Het vervolg op de avondklokrellen

Hoe treedt het recht op tegen dit geweld?

Door: Bo Driesen

In januari 2021 vonden er in heel Nederland hevige rellen plaats. Deze rellen waren een verzet tegen de avondklok die gold vanaf 23 januari. Over deze rellen is destijds een artikel geplaatst door Fiat Justitia, met belichting van de normatieve en empirische visie.[1] In november 2021 was het weer raak in verschillende Nederlandse steden. Ook dit keer verschenen weer verscheidene meningen over dit geweld, waaruit beide visies herleid konden worden. In dit artikel zal worden voortgebouwd op de normatieve visie en de rellen van november zullen hierbij betrokken worden. Hoe is er dit keer door het recht opgetreden?  

 

De normatieve invalshoek

De normatieve visie op de rellen wordt onder andere toegepast in het strafrecht. Deze invalshoek wordt ook wel de puur juridische wijze van redeneren genoemd. Met deze visie worden de rellen vaak door de rechter beoordeeld. Buiten het recht kan de normatieve invalshoek worden erkend in gesprekken waarin over goed en kwaad wordt gesproken. Hierbij staat dan vaak centraal of het gedrag gestraft of beloond moet worden. [2]

 

De rellen 

Tussen de rellen van januari en november zijn veel gelijkenissen te herkennen. Zij waren namelijk beiden een reactie op het coronabeleid dat destijds gold. De rellen van januari waren een verzet tegen de avondklok en de rellen van november een verzet tegen het 2G-beleid en de coronapas. Dit verschil in maatregelen heeft echter minimaal effect gehad op de hevigheid van de rellen. In beide gevallen werden objecten in brand gestoken, werden hulpverleners belaagd en moest de Mobiele Eenheid worden ingezet. [3]

Een opvallend verschil is dat tijdens de rellen in Rotterdam van 19 november 2021 de politie gericht geschoten heeft. Na een aantal waarschuwingsschoten gelost te hebben, was de dreiging volgens de politie nog zo groot dat zij zich genoodzaakt voelde gericht op de relschoppers te schieten. Volgens Jan Struijs van de Nederlandse Politiebond is dit gedaan omdat de politie werd ingesloten en de brandweer belaagd werd tijdens het blussen van een brand.[4]

Een ander verschil tussen de rellen was dat tijdens de avondklokrellen in januari veel oproepen tot rellen werden gedeeld via sociale media. Dit gebeurde tijdens de rellen van november in mindere mate. Wellicht dat de rellen daarom minder lang voortduurden. Een reden voor dit verschil zou het strenge optreden tegen deze berichten geweest kunnen zijn. Zo werden in februari 2021 vier personen via het snelrecht veroordeeld tot taak- en gevangenisstraffen, waarvan een specifieke veroordeelde een gevangenisstraf van 45 dagen (waarvan 30 voorwaardelijk) en een taakstraf van 40 uur opgelegd kreeg. In een ander geval werd een celstraf van vier weken opgelegd (waarvan twee voorwaardelijk), met een proeftijd van twee jaar. [5]

 

Het (super)snelrecht

Eerder is aangegeven dat een aantal zaken met betrekking tot de avondklokrellen behandeld zijn via het (super)snelrecht. Zo waren een maand na de rellen van januari al 79 veroordelingen uitgesproken.[6] Het snelrecht wordt vaak toegepast door de politierechter wanneer het bewijs eenvoudig te vergaren is en verder onderzoek dus niet nodig lijkt.[7] Een voorwaarde voor het gebruik van dit snelrecht is wel dat de verdachte akkoord moet gaan met deze wijze van procederen. Ook na de rellen in november zijn een aantal zaken via deze weg behandeld.

In tegenstelling tot het snelrecht, is in een reguliere strafrechtzaak wel aanvullend onderzoek nodig. Een reguliere rechtszaak kan lang duren door lange termijnen en de vaak ingewikkelde waarheidsvinding. In het snelrecht komt de verdachte echter binnen zeventien dagen voor de rechter en in het supersnelrecht zelfs binnen drie tot zes dagen. Verder kan ook het vonnis meteen ten uitvoer worden gelegd, wat in een reguliere procedure vaak niet zo is. In reguliere zaken wordt namelijk gewacht op een brief met de tenuitvoerlegging.[8]

Daarentegen blijkt dit snelle proces niet zonder nadelen. Doordat de zaken zo snel afgehandeld moeten worden, kunnen de straffen hoger uitpakken dan wanneer er rustig naar de zaak is gekeken. Wanneer meer tijd genomen wordt voor een zaak, zullen in de loop der tijd ook vergelijkbare zaken aan het licht komen. Deze vergelijkbare zaken moeten eenzelfde oordeel kunnen verwachten.[9] Hierdoor blijft één van de belangrijkste artikelen van de Grondwet, namelijk artikel 1, gewaarborgd.[10]

Een voorbeeld van toepassing van het snelrecht op de avondklokrellen was een zaak tegen een 20-jarige man voor zijn betrokkenheid bij de desbetreffende rellen. Het gooien van een steen naar een politieagent heeft de man een celstraf van twee maanden opgeleverd, waarvan één maand voorwaardelijk.[11] Verder hebben twee relschoppers, die betrokken waren bij de rellen in Rotterdam van november, via het supersnelrecht vijf maanden cel gekregen. Ook kregen zij een omgevingsverbod opgelegd. Dit houdt in dat zij zich voor de komende vijf jaar niet in het centrum van Rotterdam mogen begeven.[12]

 

Conclusie

Hoewel tijdens de eerste rellen van dit jaar hard werd opgetreden, vonden er vorige maand toch weer rellen plaats. Deze rellen verschilden wat betreft motief en hevigheid niet veel van elkaar. Een aantal verschilpunten zijn het gericht schieten door de politie tijdens de rellen van november en de opruiing tijdens de rellen van januari. Het snelrecht heeft vervolgens wel voor snelle straffen gezorgd, die uitgelicht worden in de media. Ook na de latere rellen van november werd het snelrecht ingezet. Door deze snelle en in de media belichte straffen worden wellicht mensen afgeschrokken, waardoor de kans op herhaling van deze rellen hopelijk minder groot wordt. 

 

[1] B.J.F. Driesen, ‘Crimineel geweld of noodkreet?’, fiatjustitia.nl.

[2] B.J.F. Driesen, ‘Crimineel geweld of noodkreet?’, fiatjustitia.nl. 

[3] ‘Rellen na avondklok: dit gebeurde er in verschillende steden’, 25 januari 2021 rtlnieuws.nl.

[4] ‘Gericht op benen geschoten', wat we nu weten over de rellen in Rotterdam’, 20 november 2021 nos.nl.

[5] ‘Veroordelingen voor online-opruiing avondklokrellen’, 10 februari 2021, rechtspraak.nl.

[6] L. Bommers & B. de Waal, ‘Een maand na de rellen zijn er 79 veroordelingen en daar blijft het wat justitie betreft niet bij’, 20 februari 2020 eenvandaag.avrotros.nl.

[7] ‘Supersnelrecht. Een manier om strafzaken zo snel mogelijk af te handelen’, rechtspraak.nl.

[8] ‘Supersnelrecht. Een manier om strafzaken zo snel mogelijk af te handelen’, rechtspraak.nl.

[9] R. Sies, ‘Eerste relschoppers Rotterdam veroordeeld via het snelrecht: dit is het verschil met een gewone rechtszaak’, 25 november 2021 eenvandaag.avrotros.nl.

[10] Art. 1 Gw.

[11] ‘Celstraffen in eerste snelrechtzittingen over avondklokrellen in Utrecht en Amersfoort’, 28 januari 2021 rtvutrecht.nl.

[12] ‘Twee relschoppers krijgen vijf maanden cel voor rellen in Rotterdam’, 24 november 2021 nu.nl.