#EndSars

Door: Matthijs van Dijk

Protesten tegen politiegeweld lijken zich als een golf  over de hele wereld te verspreiden. Afgelopen maand trokken opnieuw tienduizenden mensen de straat op om zich aan te sluiten bij de beweging tegen machtsmisbruik van politieagenten, ditmaal in Nigeria. De Nigeriaanse bevolking heeft genoeg van de wanpraktijken van de Special Anti-Robbery Squad (hierna: SARS). Ondanks dat de regering heeft beloofd SARS op te heffen en politie te hervormen, blijven de protesten aanhouden. De boosheid van de Nigeriaanse demonstranten is alleen maar toegenomen nadat protesten afgelopen week een grimmige afloop hadden. Amnesty International meldt dat er tijdens een van de demonstraties zeker 12 mensen door veiligheidstroepen zijn neergeschoten.[1] De roep om verandering van de Nigeriaanse bevolking verspreidde zich snel naar alle uithoeken van de wereld. Video’s van het geweld vlogen over social media en niet veel later was #EndSARS trending op Twitter. Ook beroemdheden als Kanye West en Beyonce hebben steun betuigd aan de #EndSARS beweging.

SARS bestaat al sinds de jaren 90, maar waarom breken dan juist nu protesten uit? Hoe is SARS gedeformeerd van handhavende tot criminele instantie? En waarom gaan de protesten nog steeds door nadat de president de ontbinding van SARS heeft toegezegd?

 

Oprichting SARS
SARS werd opgericht in 1992 om het groeiende aantal criminele organisaties – die zich voornamelijk bezighielden met overvallen, kidnappings en autodiefstal – in Lagos, de kop in te drukken. Het hoogtepunt van wanorde en misdadigheid werd bereikt na de dood van een militair door toedoen van politieagenten. Het leger trok de straat op om op zoek te gaan naar de verantwoordelijke politieagenten. Dit resulteerde in een massale terugtrek van politieagenten in Lagos, met alle gevolgen van dien. Criminelen hadden hierdoor vrij spel. Na twee weken keerde de handhaving terug, maar de schade was al berokkend. Misdadigers lieten zich niet meer tegenhouden door de politie en gingen straffeloos hun gang. Wanhopig zochten de autoriteiten naar een oplossing voor dit probleem, totdat ze kennis kregen van een jonge officier die furore maakte in Benin: Simeon Danladi Midenda.[2] 

Simeon Danladi Midenda stond aan het hoofd van de Anti Robbery Unit in Benin. De stad was berucht geworden door de vele gewapende overvallen die plaatsvonden. Onder leiding van Midenda wist de Anti Robbery Unit de criminaliteit drastisch terug te dringen. Het succes van de eenheid bleef niet onopgemerkt. Terwijl Midenda overspoeld werd met lovende berichten over de resultaten die hij in Benin had bereikt, escaleerde de situatie in Lagos naar een bijna oncontroleerbaar niveau. Het duurde dan ook niet lang voordat Midenda het bericht kreeg te worden overgeplaatst naar Lagos, om het succes van Benin in Lagos te herhalen. Midenda werd opgedragen een anti-overval eenheid op te stellen om af te rekenen met de inmiddels gevestigde criminele organisaties. Destijds waren er al drie soortgelijke anti-overval eenheden actief in Lagos, om zich gemakkelijk te kunnen onderscheiden kreeg de nieuwe groep de naam ‘Special anti-Robbery Squad’.[3]

SARS bleek effectief. Een grote factor in het succes van SARS was anonimiteit. SARS-agenten droegen geen uniform, reden in nietszeggende auto’s en hadden geen wapens bij op straat. Het doel was om criminelen geen enkele argwaan te geven dat ze te maken hadden met een handhavende instantie, en het werkte. Na melding van een overval zette de politie een achtervolging in; SARS-agenten waren op verschillende locaties gepositioneerd om de vluchtende overvallers te onderscheppen. Het verrassingselement was hierbij de belangrijkste troef waarover SARS beschikte. Acht jaar lang is dit hoe SARS, onder leiding van Midenda, te werk ging. Midenda werd opnieuw overgeplaatst en stond niet langer aan het hoofd van SARS. Nadat SARS zich had bewezen als effectief misdaad bestrijdingsmiddel, werden er in alle 36 staten van Nigeria SARS-eenheden opgezet.[4]

SARS nu
Hoewel de missie van SARS niet was veranderd – het opsporen en uitroeien van georganiseerde misdaad – werd de manier van handelen anders. Uniformen hingen nog steeds in de kledingkast, maar wapens werden nu wel in het openbaar gedragen. Er werden wegblokkades opgezet waar burgers werden afgeperst. Beschermd door anonimiteit, werden SARS-agenten steeds brutaler. In de zoektocht naar criminelen werden middelen als martelen, onrechtmatige vasthouding, afpersing en buitengerechtelijke executies niet geschuwd.[5]

Wetend dat niemand hen verantwoordelijk hield, begon SARS met het aanhouden van jongeren voor internetmisdrijven. Het bezitten van een iPhone, laptop of er simpelweg goed verzorgd uitzien, kan aanleiding geven om gearresteerd en beschuldigd te worden van internetcriminaliteit. Verhalen over de wanpraktijken van SARS zijn talloos. Blogger Judith Caleb vertelde tijdens een van de protesten aan journalisten: “In 2015 heeft SARS een van onze vrienden gedood. Hij werd aangehouden voor het kopen van een gestolen telefoon, waarna hij werd gemarteld tot hij stierf. De telefoon was niet gestolen.” Socrates Mbamalu, een journalist actief in Lagos, werd ook beschuldigd van het stelen van een laptop. Dreigend met een arrest, fouilleerde SARS-agenten hem en stalen zijn losgeld.[6] Het gezichtsloze karakter van SARS maakte het bijna onmogelijk agenten verantwoordelijk te houden voor het misbruiken van hun bevoegdheden. SARS werd in essentie een van de criminele organisaties die ze moesten bestrijden.

Protesten
De afkeer tegen SARS was al meer dan een decennium aan het broeien onder de bevolking.  Begin oktober barstte het lang gekoesterde wrok uit in massale protesten. Aanleiding hiervoor was een video die de ronde deed op sociale media, waarin te zien was hoe een SARS-agent een man ogenschijnlijk zonder aanleiding doodschoot.[7] Het was de druppel die de emmer deed overlopen. Demonstranten, vooral jongeren, trokken de straat op en eisten de ontbinding van SARS. Wat begon als vreedzame protesten, veranderde snel in een bloederig conflict. Politie opende vuur op de demonstranten in een poging de demonstratie te ontbinden. Als gevolg hiervan zijn er 12 demonstranten gedood, aldus Amnesty International. Op 16 oktober was journalist Gimba Kakanda aanwezig bij een van deze protesten toen de politie traangas de protesterende massa inschoot. Kakanda werd aangevallen door politieagenten, zijn telefoon kapot gegooid en zijn autobanden lek gestoken. In een interview voor Time vertelde Kakanda dat hij zijn schietgebed al had gedaan, overtuigd dat zijn laatste uur geslagen had.[8]

In reactie op de protesten heeft de regering toegezegd SARS te zullen ontbinden. Echter, de jongeren hebben weinig vertrouwen in beloftes alleen. Dit is niet zonder reden, aangezien SARS  al vier keer eerder is ‘ontbonden’. Veel demonstranten zijn dan ook bang dat SARS onder een nieuwe naam – met dezelfde agenten – zal terugkomen en de onderliggende structurele problemen binnen de politie niet opgelost zullen worden. De protesten zijn daarom ook nog niet gestopt. Wel zijn ze veranderd in een groter platform voor niet alleen de opheffing van SARS, maar ook corruptie op grotere schaal binnen de politie en politiek.

Hoewel er vergelijkingen te trekken zijn met de beweging in de Verenigde Staten voor de hervorming van politie, is de manier hoe demonstranten dit willen oplossen uiteenlopend. Defund the police is de kreet die in de VS veel aanhangers heeft, terwijl in Nigeria men juist denkt het probleem te kunnen verhelpen door meer geld in de handhavende instanties te steken. Onderbetaling en niet de beschikking over degelijk materiaal is wat volgens velen de reden is dat SARS agenten grijpen naar middelen als afpersing, ze moeten namelijk ook hun familie kunnen onderhouden.[9]

De protesten worden vooral geleid door jongeren, generatie Z, met sociale media als het sterkste wapen wat ze hebben.[10] Door de virale hashtag EndSARS keek binnen enkele dagen de hele wereld mee naar de gebeurtenissen in Nigeria. Dit levert extra druk op voor de regering om actie te ondernemen. Demonstranten hopen dan ook dat er nu écht verandering komt. Daarnaast laten ze zich niet afschrikken door het geweld waarmee de politie de protesten bestrijdt. Ze zijn boos op de oudere generaties. Boos op de corrupte politici die dit systeem tot stand hebben laten komen. Boos op hun ouders die uit angst voor SARS en de politie, zo lang de tirannie van deze instanties onbestreden hebben laten voortduren. Het globale karakter van de beweging geeft demonstranten kracht, wetend dat de wereld kijkt durven ze zich feller uit te spreken tegen de misstanden binnen de politiek en politie. Dit is een grote factor voor het groeiende succes van de beweging.

Het vertrouwen in de politiek is laag in Nigeria. De president wordt dan ook niet op zijn woord geloofd wanneer gezegd wordt dat SARS ontbonden zal worden en er grote veranderingen zullen komen binnen de politie. Echter, de jongeren zijn vastberaden door te gaan met protesteren tot deze verandering er wel komt. Met de steun van sociale media probeert de generatie van jonge Nigerianen de corruptie in het land bloot te leggen en uit te roeien. In welke mate dit zal lukken blijft nog maar de vraag. Wel is duidelijk dat de bevolking het niet langer pikt onderworpen te zijn aan een corrupt systeem. Wat begon als een protest tegen politiegeweld is uitgegroeid tot een beweging voor een beter Nigeria, vrij van corruptie en machtsmisbruik. Om dit te bereiken is nog een lange weg te gaan, maar een goed begin is #EndSARS.

 


[1] J. Hürxkens, 22 oktober 2020, “Wat je wil weten over #EndSARS – de protesten in Nigeria om een einde te maken aan politiegeweld” Vogue (www.vogue.nl).

[2] S. Malumfashi, 22 oktober 2020, “Nigeria’s SARS: A brief history of the Special Anti-Robbery Squad” Aljazeera (www.aljazeera.com).

[3] E. Nnadozie, 23 oktober 2020, “How I founded SARS in the Police – RTD CP Midenda” Vanguard (www.vanguardngr.com).

[4] S. Lawal & A. Olanrewaju, 12 oktober 2020, “Nigerians Demand End to Police Squad Known for Brutalizing the Young” New York Times (www.nytimes.com).

[5] S. Malumfashi, 22 oktober 2020, “Nigeria’s SARS: A brief history of the Special Anti-Robbery Squad” Aljazeera (www.aljazeera.com).

[6] Idem.

[7] R. Gladstone & M. Specia, 21 oktober 2020, “Why Nigeria Is Now Erupting” New York Times (www.nytimes.com).

[8] S. Malumfashi, 22 oktober 2020, “Nigeria’s SARS: A brief history of the Special Anti-Robbery Squad” Aljazeera (www.aljazeera.com).

[9] R. Gladstone & M. Specia, 21 oktober 2020, “Why Nigeria Is Now Erupting” New York Times (www.nytimes.com).

[10] BBC News, 26 oktober 2020, “Nigeria protests: President Buhari says 69 killed in unrest” BBC News (www.bbc.com).