De afzettingsprocedure van Trump: is driemaal scheepsrecht?

Door: Bregje Commissaris

Trump staat bekend om zijn opvallende en ongenuanceerde uitspraken. Ditmaal is het nieuws over Trump echter van andere orde: de vraag of Trump zijn periode uit zal kunnen zitten, is wat de gemoederen op dit moment bezighoudt. Trump wacht op dit moment de zogenaamde ‘impeachment’ procedure af. Maar hoe werkt deze afzettingsprocedure precies en hoe zal dit aflopen voor Trump?

Afzettingsprocedure 
Hoe de afzetting en de daarbij behorende afzettingsprocedure precies verloopt, is terug te vinden in de Amerikaanse grondwet. In de grondwet wordt als eerste voorwaarde voor het beginnen van de afzettingsprocedure gegeven dat er voldoende grond moet zijn. De president zou zich schuldig moeten hebben gemaakt aan ‘treason’, ‘bribery’ of ‘high crimes and misdeamnors’.[1] De termen verraad en omkoperij zijn specifiek genoeg om uit op te maken wat daaronder zou moeten vallen, maar wat de high crimes and misdeamnors precies inhouden is verder niet in de wet uitgewerkt; wel is het duidelijk dat het om zware omstandigheden als machtsmisbruik of meineed moet gaan.[2]

Als allereerste stap moet een afzettingsprocedure worden geïntroduceerd door een lid van het Huis van Afgevaardigden.  Vervolgens zal de resolutie moeten worden gehoord en goedgekeurd door de zogenaamd U.S. House Committee on the Judiciary. Dit is een standaard comité van het Huis. Zij hebben als doel de gerechtigheid te dienen en spelen zo een belangrijke rol bij de afzettingen van federale ambtenaren. Er zal in deze commissie een meerderheid benodigd zijn om de procedure voort te zetten. Als dit gebeurd is, kan de resolutie door naar het Huis van Afgevaardigden en de Senaat.

Belangrijke stappen van de afzettingsprocedure zijn de stemmingen in het Huis van Afgevaardigden en de Senaat. In het Huis wordt gestemd over de resolutie en hier zal vervolgens ook een meerderheid  nodig zijn om het hele proces door te zetten. Voorafgaand aan de stemming  in het Huis zal er door verschillende onderzoekscommissies  grondig onderzoek worden gedaan naar de president en  de beschuldigingen. Na deze stemming, en uiteraard de voornoemde meerheid, gaat het proces verder in de Senaat. Er zal hier een rechtszaak plaatsvinden waarin de Senaat functioneert als een soort jury en beoordeelt wat er gevonden is tijdens de onderzoeken in het Huis. Uiteindelijk vindt er ook bij de Senaat een stemming plaats. Deze stemming zal doorslaggevend zijn in de vraag of de president zal worden afgezet. Bij een besluit dat met een meerderheid van twee derde van de stemmen wordt genomen door de Senaat kan de president afgezet worden en worden vervangen door de vicepresident.

Voorgangers
Twee keer eerder is er sprake geweest van een afzettingsprocedure voor een Amerikaanse president. De presidenten die hiermee te maken kregen waren Andrew Johnson (impeachment gestart in 1868) en Bill Clinton (impeachment gestart in 1998).  Johnson ontsloeg tegen de grondwet in zijn minister van Oorlog en Clinton werd beschuldigd van meineed en machtsmisbruik. In beide gevallen is het niet zo ver gekomen, dat er daadwerkelijk aftreding plaatsvond. De benodigde twee derde meerderheid van de stemmen in de Senaat werd niet gehaald, al scheelde dit in het geval van Johnson maar één stem.[3]

Veel mensen denken overigens dat president Nixon ook is afgezet door middel van een impeachment. Dit is niet juist. Nixon hield de eer aan zichzelf en is opgestapt nadat een impeachment procedure tegen hem werd aangekondigd.

Trump
Donald Trump is de derde Amerikaanse president die te maken heeft met de afzettingsprocedure. Trump wordt van machtsmisbruik beschuldigd. Hij zou tijdens een telefoongesprek druk hebben uitgeoefend op de Oekraïense president Zelensky om een onderzoek te beginnen naar zijn politieke tegenstander Joe Biden en zijn zoon Hunter Biden. Joe Biden zou het mogelijk opnemen tegen Trump in de volgende presidentsverkiezing van de Verenigde Staten. De Amerikaanse president zou daarbij Zelensky onder druk hebben gezet door honderden miljoenen dollars aan steun voor Oekraïne achter te houden. Het machtsmisbruik bestaat er dus in dat de Amerikaanse president zijn positie als president heeft gebruikt voor zijn eigen politieke gewin. Inmiddels staat het vast dat dit telefoongesprek heeft plaatsgevonden en heeft het Witte Huis de notities hiervan vrijgegeven. Deze zaak kwam aan het rollen door een klacht van een klokkenluider binnen de inlichtingendienst.[4]

De leider van de democraten, Nancy Pelosi, introduceerde de impeachment. Waarom de democraten deze stap pas nu, zo laat in Trump’s presidentsperiode, hebben gezet, heeft te maken met het feit dat voor de democraten de maat nu vol is. Trump heeft vanaf de eerste dag van zijn presidentschap voor veel ophef en schandaaltjes gezorgd zowel in binnen- als buitenland. Deze druppel heeft de emmer doen overlopen. Los daarvan hebben de democraten pas sinds november 2018 een meerderheid in het Huis van Afgevaardigden. Dit maakt de kans voor de democraten op een succesvolle impeachment nu groter.[5]

Sinds de aankondiging van de impeachment lopen er veel onderzoeken naar het vermeende machtsmisbruik van Trump. De stemming over de vraag of Trump moet worden afgezet heeft nog niet plaatsgevonden in het Huis. Wel zijn inmiddels de regels voor de afzettingsprocedure goedgekeurd door de Afgevaardigden. Men hoopt dat de procedure in het Huis van Afgevaardigden medio december kan worden afgesloten.[6]

De Amerikaanse president lijkt niet erg bang te zijn voor wat er boven water zou kunnen komen. Hij spreekt van een ‘heksenjacht’ en ontkent alle beschuldigingen. De strekking van het campagnefilmpje dat hij plaatste op twitter was dat het zijn tegenstanders allemaal te doen is om hem politiek te verslaan.[7]  Ook rekent Trump op de onvoorwaardelijke steun van de republikeinen tijdens de stemmingen. Mocht het inderdaad tot een stemming komen in de Senaat,  dan zou zijn redmiddel kunnen zijn dat de republikeinen de meerderheid in de Senaat hebben. 

Voorspelling
Een precieze voorspelling over hoe de impeachment zal aflopen, blijft voor nu erg lastig. Het is vrijwel onmogelijk te voorspellen wat er nog boven water komt tijdens de nog lopende onderzoeken. Wel lijkt de kans op een daadwerkelijke afzetting van president Trump klein: zijn partij bezit immers de meerderheid in de Senaat.  Echter, steeds meer republikeinen lijken hun vertrouwen in Trump kwijt te raken. In het geval dat Trump zou mogen blijven zitten, kan het zomaar heel goed voor hem uitpakken. Clinton, een voorganger van Trump in een impeachment procedure, beleefde zijn populairste moment vlak na de impeachment.[8] Van een dergelijk effect zou Trump ook profijt kunnen hebben bij de volgende presidentsverkiezingen.

Zal Trump de eerste president van de Verenigde Staten zijn die wordt afgezet? Met andere woorden, is driemaal scheepsrecht? We gaan het zien!


[1] ‘How does impeachment work? Here is the step-by-step process, www.ajc.com, 22 april 2019.

[2] ‘Zo werkt ‘impeachment’, de afzettingsprocedure tegen Trump’, NOS, 25 september 2019.

[3] ‘Zo werkt de impeachment procedure in de VS… en kan president Trump worden afgezet – in theorie dan’, www. businessinsider.nl, 15 februari 2017.

[4] ‘Trump en de afzettingsprocedure: hoe zit dat nou?’, nu.nl, 27 september 2019.

[5] Trump en de afzettingsprocedure: hoe zit dat nou?’, nu.nl, 27 september 2019.

[6]   ‘Amerikaans huis stemt in met regels voor afzettingsprocedure Trump’, nu.nl, 31 oktober 2019.

[7] ‘Zo werkt de impeachment procedure in de VS… en kan president Trump worden afgezet – in theorie dan’, www. businessinsider.nl, 15 februari 2017.

[8] ‘Zo werkt de impeachment procedure in de VS… en kan president Trump worden afgezet – in theorie dan’, www. businessinsider.nl, 15 februari 2017.


Discussie