Het milieurecht

Interview over het milieurecht met Ozinga Advocaten

Door Lorik Qunaj & Sienna Roos

De Sustainability Commissie heeft een interview afgenomen met Jeanette Ozinga, oprichtster en directeur van het Haagse advocatenkantoor Ozinga Advocaten, om zo studenten kennis te laten maken met het milieurecht. Jeanette Ozinga is afgestudeerd aan de Rijksuniversiteit Groningen in zowel Nederlands recht als Publiekrecht. Nadat zij jarenlang ervaring had opgedaan in het milieurecht bij diverse milieuadviesbureaus en het internationale advocatenkantoor Houthoff, heeft zij in 2012 haar eigen kantoor opgericht; Ozinga Advocaten is een nichekantoor gespecialiseerd in het milieurecht. Op dit gebied rekent het kantoor niet alleen partijen van het bedrijfsleven tot haar cliënten, maar ook bijvoorbeeld overheden. In dat kader omarmt Ozinga Advocaten zowel de adviespraktijk als de procespraktijk, om cliënten met haar jarenlange ervaring en expertise bij te staan.

Hoe bent u in het milieurecht terecht gekomen?

"Ik ben natuurlijk voor het milieu, zoals iedereen, en mijn moeder was lid van De Kleine Aarde, dat was een blad over de natuur en duurzaamheid. Wij woonden ook in de natuur met veel groen. Toen ik ging studeren in 1984 in Groningen had je nog helemaal geen milieurecht, je had ook nauwelijks milieuwetten. Je had toen wel de Hinderwet en net wel de Interimwet bodemsanering, rond die periode zijn eigenlijk de eerste milieuwetten op gang gekomen. Maar dat wist ik toen natuurlijk niet, ik ging net als jullie studeren en wist toen nog niet wat ik allemaal ging doen. Ik had wel een heel leuke hoogleraar die ook in de Waddenvereniging zat. In die periode kwam ook het rapport uit van de Commissie Brundtland, dat ging over sustainable development. Dat interesseerde me wel. Ik geloof dat ik daar ook het eerste vak Europees milieurecht aan de universiteit van Groningen ben gaan volgen. Aangezien het een nieuw rechtsgebied was, vond ik dat ook interessant. Vandaar ben ik in het milieurecht gerold en eigenlijk ook nooit meer weggegaan. Sindsdien is het milieurecht ook alleen maar ontwikkeld en volwassen geworden, en ik ben meegegroeid.”

Wat houdt milieurecht in?

"Als ik op een borrel zeg dat ik ‘milieurecht doe’, dan begint iedereen natuurlijk over Urgenda. Maar het is ongelooflijk veel meer omvattend: het is het recht op het gebied van tal van aspecten, zoals bodembescherming, lozingen, emissies, afvalstoffen, circulaire economie, etcetera. Het is ook nog planologie, dus ruimtelijke ordening. Hoe verhouden bedrijven zich tot woningen, hoe ga je Nederland verder ontwikkelen, wat is een fijn leefklimaat? Het is ook een verschil voor wie je optreedt: de burger, het bedrijf, de actiegroep, de overheid, het milieu zelf. Dat is allemaal milieurecht, milieurecht is dus een heel erg breed vakgebied."

Kunt u een concrete casus geven over hoe milieurecht werkt?

"Ja zeker! Deze casus was tegelijkertijd ook een grote triomf, omdat de Afdeling Bestuursrechtspraak van de Raad van State voor het eerst een uitspraak deed dat een afvalstof na een bewerking niet langer meer een afvalstof, maar een product was. Het ging om een ‘end-of-waste’ casus, er was een bedrijf dat uit olieafval een olieproduct maakte. De overheid (Inspectie Leefomgeving en Transport), onze nationale milieu-inspectie, dacht daar anders over in de tijd dat een afvalstof altijd een afvalstof bleef. Sinds de gewenste ‘circulaire’ economie is er een tendens ontstaan op dat gebied, om afvalstoffen eerder weer als een product te zien.’’

Is er technische of chemische kennis nodig bij het milieurecht?

‘’Ja, en dat is juist het leuke eraan. Ik heb bijvoorbeeld een cursus ‘olie en vetten’ gedaan. Nu weet ik ook iets over vetsplitsing en hoe je biodiesel maakt uit frituurvet.

Het is vergelijkbaar met financiële kennis bij ondernemingsrecht: je kan moeilijk adviseren als je geen verstand hebt van de core business van het bedrijf.

Als je goed bent in chemisch-technische details, ben je vanzelf ook een betere milieurechtadvocaat, denk ik.’’

Denkt u dat de vraag naar milieurecht advocaten gaat stijgen in de komende jaren, en zo ja, waarom?

"Ja dat denk ik wel, want dat merk ik ook. Er is veel werk te doen en het wordt ook steeds ingewikkelder. Wij krijgen binnenkort waarschijnlijk de Omgevingswet, die wetten samenvoegt en moderniseert met betrekking tot het omgevingsrecht. Dus als iemand nog stagiaire wil worden op Omgevingswet bij mij, dan graag! Daarnaast is er ook bij de grote advocatenkantoren de vraag naar milieurecht en energierecht advocaten gestegen en verdiept in de afgelopen jaren. Tegenwoordig worden ook vaak aparte afdelingen milieu- en energierecht opgesteld binnen de advocatenkantoren Er zijn inmiddels ook al wat niches op dit gebied."

Waarom zou u aan een student aanraden om voor het milieurecht te kiezen?

‘’Het is een heel interessant en hot topic in de maatschappij. Dat alleen is al heel interessant. Hoe moet het verder met de klimaat- en energietransitie? Hoe ga je woningen en bedrijven combineren in zo’n klein landje, en hoe bewaak je dan ook nog natuurgebieden? Wat moet er met onze groeiende afvalberg? Geen achterkamertjes geleerdheid.’’

In hoeverre speelt het EU-recht een rol binnen het milieurecht?

"Het EU-recht is beslissend, het EU-recht is leidend. Veel milieurecht wordt geregeld in Europese verordeningen, die rechtstreeks bindend zijn. Dus daar heeft Nederland dan geen autonomie meer. Ook wordt de wet vaak in richtlijnen vervat, zoals in de Europese Kaderrichtlijn Afvalstoffen. Die wordt dan omgezet naar nationaal Nederlands recht, maar dan wel richtlijnconform. Dus het EU recht is erg beslissend in het milieurecht.’’

In hoeverre heeft het Urgenda-arrest invloed gehad op jullie werk?

"Het Urgenda-arrest gaat over het klimaat, in de kern komt het erop neer dat de Nederlandse Staat zich aan de internationale klimaatafspraken dient te houden. Dat vind ik ook wel logisch, dus dat heeft Urgenda denk ik wel terecht gewonnen. Het is echter de vraag hoeveel het klimaat hiermee geholpen is, want Nederland heeft daarop niet zoveel invloed. Deze zaak heeft geen directe invloed op mijn werk.’’

Verwacht u dat er in de toekomst ook klimaatzaken gaan worden gestart tegen ondernemingen, zoals bijvoorbeeld de lopende rechtszaak van Milieudefensie tegen Shell?

Of er procedures worden gestart kan ik niet voorspellen, maar de Urgenda zaak zal wel een boost geven aan actiegroepen om dat te doen. De rechtszaak tegen Shell lijkt me overigens lastig wat kansen betreft. Anders dan de overheid kan Shell meen ik niet aan bepaalde doelen worden gehouden en waarom zou Shell anders dan de gebruikers van Shell voor de nadelige gevolgen van de klimaatverandering aansprakelijk kunnen worden gesteld. Er is meen ik geen regel die verbiedt om olie en gas uit de grond te halen en te gebruiken. Maar ik volg het natuurlijk met belangstelling. Shell heeft natuurlijk wel de druk van aandeelhouders om een andere koers te kiezen. Het is niet zo eenvoudig, als Shell het niet doet en een ander het wel doet, dan betalen we straks voor olie en gas van een ander. Het is dus vooral van belang dat internationaal gezien maatregelen worden genomen die nodig en verantwoord zijn.’’

 Werken jullie tijdens M&A zaken soms ook samen met andere advocatenkantoren?

‘’Zeker. Wij hebben een klein hardcore milieurechtkantoortje. Soms word ik dus ingeschakeld voor kantoren die geen milieurecht hebben en bijvoorbeeld wel M&A. Dit gebeurt vooral regelmatig bij kleinere kantoren. Zij hebben vaak geen milieurecht-expertise, dus schakelen ze mij in. Dan kijk ik bijvoorbeeld naar de milieuaspecten bij een overname.’

Wat heeft u ertoe aangezet uw eigen kantoor te beginnen?

‘’Ik was geen ondernemer toen ik begon na mijn rechtenstudie en ik heb ook geen ouders die ondernemer zijn. Het was voor mij dus allemaal nieuw. Ik heb altijd hard gewerkt op het kantoor waar ik werkte, maar realiseerde me later dat ik vooral geld aan het verdienen was voor het kantoor. Niets ten nadele van het kantoor, waar ik een enorm goede tijd heb gehad en veel heb opgestoken.

Nadat je merkt dat je een eigen klantenkring hebt opgebouwd, is de logische stap ook geweest mijn eigen kantoor te beginnen. Ik vind het de beste combinatie tussen een salaris verdienen en vrijheid hebben.’’

Heeft uw politieke visie invloed op de manier waarop u milieuzaken aanpakt of welke milieuzaken u aanneemt?

‘’Dat denk ik niet. We zijn allemaal voor een goed milieu. Mijn klanten zijn geen milieuovertreders, ze hebben alleen vaak een verschil van inzicht daarover. De meeste bedrijven willen zich aan de regels houden, maar het is ook erg complex geworden. Politiek gezien maakt dat ook geen verschil, al begrijp ik ondernemersbelangen wel beter dan iemand die daar geen zicht op heeft.’’

Kijkt u door uw werk anders tegen bepaalde zaken omtrent milieu aan?

‘’Ik kijk graag heen door prietpraat over sustainability. ‘Helemaal groen gaan’, ‘iedereen van het gas af’, ‘in 2025 klimaatneutraal’ bijvoorbeeld. Het is kretologie die weinig zegt. Kortom, goed nadenken over doelen en middelen en wat het kost en wie daarvoor moet opdraaien. Investeringen moeten ergens vandaan komen, en meestal wordt dat opgebracht uit de werkende massa. Als er geen geld is, is er ook geen milieu, is mijn mening.

Het is wel mijn eigen keuze om je als burger goed te gedragen (ook al lukt het niet altijd want ik rij vaak te hard met mijn Tesla). Ik vertel mijn kinderen bijvoorbeeld altijd om geen rotzooi op straat te gooien en gewoon met de fiets te gaan. De overheid moet natuurlijk ook aandacht hieraan geven. Je moet mensen continu opvoeden en dat is allemaal communicatie.Tot slot moeten we zeker niet met zijn allen gaan sippen over dat de wereld mogelijk vergaat. Nu ik door mijn werk ook meer weet van chemie en techniek, weet ik dat er ook heel veel mogelijk is. Positief blijven is het devies.’’

Zijn er bepaalde dingen die u met uw werk probeert te bereiken?

‘’Mijn grootste ambitie is om mijn klanten te helpen. De toegevoegde waarde te leveren; dat past immers ook bij een advocaat.

Ook vind ik het heel leuk om te leren. Mijn klanten betalen mij, maar ik heb eigenlijk steeds gratis les. Laat ze het maar niet horen.’’

Wat zou u aanraden aan rechtenstudenten?

‘’Blijf nieuwsgierig en wees grondig. Aan alles half weten heb je niets. Ik heb nu een eigen kantoor. In de rechtenstudie leer je daar niets over. Dus let goed op, welke mogelijkheden je hebt. Ook adviseer ik om in het begin breed en multidisciplinair opgeleid te worden. Ik ben integraal opgevoed bij een advocatenkantoor waar ik alle rechtsgebieden heb gedaan. Aan deze basis heb ik nog steeds iets: ik kan in beginsel een kort geding voeren, beslag leggen, echtscheidingen doen, et cetera. Maar, belangrijk is dat je kunt doen wat je wilt! Het mooie van de advocatuur is dat je alle kanten op kunt. Alle soorten recht, alle soorten klanten, alle soorten kantoren. Het is altijd even zoeken wat voor jou het beste is, maar voor iedereen is er een geschikte baan.’’