Clash of the Titans: De Chinees-Amerikaanse handelsoorlog

door:

“Partijen erkennen dat hun betrekkingen op het gebied van handel en economie dienen te zijn gericht op […] uitbreiding van de productie van en handel in goederen en diensten.”[1] Maar liefst 164 soevereine staten hebben hun handtekening geplaatst onder de oprichtingsovereenkomst van de Wereldhandelsorganisatie (WTO), om onder meer de eerdergenoemde doelstelling in het internationale handelsverkeer te verwezenlijken. De WTO zelf ziet op de naleving van haar doelstellingen en op het oplossen van handelsconflicten. Voor handelsverdragen m.b.t. de WTO onderhandelt de Europese Unie namens 28 onafhankelijke economieën.[2] Door deelname aan deze handelsorganisatie draagt de EU bij aan ‘duurzame ontwikkeling’ op economisch gebied.[3] Het realiseren van deze ‘duurzame ontwikkeling’ wordt momenteel bedreigd door een handelsconflict van ongekende proportie: de Chinees-Amerikaanse handelsoorlog. In deze ‘Clash of the Titans’ bestoken de grootste twee economieën elkaar met protectionistische maatregelen zoals importheffingen. De gevolgen van deze strijd kunnen ontwrichtend zijn voor de wereldeconomie. Zal dit conflict leiden tot de val van het economisch model zoals we dat nu kennen?

Net zoals elke oorlog in de moderne geschiedenis heeft ook dit handelsconflict een ‘casus belli’, ofwel een aanzet tot een conflict. De Chinees-Amerikaanse handelsoorlog ontving zijn aanzet in de eerste maand van 2018, toen Amerikaanse president Donald Trump de eerste serie importheffingen aankondigde op zonnepanelen en wasmachines uit China.[4] Sindsdien is het conflict geëscaleerd en voeren beide landen over en weer importheffingen en andere maatregelen in. De gouverneur van de Russische Centrale Bank vreest dat verdere escalatie van de handelsoorlog de wereldeconomie kan opzadelen met structurele risico’s.[5] Dergelijke risico’s kunnen ook het economisch systeem van het Europees continent raken, dat de gevolgen van de kredietcrisis in 2008 nog steeds ziet rondspoken. Hoe is het conflict tot stand gekomen? Wat is de achtergrond van het conflict? Welke (economische) belangen staan op het spel? En welke effecten heeft dit conflict op de economie van de EU?

Achtergrond: de economische opmars van de Chinese draak
Let China sleep, for when she wakes up, she will shake the world (Napoleon Bonaparte).”[6] Als epicentrum van de menselijke beschaving zag China door de eeuwen heen koninkrijken komen en gaan, maar de Keizersdraak was zelden actief op het wereldtoneel.  De Japanse invasie van Mantsjoerije (Noordoost-China) tijdens de Chinees-Japanse oorlog (1937-1945) heeft dit mythische beest doen ontwaken. Na een roerige periode, met onder meer de Grote Hongersnood (1958-1961) en de Culturele Revolutie (1966-1976), werden de poorten naar economische vooruitgang geopend.

Deng Xiaoping (1904-1997), voormalig vice-voorzitter van de machtige Communistische Partij van China, startte op 18 december 1978 met een ambitieus handelsbeleid onder de naam ‘Opening of China’.[7] Dit hervormingsbeleid luidde een nieuwe tijd in van ongekende transformatie voor de Chinese economie: van een lokaal systeem naar een modern en internationaal systeem. Om alles in perspectief te plaatsen: het bruto binnenlands product (BBP) groeide van circa € 137,4 miljard naar meer dan € 12,8 biljoen en het gemiddeld inkomen per hoofd bevolking steeg van € 279 naar ruim € 8.750 per jaar.[8] Met onder andere de grootste beroepsbevolking van de wereld, een lucratief netwerk op handelsgebied en een brede kennis in de moderne technologieën, blijft de Volksrepubliek China elk jaar haar economische ambities realiseren.

Succes. It got enemies.”[9] Het succes van het Chinees economisch beleid wordt met argusogen bekeken door de Amerikaanse zeearend, die sinds 1945 voortdurend de grootste economie van de wereld is geweest. Terwijl China een epicentrum van de menselijke beschaving vormt, is de Verenigde Staten wellicht het epicentrum van de moderne samenleving. De invloed van onder meer het ‘Marshallplan’, een (financieel) hulppakket voor de wederopbouw van Europa na de Tweede Wereldoorlog, is wereldwijd nog steeds te merken: van politiek tot aan media, van economie tot aan muziek.[10] Onder het kabinet van Trump wordt de opmars van China gezien als een bedreiging; gevreesd wordt dat de Chinese draak op lange termijn de Amerikaanse zeearend zal voorbijvliegen.[11]

De Amerikaans-Chinese relatie: juridisch kader

 

China[12]

Verenigde Staten[13]

Bevolking

1,42 miljard

0,33 miljard

Valuta

Renminbi / Yuan

US Dollar

BBP (omvang van economie)

€ 12,75 biljoen (2019)

€ 19,16 biljoen (2019)

BBP per hoofd bevolking

€ 9.104 per jaar (2019)

€ 58.078 per jaar (2019)

Export

€ 2,23 biljoen (2018)

€ 1,48 biljoen (2018)

Import

€ 1,92 biljoen (2018)

€ 2,28 biljoen (2018)

Handelsbalans (import - export)

+ € 310 miljard (handelsoverschot)

 - € 800 miljard (handelstekort)

Staatsschuld / % van BBP

€ 1,65 biljoen (2019) / 12,94%

€ 18,60 biljoen (2018) / 97,08%

Ondanks een onoverbrugbaar verschil tussen de ideologieën (‘communisme’ versus kapitalisme), onderhouden de landen in kwestie een diplomatieke relatie sinds het Verdrag van Wanghia uit 1844.[14] Een fundamentele gebeurtenis in de bilaterale relatie is de toetreding van de Volksrepubliek China tot de Wereldhandelsorganisatie (WTO) en de goedkeuring van het Amerikaans-Chinees Handelsverdrag, als uitgangspunten van de ‘United States-China Relations Act (2000)’.[15] Vanuit de WTO kreeg China de label ‘ontwikkelingsland’ toebedeeld, met onder meer het voordeel dat de Chinese staat hogere handelsbarrières kan hanteren voor toegang op hun nationale markt, zoals extra heffingen op Europese automerken. Eventuele sancties op grond van bijvoorbeeld de verordening inzake handelsbelemmeringen (nr. 3286/94) gelden niet.[16]

De status van China als WTO-lid, en daarmee als volwaardig onderdeel van de wereldeconomie, is vooral door de VS bekritiseerd. Terwijl Chinese producenten uitgroeien tot dominante spelers in de industriële sector, betichten Amerikaanse bedrijven China van oneerlijke handelspraktijken en grootschalige diefstal van intellectuele eigendommen (IE).[17] Alhoewel het land voldoet aan de meeste verplichtingen uit de WTO-verdragen, is China volgens de Washington Post nalatig in de handhaving van IE-rechten.[18] Geschat wordt dat de Amerikaanse economie jaarlijks een bedrag tussen de € 201 en € 538 miljard verliest als gevolg van de vermeende IE-diefstal.[19]

De WTO spant zich in om handelsconflicten te voorkomen en oordeelt in 2008 dat China zijn importtarieven voor buitenlandse autoproducenten dient te verlagen.[20] Desondanks neemt de lobby voor tegenmaatregelen binnen het Amerikaans congres toe.[21] Onder de presidentschap van Trump wordt de lobby omgezet in een concreet ‘handelsoorlogsbeleid’. Als fervent voorstander van het protectionisme, ofwel de bescherming van nationale producenten tegen de gevolgen van internationale concurrentie,[22] hecht Trump waarde aan het verlagen van he thandelstekort (zie tabel).Trump wijst regelrecht naar Xi Jinping, president van China, en verklaart dat de vermeende handelspraktijken de Amerikaanse economie op jaarbasis ‘billions of billions of dollars’ kost. China, die door de importheffingen haar gunstige concurrentiepositie ziet verslechteren, implementeert tegenmaatregelen.[23] 

Waar vechten partijen voor? Make America Great Again vs. the Belt & Road Initiative
Onder de motto “Make America Great Again” zette de destijds nog presidentskandidaat Donald Trump zijn economische visie voor de Verenigde Staten uiteen. Uitgangspunten van het beleid zijn belastingverlagingen en handelsprotectionisme. Op internationaal gebied leidde zijn ‘economic policy’ tot importheffingen op aluminium en staal vanuit de EU en een drastische verlaging van Amerikaanse investeringen in het buitenland. In de Verenigde Staten boekte het beleid enig succes. In 2018 groeide de Amerikaanse economie met 2,9%, daalde de werkloosheid tot 3,9% van de beroepsbevolking en de lonen stegen met 0,6%.[24] Echter, het bijtende handelstekort nam toe tot 3,0% van het BBP en de torenhoge staatsschuld nam toe tot 77,8% van het BBP (zie tabel voor het laatstgenoemde).

De Volksrepubliek China, op haar beurt, blijft verder bouwen aan een economische utopie. Onder de gewaagde strategie Belt and Road Initiative (in context vertaald: Nieuwe Zijderoute), gaat de Chinese regering zich de komende 30 jaar inzetten voor de verbetering van transcontinentale verbindingen met behulp van infrastructurele projecten en aanzienlijke investeringen in zo'n 152 landen.[25] Een succesvolle oplevering van deze gigantische onderneming kan resulteren tot een afname van reistijden tussen economische zones (bijv. tussen de haven van Shanghai en de Rotterdamse haven), een wereldwijde toename in handel, een stijgend inkomen per hoofd bevolking en miljoenen mensen kunnen uit extreme armoede klimmen.[26] De Chinese overheid ziet de ‘Belt & Road Initiative’ als een bijdrage aan een mooiere toekomst.[27] Niet alles is met geur en kleur ingevuld. De Chinese economie ondergaat momenteel een afkoelingsfase waarin de economische groei en de cruciale export afnemen.[28]

Tussen de Clash of the Titans: de positie van de Europese melkkoe
Precies tussen de twee grootmachten in bevindt zich de Europese melkkoe, die te kampen heeft met een ontevreden boeren en een aanstaande Brexit.[29] Het vierpotige zuiveldier is voor zowel de Chinese draak als de Amerikaanse zeearend een aantrekkelijke markt: de EU importeert ruim € 314 miljard (20% van de totale EU-import) aan Chinese goederen en € 220 miljard aan Amerikaanse goederen (14,5% van de totale EU-import).[30] Vice versa is de Chinese en de Amerikaanse markt belangrijk voor de Europeanen: de EU exporteert voor ruim € 351 miljard naar de VS (20% van de totale EU-export) en voor circa € 163 miljard naar China (10% van de totale EU-export).[31] Vanzelfsprekend is dat ook de Europese economie de gevolgen van de Chinees-Amerikaanse handelsoorlog voelt.   

Dalende koersen op de Europese beurzen, een remmende groei van de Eurozone, teruglopende investeringen en een verder wegzakkend ondernemersvertrouwen; dit zijn dus zover de consequenties voor de Europese melkkoe.[32] Het einde is echter nog niet inzicht. Ook de groeiende handelsoverschot van de EU wordt door de Amerikaanse zeearend met argusogen bekeken. Donald Trump sprak tijdens een bijeenkomst over een mogelijke EU-Amerikaanse handelsoorlog. Zo bestaat er een reële kans dat op korte termijn een importheffing wordt ingevoerd op producten uit de automotive sector, een essentieel economisch onderdeel van Europa.[33] Mocht dit gebeuren, dan zal de EU naar alle waarschijnlijkheid reageren met tegenmaatregelen; zo heeft Frankrijk al een digi-belasting ingevoerd voor Amerikaanse techbedrijven.[34]

Slotakkoord: een sprankje hoop
“Hope breeds peace”, aldus de Chinese filosoof Confucius.[35] Ondanks het feit dat er een perverse cultuur heerst van protectionisme en handelsconflicten, hetgeen dat tegen de doelstellingen van de WTO gaat ,is er nog hoop op een snelle oplossing voor deze handelsoorlog. Alhoewel de handelsoorlog voortduurt, voeren de Amerikaanse en Chinese overheden onderhandelingsgesprekken, waarin wordt gezocht naar een evenwichtige deal.    Vorige week liet Trump weten dat de eerste fase van deze handelsdeal weldra door beide partijen zal worden ondertekend.[36]

 


[1] Preambule Overeenkomst tot oprichting van de Wereldhandelsorganisatie Marrakesh

[2] Redactie, ‘EU and WTO’, European Commission, geraadpleegd van https://ec.europa.eu/trade/policy/eu-and-wto/.

[3] Artikel 3 lid 3 Verdrag betreffende de Europese Unie.

[4] S. Corwin, ‘China’s Solar Power Dominance and Trump’s Trade Tariffs, The Diplomat 7 februari 2018.

[5] E. Smith, ‘Escalation in US-China trade conflict poses structural Risks to the economy’, CNBC 18 oktober 2019.

[6] J. Kynge, China Shakes the World, Boston: Houghton Mifflin Harcourt 2007.

[7] L. Brandt, G. Rawksi & G. Thomas, China’s Great Transformation, Cambridge: Cambridge University Press 2008.

[8] National Bureau of Statistics of China, ‘National Data’, geraadpleegd van http://data.stats.gov.cn/english/easyquery.htm?cn=C01

[9] B. Gazer (Producer) & R. Scott (Director), American Gangster, United States: Universal Pictures 2007.

[10] G. Bischof, A. Pelinka en D. Stiefel, The Marshall Plan in Austria, Piscataway: Transaction Publishers 2000.

[11] S. Johnson, ‘China will overtake the U.S. as world’s top economy in 2020, says Standard Chartered, Big Think 14 januari 2019.

[12] National Bureau of Statistics of China, Data, geraadpleegd van http://www.stats.gov.cn/english/

[13] United States Census Bureau, Data, geraadpleegd van https://www.census.gov.

[14] Redactie, ‘A Guide to the United States’ History of Recognition, Diplomatic, and Consular Relation, by Country, since 1776: China.

[15] Office of the Press Secretary, ‘President Grants Permanent Trade Status to China, Office of the Press Secretary 27 december 2001.

[16] A. Lee, ‘China refuses to give up ‘developing country’ status at WTO despite US demands’, South China Morning Post 6 april 2019.

[17] H. Winn, ‘Accession has brought change to China and WTO’, The New York Times 7 november 2005.

[18] Idem

[19] S. Pham, ‘How much as the US lost from China’s IP theft?’, CNN Business 23 maart 2018.

[20] M. Drajem, ‘WTO Challenges China on Tariffs’, Washington Post 19 juli 2008.

[21] H. Meyerson, ‘Time to stand up to China on trade’, Washington Post 15 september 2010.

[22] W. Hulleman & A.J. Marijs, Algemene economie en bedrijfsomgeving, Groningen/Houten: Noordhoff Uitgevers 2012, p. 474.

[23] L. He & S. Jiang, ‘China waives tariffs on some US goods for first time since the trade began’, CNN Business 11 september 2019.

[24] Redactie, Economic Data, Federal Bank of St. Louis, geraadpleegd van https://fred.stlouisfed.org/categories/32992

[25] Redactie, ‘Belt and Road Initiative. An Overview’, The World Bank, 29 maart 2018.

[26] Idem.

[27] Redactie, ‘China unveils action plan on Belt and Road Initiative, Xinhua 28 maart 2015.

[28] J. Kos, ‘Groei Chinese economie op laagste niveau in bijna 30 jaar’, NRC 18 oktober 2019.

[29] P. Hoynck van Papendrecht & D. Adu, ‘Verenigde Staten van Europa of Nexit?’, Fiat Justitia

[30] Redactie, ‘The World Factbook: European Union.’, Central Intelligence Agency, geraadpleegd van https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/ee.html

[31] Idem.

[32] H. Nauta, ‘Europa voelt de pijn van handelsoorlog tussen VS en China’, Trouw  2 augustus 2019.

[33] C. Vogel, ‘Trump hint op nieuwe handelsoorlog. EU is nog erger dan China’, RtlZ 19 augustus 2018.

[34] Idem.

[35] T.T. Liu, Americans the Beautiful, Bloomington: Authorhouse 2017.

[36] S. Holland & Makini Brice, ‘Trump praises U.S.-China trade talks as Beijing seeks billions in WTO case against U.S.’, Reuters 21 oktober 2019.


Discussie