Het Europees Parlement: wat is het en wat doet het?

door:
Deze themaweek draait om de verkiezingen voor het Europees Parlement. De opkomst voor deze verkiezingen is vaak lager dan bij nationale verkiezingen. Zo ging 37 procent van de kiesgerechtigde Nederlanders naar de stembus voor het Europees Parlement in 2014. Het opkomstpercentage voor dezelfde verkiezing in 2009 was vergelijkbaar.[1]Tijdens de Provinciale Statenverkiezingen eerder dit jaar ging ruim 60 procent naar de stembus.[2]Fiat Justitia besteedt deze themaweek daarom uitgebreid aandacht aan de verkiezingen voor het Europees Parlement die op donderdag 23 mei plaatsvinden. Waar stemmen wij eigenlijk voor op 23 mei? Wat doet het Europees Parlement?

Omvang, samenstelling en verkiezingen

In het tweede lid van artikel 14 van het Verdrag betreffende de Europese Unie (VEU) staat dat het Europees Parlement de burgers van de Europese Unie vertegenwoordigt. Verder staat in het tweede lid dat het totaal aantal leden 750 bedraagt, exclusief de voorzitter. Ook de samenstelling is geregeld in dit artikellid. Elke lidstaat heeft minimaal zes zetels maar kan niet meer dan 96 zetels hebben. Er is sprake van een degressief evenredige vertegenwoordiging. Dit houdt in dat grotere lidstaten naar verhouding minder zetels hebben dan de kleinere lidstaten.[3]

Het derde lid van artikel 14 VEU regelt de wijze waarop de leden worden verkozen. De leden worden eens in de vijf jaar gekozen door middel van rechtstreekse, vrije en geheime algemene verkiezingen. De verkiezingen vinden niet in alle lidstaten tegelijkertijd plaats. De reden hiervoor is dat het in sommige lidstaten gewoonte is om op zondag te stemmen, terwijl andere lidstaten hier geen voorstander van zijn.[4]De verkiezingen vinden nu daarom plaats van donderdag 23 mei tot en met zondag 26 mei.

Kiesgerechtigden hoeven niet de nationaliteit te bezitten van de lidstaat waarin zij verblijven. Wel is vereist dat de kiesgerechtigde 18 jaar of ouder is, onderdaan is van een EU-lidstaat en niet is uitgesloten van het kiesrecht. Zo mag een Belg die in Nederland woont voor het Europees Parlement zijn of haar stem uitbrengen. Dit is uitgewerkt in artikel Y3 sub b van de Kieswet (KW).

Positie van de leden en taken van het Europees Parlement

De leden van het Parlement stemmen zonder last of ruggespraak.[5]Dit komt voort uit het feit dat de leden van het Europees Parlement niet de lidstaten, maar diens burgers vertegenwoordigen. Artikel 14 lid 1 VEU noemt vier taken voor het Europees Parlement:

  • De wetgevende en begrotingstaak;

  • De controlerende taak;

  • De adviserende taak;

  • Het kiezen van de voorzitter van de Europese commissie.

De wetgevende en begrotingstaak van het Europees Parlement houdt in dat het Europees Parlement stemt over een wetsvoorstel dat wordt ingediend door de Europese Commissie.[6]Voorbeelden van wetten die werden aangenomen door het Europees Parlement, zijn het verbod op pulsvisserij en de afschaffing van extra roamingkosten in de EU.[7]Afhankelijk van de soort procedure (de normale of bijzondere wetgevingsprocedure) stemt het Parlement samen met de Raad van de Europese Unie (de Raad), of geeft het Parlement slechts advies. De Raad bestaat uit de ministers van de verschillende lidstaten.[8]Bij het vaststellen van de begroting heeft het Europees Parlement het laatste woord.[9]

De controlefunctie wordt verder niet omschreven, maar uit artikel 17 lid 8 VEU kan deze functie worden afgeleid.[10]In dit artikellid staat dat de Europese Commissie verantwoording moet afleggen aan het Europees Parlement. Een andere taak waaruit de controlefunctie blijkt, is de mogelijkheid van een motie van afkeuring tegen de Europese Commissie in artikel 17 lid 8 VEU.

De adviesfunctie kan worden afgeleid uit artikel 36 VEU.[11]Hierin staat dat de Hoge vertegenwoordiger voor buitenlandse zaken en veiligheidsbeleid regelmatig het Europees Parlement raadpleegt over hun keuzes over het buitenlands-, veiligheids- en defensiebeleid.

Het Europees Parlement is een omvangrijke instelling. De leden vertegenwoordigen de EU-burgers en door onderlinge verscheidenheid worden de verkiezingen verspreid over meerdere dagen. De taken van het Europees Parlement zijn op sommige punten vergelijkbaar met de taken van bijvoorbeeld de Tweede Kamer, zoals het controleren van de wetgevende macht. Het Europees Parlement heeft daarnaast meer taken, zoals een adviesfunctie. De belangrijkste functie is het stemmen over wetsvoorstellen van de Europese Commissie.


[1]A. Coevert. ‘Waarom bleef 63 procent gisteren thuis? Niet-stemmers, laat je stem horen’, nrc.nl 23 mei 2014.

[2]‘Bekijk hier de uitslagen van de Provinciale Statenverkiezingen 2019’, Trouw.nl21 maart 2019.

[3]R. Barents & L.J. Brinkhorst, Grondlijnen van Europees recht, Deventer: Kluwer 2012, p. 156.

[4]R. Barents & L.J. Brinkhorst, Grondlijnen van Europees recht, Deventer: Kluwer 2012, p. 157.

[5]R. Barents & L.J. Brinkhorst, Grondlijnen van Europees recht, Deventer: Kluwer 2012, p. 157.

[7]W. Heck & R. Moerland ‘Wat heeft het EuroParlementvoor u gedaan?’, nrc.nl 19 april 2019.

[8]‘Raad van de Europese Unie (Raad)’, europa-nu.nl, https://www.europa-nu.nl/id/vg9hk8zrn2qz/raad_van_de_europese_unie_raad.

[10]R. Barents & L.J. Brinkhorst, Grondlijnen van Europees recht, Deventer: Kluwer 2012, p. 160.

[11]R. Barents & L.J. Brinkhorst, Grondlijnen van Europees recht, Deventer: Kluwer 2012, p. 160.


Discussie