel internationale wetgeving. Het verdrag van Hong Kong (2009) voor het veilig en milieuvriendelijk recyclen van schepen ziet op het slopen. Het verdrag is helaas nog niet in werking getreden, daar het verdrag door weinig landen is geratificeerd. Handhaving van dit verdrag is dan ook lastig, maar het kan wel als standaard worden gebruikt. Maersk, de grootste rederij ter wereld, is daar een voorbeeld van.

In Europa bestaat een verordening omtrent het overbrengen van afvalstoffen, EVOA genaamd. De verordening is onder andere opgenomen in de Wet Milieubeheer. Het verbod om afvalstoffen te vervoeren buiten Europese wateren, is opgenomen in art. 10.60 van deze wet. Een afvalstof is volgens de kaderrichtlijn afvalstoffen ‘elke stof of elk voorwerp waarvan de houder zich ontdoet, voornemens is zich te ontdoen of zich moet ontdoen (art. 3 lid 1).[3]

Om een rederij te vervolgen, moet de aanklager kunnen aantonen dat bij het vertrek van het schip uit Europese wateren, de rederij de intentie had om het te laten slopen. Het verschil zit in de aanwezigheid van de intentie. Indien de intentie in Europa al aanwezig was, wordt het schip gezien als afvalstof.[4] Het feit dat de schepen van Seatrade nog zeewaardig, gecertificeerd, verzekerd en operationeel waren, staat hieraan niet in de weg.[5] Is de intentie afwezig of verborgen, en verlaat het schip Europese wateren vanwege een handelsopdracht, dan blijft het schip een commercieel vaartuig. Het afgeschreven schip zal een laatste handelsopdracht uitvoeren, heeft lading aan boord en maakt tussenstops. Het wordt vervolgens verkocht aan een nieuwe eigenaar en hij besluit het schip te laten slopen. Op deze manier kan een rederij de wet omzeilen en ontsnappen aan vervolging.[6]

De reden dat een rederij nu wel vervolgd kan worden, is dat het OM in een ander onderzoek stuitte op een afgetapt telefoongesprek. In dit telefoongesprek kwam naar voren dat het schip gesloopt zou worden op het strand van India. Genoeg reden voor het OM om een apart onderzoek te startten. Het onderzoek trok de beerput open. Uit mailcontacten en verkoopovereenkomsten kon geconstateerd worden dat Seatrade de intentie had de vier schepen te laten slopen in Turkije, India en Bangladesh. De intentie was aanwezig en bekend, waardoor de schepen gekwalificeerd werden als afvalstof en Seatrade in strijd met de afvalwetgeving handelde.[7]

De rechtbank in Rotterdam was bevoegd om over deze zaak te oordelen. Het OM had een gevangenisstraf van zes maanden geĆ«ist, maar de rechter ging hier niet in mee. Het is namelijk de eerste strafrechtelijke vervolging voor het overbrengen van afgeschreven schepen naar sloopstranden en de verdachten hadden geen strafblad. De rechter heeft bij alle vier de schepen ‘medeplegen van overtreding van een voorschrift gesteld bij art. 10.60, tweede lid, van de wet milieubeheer’ bewezenverklaard.[8] De zes vennootschappen van het Seatrade concern en twee van haar bestuurders zijn veroordeeld tot geldboetes van 50.000 tot 750.000 euro. Voorts hebben deze bestuurders een beroepsverbod opgelegd gekregen en is een derde bestuurder vrijgesproken.[9]

De veroordeling zal een interessant discussiepunt worden. Seatrade is van mening dat recycling van schepen geregeld moet worden door internationale wetgeving. FNV hoopt middels deze veroordeling op maatschappelijke discussie en verbetering van de arbeidsomstandigheden bij scheepsslopen in landen als Bangladesh, Pakistan en India. Duurzame scheepssloop moet namelijk een mondiaal streven zijn.[10] Het Hong Kong verdrag kan een oplossing zijn, maar hiervoor dienen nog vijftien landen het verdrag te ratificeren. Waaronder Nederland.[11]


[1] C. Verlouw, ‘Schip laten slopen in Bangladesh? Geen probleem, behalve als het OM toevallig meeluistert’, Trouw 14 maart 2018.

[2] Redactie (FE), ‘FNV juicht veroordeling rederij Seatrade toe om illegaal scheepssloop’, transport-online 15 maart 2018.

[3]Afvalstoffenrichtlijn        Richtlijn 2008/98/EG.

[4] C. Verlouw, ‘Schip laten slopen in Bangladesh? Geen probleem, behalve als het OM toevallig meeluistert’ Trouw 14 maart 2018.

[5] Rechtspraak, ‘veroordelingen voor illegale overbrenging van schepen naar India’, Rechtspraak.nl 15 maart 2018.

[6] C. Verlouw, ‘Unieke uitspraak: Hoge boete voor Nederlandse rederij vanwege erbarmelijke scheepssloop’, Trouw 15 maart 2018.

[7] C. Verlouw, ‘Schip laten slopen in Bangladesh? Geen probleem, behalve als het OM toevallig meeluistert’, Trouw 14 maart 2018.

[8] Rb. Rotterdam 14 maart 2018, ECLI:NL:RBROT:2018:2108.

[9] C. Verlouw, ‘Schip laten slopen in Bangladesh? Geen probleem, behalve als het OM toevallig meeluistert”, Trouw 14 maart 2018.

[10] L. Mulder, ‘Boetes en beroepsverboden voor directeuren Seatrade’, Rtvnoord 15 maart 2018.

[11] Redactie (FE), ‘FNV juicht veroordeling rederij Seatrade toe om illegaal scheepssloop’,  transport-online 15 maart 2018.


Discussie

Relevante artikelen