Juryrechtspraak de oplossing voor Nederland?

door:
In Europa wordt in veel landen enige vorm van juryrechtspraak toegepast, denk hier bijvoorbeeld aan Frankrijk, België, de VS en Engeland. Nederland daarentegen blijft hier eindeloos over discussiëren. Dat gewone burgers een stem krijgen is natuurlijk heel mooi, maar verliezen we daar niet de nodige kennis en professionaliteit mee?

Rechtspraak via een jury houdt in dat een groep burgers de schuldvraag van een verdachte mag beoordelen. Met een jury wordt eigenlijk de huidige maatschappij nagebootst, er is dus meer sprake van democratische participatie wat weer zorgt voor meer legitimiteit en geloofwaardigheid van een vonnis. We zien dat er tegenwoordig steeds meer kloven ontstaan tussen burgers en overheid, ook hiervoor zou juryrechtspraak een oplossing kunnen bieden.[1] De jury krijgt de taak om feiten van de zaak te beoordelen. De strafoplegging wordt in de meeste landen overgelaten aan rechter(s). In sommige landen moet de jury ook meebeslissen in de strafoplegging, denk bijvoorbeeld aan de Verenigde Staten; hier kan de doodstraf alleen worden opgelegd als ook de jury hier unaniem mee eens is. Wanneer de jury naast de schuldvraag ook mee mag beslissen in de strafmaat wordt dit de lekenrechtspraak genoemd.

Veel Europese landen gebruiken een vorm van jury- of lekenrechtspraak. In Frankrijk oordeelt de jury alleen over de ernstige misdrijven uit het Wetboek van Strafrecht. De jury in België wordt ingesteld voor alle criminele zaken, alsmede voor politieke misdrijven en drukpersmisdrijven. Hiervoor worden 12 willekeurige juryleden geselecteerd van minimaal 30 jaar. Burgers met een strafblad komen niet in aanmerking voor een deelname aan de jury.[2] In verschillende staten in Amerika worden verschillende jurysystemen gebruikt, de jury wordt gekozen uit een doorsnee van de bevolking van de desbetreffende staat. Hier moeten de leden van de jury minimaal 18 jaar zijn en mogen ze ook geen strafblad hebben. Afhankelijk van de zaak worden er minimaal 6 en maximaal 12 juryleden gekozen. In de Verenigde Staten geldt er een plicht om aan de jury deel te nemen. In Engeland is er een eeuwenoude traditie van juryrechtspraak, hier worden er 12 willekeurige ‘gezworene’ uitgekozen om recht te spreken in civiele- en strafzaken. Bij de strafzaken wordt een jury meestal alleen gebruikt als de verdachte niet bekent. [3]

Na de Bataafse omwenteling in 1795 werd in Nederland hevig gediscussieerd over juryrechtspraak, dit zou namelijk passen bij de democratische staatsvorm. De juryleden werden gekozen uit dezelfde rechtskringen als de verdachten, de verdachten zouden hierdoor meer vertrouwen hebben in een jury dan in rechters. Het volk was niet enthousiast, de jury zou bijvoorbeeld meer verdachten vrijspreken waardoor de misdaad zou stijgen. Daarnaast moesten juryleden afkomstig zijn uit dezelfde plaats als de verdachte, maar in sommige plaatsen waren er niet genoeg deskundige juryleden te vinden. Toch werd in 1810 de juryrechtspraak ingevoerd. Napoleon lijfde het koninkrijk Holland in bij het Franse keizerrijk waardoor de Franse strafrechtspraak ook hier ging gelden.  Op 11 december 1813 heeft koning Willem I de juryrechtspraak afgeschaft. Vele rechtspolitici denken dat dit te maken had met de ‘regentenmentaliteit’. De Nederlandse cultuur draaide voornamelijk om de hang naar gezag. Daarnaast was de juryrechtspraak nooit zo populair in Nederland, door de afschaffing schafte men ook het symbool van wantrouwen in de rechterlijke macht af. Toch laat de huidige Grondwet nog ruimte over voor eventuele juryrechtspraak. Artikel 116 lid 3 stelt: De wet kan bepalen, dat aan rechtspraak door de rechterlijke macht mede wordt deelgenomen door personen die niet daartoe behoren. In 1983 werd nog hevig gediscussieerd of hiermee een opening was gecreëerd voor juryrechtspraak, maar dit werd ontkennend beantwoord.[4]

Op 13 juli 2007 werd het onderwerp nogmaals onder de loep genomen door minister Hirsch Ballin (minister van Justitie en Veiligheid, CDA), hij gaf aan dat de Tweede Kamer afzag van het invoeren van een vorm van lekenrechtspraak in het strafrecht. Deze vorm van rechtspraak zou niet passen in onze cultuur. Is dit eigenlijk daadwerkelijk ook het geval? In vele sectoren van de Nederlandse samenleving krijgen burgers een behoorlijke stem bij overheidsbesluitvorming, en toch wil Nederland niet meedoen aan burgerlijke inspraak bij strafzaken.[5]

De jury krijgt in Nederland veel kritiek, zo zou de rechtspraak eerder op basis van emoties worden gedaan waardoor er sneller een foute beslissing wordt genomen. Rechters zijn er om op basis van feiten besluiten te nemen, hier hoort emotie geen rol te spelen omdat dit de rechtszekerheid in de weg staat. Daarnaast zou de jury ook sneller beïnvloedbaar zijn omdat ze niet genoeg kennis hebben, een verdachte met een (dure) advocaat kan hierdoor de jury sneller overtuigen. Ook wordt betoogd dat de zogenoemde representatieve afspiegeling van de samenleving niet wordt waargemaakt met het inzetten van lekenrechters of juryleden. In Zweden en Duitsland zijn leken bijvoorbeeld bovengemiddeld hoogopgeleid en zijn de vijftigplussers oververtegenwoordigd. Tot slot zijn leken en jury’s te duur en inefficiënt, zij moeten namelijk worden geselecteerd en geïnstrueerd.

Toch krijgen de juryrechtspraak en lekenrechtspraak ook genoeg lovende woorden. De rechters zouden te ver van de maatschappij staan. Door een jury in te stellen komt de maatschappij dichter bij de rechter, dit verhoogt ook het democratische effect van rechtspraak. Vaak zijn vonnissen onbegrijpelijk voor gewone burgers, door het invoeren van leken in dit proces wordt het waarschijnlijk ook duidelijker voor de burger. Hierdoor krijgen burgers meer inzicht en daarmee ook meer begrip voor de redenen van de uitspraak en de opgelegde straf. Daarnaast brengen leken een nieuw niet-juridisch perspectief in de rechtspraak, dit kan de kwaliteit van de rechtspraak bevorderen. Dat de juryrechtspraak een duur proces is klopt, maar voor het bevorderen van de democratie van onze rechtstaat zou geen prijs te hoog moeten zijn. Tot slot helpt de participatie van leken of jury’s voor een vergroting van rechtskennis onder de burgers. Zoals we hebben gezien blijft dit onderwerp een eindeloze discussie die nog steeds weinig duidelijkheid met zich meebrengt. Veel Europese landen hebben dit systeem met open armen ontvangen, maar of Nederland zich in de toekomst hierbij aansluit blijft nog de vraag. Het is in ieder geval wel duidelijk dat dit onderwerp weer een plaats op de agenda verdient.

 

[1]ADFO GROEP. (2017). Zorgwekkend onderzoek Edelman laat wereldwijde implosie van vertrouwen zien, geraadpleegd van https://www.adformatie.nl/targeting-segmentatie/zorgwekkend-onderzoek-edelman-laat-wereldwijde-implosie-van

[2] Artikel 289 WvSv België

[3]  Esch van, S. (2004). Verenigde Staten vs. België, de Juryrechtspraak onder de

loep genomen. Geraadpleegd van  http://rechtenforum.nl/files/Jurysysteem_belgie_VS.pdf

[5] Bergh van den, W. (2008, 28 maart). Het oordeel is aan de rechter én jury. Geraadpleegd van  https://www.nrc.nl/nieuws/2008/03/28/het-oordeel-is-aan-de-rechter-en-jury-11510970-a536206


Tags

juryrechtspraak

Discussie

Relevante artikelen