Het democratisch schaakspel: 3 spelinzichten voor deelname aan de Europese verkiezingen!

door:
Van 23 mei t/m 26 mei wordt het op twee na grootste democratische schaakspel van de wereld in gang gezet: in 3 dagen tijd kiezen 503 miljoen stemgerechtigden van 28 lidstaten zo'n 751 volksvertegenwoordigers die gezamenlijk 1 Europees Parlement vormen. Duizelingwekkende cijfers voor een student die recent met een beheerst potje dammen 1 stem heeft kunnen uitbrengen op de invulling van 570 zetels in de 12 Provinciale Staten. En nu? Wat te doen als kleine pion op dit immens spelbord: minstens een stap vooruit zetten of het spel overlaten aan de koning?

Het rommelt binnen de Brusselse wandelgangen. Brexit houdt de gemoederen continu bezig en vanuit de nationale parlementen van een aantal lidstaten weerklinkt het geluid van de artikel 50-procedure, ofwel een opzegging van het EU-lidmaatschap. Tevens neemt de verdeeldheid binnen het volksvertegenwoordigend orgaan toe, in het bijzonder op het gebied van immigratie en klimaat. Toch is een stap vooruit zetten met het kleinste schaakstuk bij uitstek de aanbevolen strategie voor de aankomende verkiezingen. In de media beweren klepperende ‘lopers’ dat deze verkiezingen symbool zullen staan voor een ‘verdere integratie of een ontploffing van de Europese Unie’. Om het spel echter te kunnen meespelen moet men inzicht hebben in hetgeen dat zich op het schaakbord afspeelt. Daarom vandaag 3 spelinzichten voor deelname aan de Europese verkiezingen!


Het spel: over het Europees Parlement
Naar het initiatief van de Franse staatsman Robert Schuman en bij het Verdrag van Parijs zag naoorlogs Europa in 1952 haar allereerste parlement, toen slechts in de vorm van een verenigde vergadering binnen de Europese gemeenschap voor Kolen en Staal. De 78 leden werden destijds formeel aangewezen door hun soevereine parlementen. Ondanks een gemis aan noemenswaardige bevoegdheden, lag dit gezamenlijk lichaam aan de voorbode van de integratie der Europese staten.

Tegenwoordig is het Europees Parlement samengesteld uit 751 volksvertegenwoordigers, waarvan 1 niet-stemmende voorzitter. Ter bevordering van ‘Europees politiek bewustzijn’, voegen de direct gekozen Europarlementariërs zich in een achttal politieke fracties samen. De onderstaande Europese fracties voldoen aan de bestaansvoorwaarden, inhoudende dat elke fractie ten minste 25 zetels beschikt en EU-subsidie ontvangt vanwege erkenning:
 

Fractie Politieke stroming

Nederlandse partij(en)

Zetels
Europese Volkspartij Christendemocratie CDA 221/751
Progressieve Alliantie van
Socialisten en Democraten
Sociaaldemocratie PvdA 186/751
Europese Conservatieven en
Hervormers
Conservatisme CU en SGP 76/751
Alliantie van Liberalen en
Democraten voor Europa
Liberalisme VVD en D66 68/751

Europees Unitair Links/Noord
Groen Links

Socialisme SP en PvdD 52/751

Fractie De Groenen/Vrije
Europese Alliantie

Ecologisme GroenLinks 52/751
Europa van Vrijheid en Directe
Democratie
Eurosceptisme Geen 41/751
Europa van Naties en Vrijheid Nationalisme PVV 37/751
Niet-fractiegebonden leden Geen PVV (5 leden) 21/751

 

 

 

 

 

 

 

 
       
       
       
       
       
       
       
     

 

 

 

 

 




Alhoewel een initiatiefrecht ontbreekt, bezit het Europees Parlement sinds de inwerkingtreding van het Verdrag van Lissabon (2007) uitgebreide wetgevingsbevoegdheden. Zo kan het parlement Europese wetgeving (verordeningen, richtlijnen en besluiten) aannemen, wijzigen of verwerpen. Bij een beroep op de gewone wetgevingsprocedure door de Europese Commissie moet het parlement zijn goedkeuring verlenen. Zo vroeg het per 2021 geldend verbod op pulsvisserij (een bepaalde vistechniek) om een verplichte goedkeuring.

Evenals de Tweede Kamer beschikt het Europees Parlement over een budgetrecht, naast verscheidene controlebevoegdheden en 22 vaste commissies. In casu betekent dit dat het parlement tezamen met de Raad van de EU de begroting vaststelt voor het volgende begrotingsjaar. De Europese Commissie voert de vastgestelde begroting op eigen verantwoording uit; de Commissie moet een kwijting (een parlementaire controlemiddel) ontvangen over de uitvoering van de begroting van het afgelopen begrotingsjaar. In 1998 dreigde de Europese Commissie onder de Luxemburger Jacques Santer met aftreden nadat het Europees Parlement weigerde kwijting te verlenen voor de begroting van het jaar 1996 vanwege vermeende onregelmatigheden.


De spelregels: over de Europese verkiezingen
Alhoewel het parlement bij verdrag in 1952 werd opgericht, duurde het tot 1979 voordat de eerste verkiezingen plaatsvonden. Destijds konden ruim 120 miljoen stemgerechtigden van 9 lidstaten 410 Europarlementariërs kiezen; 62% van de EU-kiesgerechtigden kwam daadwerkelijk opdagen. De voorzitterschap van het parlement in première werd toegekend aan een ‘dame’, de Franse advocate Simone Veil.

Samenhangend met de democratische beginselen van de Europese Unie, geldt als startpunt van dit supranationaal schaakspel dat iedere EU-burger het actief en passief kiesrecht verkrijgt. Eveneens geldt als startpunt dat de lidstaten om de vijf jaar rechtstreekse, vrije en geheime algemene verkiezingen voor het Europees Parlement dienen te garanderen. Vanwege een gebrek aan EU- kiesregels, bepalen nationale wetten over de concrete invulling van de twee uitgangspunten.  

Naar Nederlandse spelregels mogen inwoners die de leeftijd van 18 jaar hebben bereikt het actief kiesrecht inzetten, voor zover zij van dit recht niet zijn uitgesloten. Voor het passief kiesrecht geldt de aanvullende regel van het Nederlanderschap en van de incompatibiliteiten. Nog een beduidende regel is dat Nederland één kiesdistrict instelt, ofwel een Europese kandidatenlijst voor heel Nederland.

De 751 beschikbare zetels worden ‘degressief proportioneel’ verdeeld naar inwonersaantallen van de 28 lidstaten, met een minimum van 6 zetels en een maximum van 96 zetels. In de praktijk resulteert deze spelregel tot 96 Europarlementariërs voor Duitsland (83 miljoen inwoners). De Luxemburgers, Cyprioten, Estlanders en Maltezen (allen onder de 2 miljoen inwoners) mogen elk slechts 6 volksvertegenwoordigers kiezen. Nederland stuurt 26 afgevaardigden naar Brussel.


Eerste spelinzicht: een keuze voor federatiedenkers of eurosceptisten - voorproefje
Het meest actuele spelinzicht, en de belangrijkste overweging om de pion vooruit te zetten, is de extreme tweestrijd waar de Europese Unie zich in bevindt: massale uittreding ter handhaving van de pure natiestaat of het vormen van één federaal continent.

Het federatie-kamp wordt in ieder geval belichaamd door de Belgische Europarlementariër Guy Verhofstadt, tevens fractievoorzitter van de Alliantie van Liberalen en Democraten (zie tabel). In talloze interviews, talkshows, columns, statements en politieke optredens, zet Verhofstadt in op een federale Europa. Vanuit deze visie heeft de Vlaamse politicus nota bene de Spinelli groep opgericht, een netwerk van diverse intellectuelen en internationale politici die streven naar een ‘federale unie gebaseerd op de Europese waarden van de liberale democratie, solidariteit en de rule of law’. Mede door de rechtstreekse werking van Unierecht beweegt het continent langzamerhand naar een ‘Verenigde Staten van Europa’.

Aan de andere kant van het schaakbord stationeert het groeiende kamp van de eurosceptisten, aangewakkerd door het Brexit-referendum van 23 juni 2016. Leider van het nationalistische Rassemblement National Marine Le Pen verdedigt het standpunt dat Frankrijk uit de Eurozone moet treden, de rechtse Italiaanse vice-premier Matteo Salvini betoogt voor een abrupte beëindiging van de werking van de Europese instituties, en zowel PVV-aanvoerder Geert Wilders als FvD-voorman Thierry Baudet trachten de EU-lidmaatschap van Nederland aan de kaak te stellen middels een Nexit-referendum. Ook in Zwitserland (Zwitserse Volkspartij), Hongarije (Jobbik) en Polen (Recht en Rechtvaardigheid) maken nationalistische groeperingen in georganiseerd verband hun opmars.

Tijdens de themaweek van Fiat Justitia in mei zal uitgebreid worden stilgestaan bij dit standpunt dat de komende jaren of misschien wel decennia de koers van de EU gaat dicteren.

Tweede spelinzicht: een onafhankelijk EU op het wereldtoneel
Het tweede spelinzicht behandelt de kwestie van de wijze waarop de EU zich tot de buitenwereld dient toe te treden. Op het moment dat er een schaakspel wordt opgevoerd op het wereldtoneel, dan personifieert de Europese Unie de positie van een ‘toren’: dit schaakstuk overklast de voltallige pionnen en is onmiskenbaar aanwezig op het spelbord. De toren wordt echter afgetroefd door de uitstraling en kracht van het paard, de loper, de koning en de dame. Bovendien heeft de Europese toren weleens de ongezonde neiging om de voetsporen van het sterkste schaakstuk, de Amerikaanse dame, blindelings te volgen. Dit tot ongenoegen van de schaakstukken aan de overkant van het bord.  

De metafoor verwijst naar de vestiging van Amerikaanse sentimenten op het buitenlands beleid van de EU. Daarnaast verzuimt de EU weleens om daadkrachtig op te treden in tijden van internationale problemen; deze invloedrijke bevoegdheid ligt bij de hoge vertegenwoordiger van de Unie voor Buitenlandse Zaken en Veiligheidsbeleid, sinds november 2014 het ambt van de Italiaanse Frederica Mogherini. Het nalaten levert diplomatieke kritiek op en leidt tot een quasi-afhankelijke positite te midden van economische grootmachten zoals Japan, China, India en Rusland. In februari van dit jaar uitte China zijn bezwaar op een Europees rapport over een mogelijk spionagenetwerk van Chinezen in Brussel. Zhuang Ming, de Chinese ambassadeur voor de EU, adviseerde dat de Europese Unie ‘haar eigen pad behoort uit te stippelen en niet het pad van Washington moet bewandelen’.

De afgelopen jaren wordt er steeds meer gehamerd op het ‘handhaven van EU-waarden in betrekkingen met de rest van de wereld’. Nadat de Amerikaanse president Donald Trump in 2018 onverwacht uit de Nucleaire overeenkomst (JCPOA) trad en daaropvolgend Iran economische sancties oplegde, lanceerde de EU het blokkeerstatuut. Onder dit reglement wordt aan Europese bedrijven met zakelijke activiteiten in Iran juridische immuniteit geboden tegen de drastische effecten van de Amerikaanse sancties. Bovendien gaat de Franse minister van Financiën Bruno Le Maire uit van EU-tegenmaatregelen zodra de Amerikaanse regering de voorgestelde sancties tegen de Republiek Cuba zal doorzetten, aangezien het sanctiepakket de miljoeneninvesteringen vanuit de EU direct gaat treffen.

Deze ontwikkelingen laten zien dat ondanks de invloed van de Verenigde Staten, de Europese Unie zich wilt profileren als onafhankelijke toren (en uiteindelijk als koning of dame) op het schaakbord van het wereldtoneel. Door te stemmen kan deze autonome rol worden verzegeld.


Derde spelinzicht: verdere harmonisering van ‘herkenbare’ wet- en regelgeving
Het derde spelinzicht ziet op de keuze voor een geharmoniseerde levensstandaard binnen de grenzen van de Europese Unie. De Europese doelstellingen verplichten onder meer het Europees Parlement om voor iedere EU-burger een gelijke levensstandaard te waarborgen, door het realiseren van ondere andere een vrije verkeer van personen, goederen en kapitaal, en de introductie van een gezamenlijk monetaire unie (Eurozone).

In een tijdsbestek van bijna zeven decennia heeft de EU vele wetten uitgevaardigd om het ‘welzijn van haar volkeren te verbeteren’. Ondanks het gegeven dat een leeuwendeel van de besluiten complexe materie bevat, zijn in de afgelopen jaren ‘herkenbare wet- en regelgeving’ afgekondigd die vrijwel iedere EU-burger treft. Tegenwoordig kan je binnen de 28 lidstaten bellen, sms’en en internetten tegen het tarief van jouw huidige provider, en ben je verzekert van een minimumloon als voor het geval je zelfstandig zomerwerk wilt verrichten bij een Spaans of Bulgaars bedrijf. Een barbecue aan de Kralingse Plas zal je vanaf 2021 moeten doen zonder plastic bordjes en plastic bestek. Dit vanwege het feit dat dan een verbod op populaire wegwerpproducten in werking treedt. Het klimaat zal je hiervoor dankbaar zijn.

Stemmen tijdens de aankomende verkiezingen is bepalen of een zet moet worden gemaakt naar een bredere harmonisering van deze herkenbare wetgeving, waardoor jij jouw bourgondische levensstijl in Rotterdam kan voortzetten in elke stad of dorp die de Europese Unie kent.


Discussie