Het EU Action Plan

Het nieuwe strafsysteem voor mensenrechtenschenders

Door: Tobias Blokhuis

Een geluiddichte container vol met marteltuigen; dat is wat de politie aantrof in een dorpje in Brabant. Aan alles was gedacht bij het voorbereiden van deze gruweldaad. De mannen waren vermoedelijk van plan criminelen te ontvoeren en te martelen in een loods in Wouwse Plantage. Een ernstig voorbeeld van mensenrechtenschending, zelfs binnen onze eigen grenzen. Van volkerenmoord tot marteling, van slavernij tot executies: over de hele wereld worden er nog altijd mensenrechten veelvoudig geschonden waartegen de rest van de wereld vaak machteloos staat. De Europese Unie (hierna: EU) kon tot dusver enkel mensenrechtenschenders aanpakken door sancties op te leggen aan een heel land. Echter, door een nieuwe wet komt daar snel verandering in. Wat houdt deze wet in? Gaat deze nieuwe wet de wereld veranderen? Dat kunt u lezen in dit artikel.

De Magnitsky-wet

In 2015 werd in het Amerikaanse Congres de Global Magnitsky Human Rights Accountability Act (hierna: Magnitsky-wet) geïntroduceerd. Deze wet zorgde ervoor dat de Verenigde Staten (hierna: VS) gerechtigd is om mensenrechtenschenders harder aan te pakken. Zo kan de VS de tegoeden van de schenders bevriezen en ze zelfs weren van Amerikaans grondgebied. [1]

Al jaren wordt er door Nederland aangedrongen op een soortgelijke wet. De regering was zelfs al zo ver dat ze wilden stemmen over het invoeren van een soortgelijke wet. Echter, het Kabinet gaf aan dit niet te willen zonder Europese steun. Met de komst van deze nieuwe EU wet is die steun er nu. [2]

EU Action Plan on Human Rights and Democracy 2020-2024

De Europese versie van de Magnitsky-wet zal een andere naam dragen. In het voorstel, ingediend op 9 december 2019, droeg het de naam EU Action Plan on Human Rights and Democracy 2020-2024 (Hierna: EU Action Plan). Net als in de Amerikaanse variant geeft het de EU de bevoegdheid om harder op te treden tegen mensenrechtenschenders. Waar voorheen de EU vast zat aan sancties gericht tegen landen, gaat het EU Action Plan nog een stapje verder. De EU mag hiermee behalve landen ook personen en organisaties sanctioneren. Dit is mogelijk op dezelfde manier als geregeld in de Magnitsky-wet. Ten eerste mag de EU de tegoeden van schenders bevriezen. Verder mogen ze hen de toegang tot de EU verbieden en ten slotte zelfs het overmaken van geld naar de schender verbieden.

Artikel 3 en 4 van het EVRM maken het al snel duidelijk hoe men in het Westen denkt over het schenden van mensenrechten. Deze artikelen verbieden zowel marteling, als slavernij en dwangarbeid ondubbelzinnig. Ondanks deze waarborg komen mensenrechtenschendingen nog steeds veel te vaak voor. Hoewel de discussie in vele landen gaat om hun aandeel in een slavernijverleden is slavernij in andere landen nog een huidig probleem. Zo zijn er volgens de Internationale Anti-Slavernij Organisatie tijdens de tweede Soedanese Burgeroorlog meer dan 14.000 mannen, vrouwen en kinderen ontvoerd en gedwongen tot slavernij. Niet alleen de rebellen maakten zich hier schuldig aan, maar ook de door de overheid gesteunde milities. [3] Tijd voor actie dus.

Op 17 november 2020 heeft de Raad van de Europese Unie (hierna: de Raad) haar akkoord gegeven met het voorstel, welke op 7 december bekend is gemaakt. [4] Het EU Action Plan ziet toe op het bestrijden en bestraffen van misdaden, zoals genocide, misdaden tegen de mensheid en ernstige mensenrechtenschendingen, waarbij u kunt denken aan marteling, slavernij of executies. [5]

Toepassing

Met de intreding van het EU Action Plan hebben de EU en haar lidstaten dus nieuwe bevoegdheden gekregen. Bevoegdheden waar ze in Nederland erg blij mee zijn. Zo zegt bijvoorbeeld de Nederlandse mensenrechtenambassadeur Bahia Tahzib-Lie: “Mensenrechtenschenders gaan de gevolgen voelen waar het pijn doet.” Minister van Buitenlandse Zaken Stef Blok sprak zelf van “een bijzondere dag” en “echt een mijlpaal”. In een kort jaar is dit Action Plan door de lagen van de EU geloodst en landen staan dan ook te springen om deze nieuwe bevoegdheden te gebruiken. De ministers gaan kijken welke organisaties, personen of organen als eersten in aanmerking komen voor de sancties en naar verwachting worden deze in de eerste maanden van het jaar al ingezet. [6]

Ook voor de Europese Unie zelf is dit een mijlpaal. Een belangrijke fundering waarop de EU gebouwd is, is het grote belang van mensenrechten en de wil om deze te beschermen voor burgers in, maar ook buiten de EU. De Raad kan nu, op verzoek van een lidstaat ofwel de Hoog Vertegenwoordiger van de EU voor Buitenlandse Zaken, de sancties overzien, controleren en aanpassen waar nodig. Deze beslissing laat dan ook zien dat het bevorderen en beschermen van mensenrechten in de externe zaken van de EU nog steeds van groot belang is.

Hieruit volgt dat door het intreden van deze nieuwe wet, de EU en haar lidstaten eindelijk strenger kunnen optreden tegen de eerder haast ongrijpbare personen en organisaties die systematisch en structureel mensenrechten schenden. Door deze groepen te raken waar het hen het meest schaadt, zal het schenden van mensenrechten hopelijk sterk afnemen. Wat de werking van deze wet zal zijn in de lange termijn moet nog worden gezien, maar het begin is er.


[1] Global Magnitsky Human Rights Accountability Act, congress.gov

[2] ‘Europese Unie krijgt nieuw sanctiestelsel voor mensenrechtenschenders’, nu.nl

[3] ‘Moderne slavernij in Sudan’, vpro.nl

[4] ‘EU adopts a global human rights sanctions regime’, consilium.europa.eu

[5] Council Regulation (EU) 2020/1998 of 7 December 2020 concerning restrictive measures against serious human rights violations and abuses, eur-lex.europa.eu

[6] ‘EU eens over strafstelsel voor mensenrechtenschenders’, europa-nu.nl