De buurtrechter: een middel om de rechtspraak te ontlasten?

door:
Als je een conflict hebt met iemand kun je naar de rechter stappen. Bij conflicten van kleine omvang wordt de gang naar de rechter wellicht niet gemaakt vanwege de (hoge) kosten. Ondanks het feit dat een advocaat niet verplicht is bij kleine zaken, moeten wel proceskosten worden voldaan, zoals griffiekosten.[1]Bij kleine zaken wordt een zaak behandeld door een kantonrechter, zoals blijkt uit artikel 93 Wetboek van burgerlijke rechtsvordering (Rv). De totale waarde van de vordering is dan niet meer dan €25.000 (en in sommige gevallen geldt een grens van €40.000, zoals bij arbeidsgeschillen).

Als je een conflict hebt met iemand kun je naar de rechter stappen. Bij conflicten van kleine omvang wordt de gang naar de rechter wellicht niet gemaakt vanwege de (hoge) kosten. Ondanks het feit dat een advocaat niet verplicht is bij kleine zaken, moeten wel proceskosten worden voldaan, zoals griffiekosten.[1]Bij kleine zaken wordt een zaak behandeld door een kantonrechter, zoals blijkt uit artikel 93 Wetboek van burgerlijke rechtsvordering (Rv). De totale waarde van de vordering is dan niet meer dan €25.000 (en in sommige gevallen geldt een grens van €40.000, zoals bij arbeidsgeschillen).

Is de kantonrechter niet nog steeds een brug te ver? Een veelgehoord argument is ook dat het lang duurt voordat een uitspraak volgt, nu de werkdruk bij rechtbanken hoog is.[2]Een van de pogingen om de werkdruk te verlagen was KEI. Dit programma (wat onder andere inhield dat de procedure bij de civiele rechter zou worden gedigitaliseerd) is inmiddels voor een deel stopgezet vanwege de hoge kosten.[3]In het regeerakkoord wordt wel aangemoedigd om te experimenteren met laagdrempelige rechtspraak, zoals een buurtrechter.[4]

Wat de buurtrechter dus onderscheidt van een gang naar de civiele rechter, is dat de buurtrechter goedkoper is. Een andere eigenschap van de buurtrechter is dat deze ofwel bij de partijen thuis komt, of dat een afspraak wordt gemaakt in een wijkcentrum. Het doel is om op deze manier laagdrempelige rechtspraak mogelijk te maken en de huidige rechterlijke instanties te ontlasten, doordat de rechter dus op lokale plekken zitting houdt. De buurtrechter lijkt hiermee op de rechters uit tv-programma’s zoals De rijdende rechter ofMeester Frank Visser doet uitspraak. Echter, een uitspraak van de buurtrechter is wel bindend (in tegenstelling tot een uitspraak van de rechters uit dergelijke tv-programma’s).[5]

Een voorbeeld van een eerder experiment met laagdrempelige rechtspraak is de spreekuurrechter. Dit was een proef in de rechtbank Noord-Nederland waarbij partijen werden aangemoedigd om te schikken. Zij konden naar de spreekurenrechter zonder een dagvaarding te laten uitgaan en zonder verplichte advocaat. De rechter had een passieve rol en adviseerde de partijen. De procedure was eenvoudig en goedkoop. Een kanttekening bij deze proef was dat niet altijd beide partijen wilden meewerken. Dit is wel vereist op grond van artikel 96 Rv.[6]

Een nieuw concept?

Het concept van een buurtrechter is niet nieuw. Aan het begin van de negentiende eeuw (tijdens de Franse overheersing in Nederland) werd een soortgelijke rechter geïntroduceerd in de rechterlijke organisatie. Dit was de vrederechter. Deze rechter had als taak om partijen te laten schikken. Partijen moesten eerst naar de vrederechter om samen tot een oplossing te komen. Dit werd de kleine conciliatie genoemd. Pas als partijen samen niet tot een oplossing konden komen, konden ze een procedure bij de rechter stappen. Deze eis werd de grote conciliatie genoemd. De procedure bij de vrederechter was gratis. In 1838 kreeg Nederland eigen nationale wetten en werd de vrederechter vervangen door de kantonrechter.[7]

Zal de buurtrechter of vrederechter weer een intrede doen in de rechterlijke organisatie? De toekomst zal dat laten blijken. Het verleden heeft laten zien dat deze rechter effectief was.[8]Experimenten met bijvoorbeeld de spreekuurrechter laten eveneens veelbelovende resultaten zien. De doorlooptijden bij de bestaande rechters zou kunnen worden verminderd, nu veel kleine zaken reeds bij een dergelijke buurtrechter of vrederechter kunnen worden behandeld. To be decided.


[1]‘Tarieven 2019’, rechtspraak.nlhttps://www.rechtspraak.nl/Uw-Situatie/Kosten-rechtszaak/Griffierecht/paginas/griffierecht-kanton.aspx. De kosten hangen af van de grootte van de vordering.

[2]‘Verlaag de drempel naar de rechter en begin bij u zelf’, nrc.nl 23 april 2018.

[3]‘Rechtspraak: digitale toegankelijkheid in plaats van automatisering’, rechtspraak.nl10 april 2018.

[4]M. Rutte e.a., ‘Vertrouwen in de toekomst. Regeerakkoord 2017 – 2021’, 2017, p. 5.

[5]‘Buurtrechters rijden vanaf 2019 door heel Nederland’, Maxvandaag.nl 13 december 2018.

[6]‘Proef met spreekuurrechter succesvol’, rechtspraak.nl 24 september 2018.

[7]E. von Bóné, ‘Experimenteren met de vrederechter is de moeite waard!’, Nederlands-Vlaams tijdschrift voor mediation en conflictmanagement 2018, afl. 2, p. 26.

[8]Zie ook E. von Bóné, ‘Terug naar een ‘mediationrechter’ in Nederland conform het model van Voltaire?’, Nederlands-Vlaams tijdschrift voor mediation en conflictmanagement 2016, afl. 1, p. 18.


Discussie