Machtsmisbruik Google

Wordt er alweer een boete opgelegd?

Door: Naomi Peters

Even snel wat opzoeken? ‘Google is je beste vriend’. Naast het feit dat dit platform over heel de wereld wordt gebruikt, is de kans aanwezig dat jij het zelf ook dagelijks gebruikt.

De positie die platforms, zoals google, binnen de digitale wereld innemen, krijgt heden ten dage steeds meer aandacht vanuit de publieke sector. Google heeft op dit moment negentig procent van de Amerikaanse online zoekmarkt in handen. Zodoende wordt het platform ervan beschuldigd een monopolie in stand te houden met exclusieve contracten en overeenkomsten. Een voorbeeld hiervan is de betaling van miljarden dollars aan Apple om de Google-zoekmachine als standaardoptie te gebruiken op Apple producten. De Amerikaanse justitie klaagt daarom Google aan voor het misbruiken van zijn monopoliepositie. Google zegt zelf dat de reden hiervoor is dat ze het beste product aanbieden.[1] Waarmee gaat Google steeds de mist in?

Is een monopolie niet toegestaan?
In principe is een monopolie wel toegestaan: veel technologiebedrijven hebben een sterke marktpositie, die kan leiden tot een monopolie. Het risico van misbruik is daardoor erg groot. Het waken voor machtsmisbruik wordt gewaarborgd in de mededingingswet. Deze wet sanctioneert ondernemingen met een machtspositie niet voor hun succes of het hebben van een wettelijke monopolie, maar legt hen een ‘bijzondere verantwoordelijkheid’ op om concurrentie niet te beperken door misbruik te maken van hun positie.[2] Op grond van artikel 24 Mededingingswet en artikel 102 van het Verdrag betreffende de werking van de Europese Unie (Hierna: VWEU) is het verboden om misbruik te maken van een economische machtspositie. Een machtspositie wordt als vuistregel vermoed bij een marktaandeel van 50% of meer.

De mededingingswet wil de vrijemarkteconomie stimuleren en heeft daarom drie pijlers. Ten eerste, het kartelverbod. Dit houdt in dat er geen prijsafspraken gemaakt mogen worden tussen concurrenten. Ten tweede geldt een verbod op het misbruik van de economische machtspositie. Bedrijven mogen namelijk niet andere bedrijven beperken met bijvoorbeeld onredelijke prijzen. Ten derde bestaat een concentratietoezicht. Deze pijler poogt te voorkomen dat er te machtige ondernemingen ontstaan door fusies of overnames. In zake stelt de Europese Commissie dat ‘een eerlijke, vrije markt uiteindelijk leidt tot meer innovatie en gunstige prijzen voor de consument’.[3]

Verschillende boetes van Google
Tot 1994 was Nederland een kartelparadijs, Nederland was het enige land in Europa waar kartels toegestaan waren als het niet in strijd was met het algemene belang. In Nederland gold toentertijd een soort ondernemers traditie, waar prijs- en marktverdelingsafspraken gemaakt mochten worden. Dit was natuurlijk heel nadelig voor de consument en voor startende ondernemers. Hierin is verandering gebracht door de Mededingingswet. Deze wet is overgenomen van de Europese richtlijn.[4]

In 1998, het jaar dat Google is opgericht, was een mededingingszaak van de Amerikaanse overheid tegen Microsoft aanhangig. De aanklacht was dat de browser Internet Explorer toen niet  verwijderen kon worden van de computer, wat als machtsmisbruik gezien wordt. Dit leidde tot oneerlijke concurrentie. Deze zaak eindigde in een schikking. Dit schetst een duidelijk beeld dat niet alleen Google maar ook andere machtige bedrijven te maken krijgen met zulke zaken.

Google passeert vaker de grenzen van de mededingingswet. Al eerder, in 2016 is Google aangeklaagd door de Europese Unie vanwege machtsmisbruik. Websites die een Google-zoekbalk op hun pagina wilden plaatsen, waren sinds 2006 verplicht om alleen advertenties via AdSense te plaatsen. Adsense is een manier om inkomsten te genereren door advertenties. Dit programma kiest zelf deze advertenties op basis van de content van een website en de doelgroep die de website bezoekt.[5]  Dat advertenties alleen via Adsense geplaatst konden worden was nadelig voor concurrenten, zoals Microsoft. In 2009 was het plaatsen van reclame van concurrerende adverteerders toegestaan, maar er moest dan alsnog een minimumaantal advertenties van Google op de site geplaatst worden.

In 2017 moest Google een boete van 2,4 miljard euro betalen omdat het bedrijf zijn eigen productvergelijkingen (Google Shopping) voortrok in de resultaten van zijn zoekmachine, waardoor concurrenten werden benadeeld. De Europese Commissie vond dit een beperking van de keuzevrijheid van de consumenten en daarnaast een beperking van de innovatie op de markt. Google werd toen niet specifiek gesanctioneerd door misbruik, maar meer door de bijzondere verantwoordelijkheid die hij heeft als dominante onderneming.[6] In 2018 kreeg Google wederom een boete. Dit keer vanwege het feit dat Google een oneerlijk voordeel had tegenover Android. Bij het afnemen van Android waren telefoonfabrikanten namelijk verplicht Google-diensten af te nemen. Deze boete bedroeg 4,34 miljard euro.

Eveneens in 2019 heeft de Europese Commissie Google een boete van 1,49 miljard euro opgelegd vanwege het belemmeren van concurrerende adverteerders.[7] De advertentietak van Google AdSense heeft ruim tien jaar zijn macht misbruikt, stelt de Commissie.[8] De Amerikaanse overheid bereidt nu weer een zaak voor wegens mogelijk misbruik op de markt voor digitale advertenties.[9] Dit lijkt op de zaak over Adsense in 2019. Uit de vele boetes valt te concluderen dat Google al vaak in de schijnwerpers heeft gestaan door machtsmisbruik, maar het lijkt alsof dit geen verandering in handelswijze bewerkstelligt.

De nieuwe aanklacht
Aangezien de Amerikaanse Democraten en Republikeinen veel politieke druk uitoefenen op monopolies,  moeten er maatregelen genomen worden tegen monopolistische techbedrijven, zoals Google. Trump heeft zijn kiezers al eerder beloofd om zulke techbedrijven aan te pakken. Kent Walker, de hoogste man op de juridische afdeling van Google, reageert op de nieuwe aanklacht van de Amerikaanse justitie. Walker claimt dat mensen niet gedwongen worden om Google te gebruiken. Mensen gebruiken Google, omdat daar de voorkeur naar uitgaat. Daarnaast geeft Walker aan dat een dergelijke rechtszaak consumenten niet helpt. Dit veroorzaakt alleen dat de telefoon prijzen stijgen, waardoor zoekmachines van lagere kwaliteit dan Google kunstmatig worden ondersteund. Hij beweert dat Google - net zoals ontelbare andere bedrijven - betaalt om allerlei diensten te promoten. Google is niet de enige die dat doet. Hij laat ook zien hoe makkelijk het is om op verschillende apparaten te veranderen van zoekmachine. In Safari kan men bijvoorbeeld kiezen tussen Yahoo, Bing en Google.[10] Google blijft achter zijn positie staan en denkt dat de rechtbank in zijn voordeel zal oordelen, maar daar is nu nog weinig over te zeggen.

Niet alleen Amerika is bezig met de machtsmisbruik van Google, ook China wil dit gaan onderzoeken.[11] Dit mededingingsonderzoek is naar aanleiding van een klacht van Huawei aangevraagd bij de Chinese overheid. In dit onderzoek zal specifiek worden gekeken naar de schade die google’s marktpositie kan aanbrengen bij Chinese bedrijven, zoals Huawei. In oktober zou de Chinese overheid beslissen om tot een officieel onderzoek over te gaan, maar hiervan is nog niks bekend.[12] Het is dus nog maar de vraag of dit echt een zaak gaat worden.

Google heeft dus ondertussen erg hoge boetes moeten betalen voor mededingingszaken. Toch lijkt het bedrijf er niet van te leren. Er lopen steeds onderzoeken naar Google, niet alleen door Amerika, maar nu ook door China. Of dit tot nieuwe zaken uitloopt is nog niet zeker. Zou het eventuele misbruik van de machtspositie meer opleveren dan de boete die opgelegd kan worden? Dat is ook niet duidelijk. Het is voor nu nog even afwachten tot de zaak bij de rechter is geweest. De vraag of Google weer een boete krijgt en of de rechter van mening is dat Google zijn machtspositie niet misbruikt, zullen dan aan de orde komen. Als het blijkt dat Google zijn machtspositie misbruikt, dan zullen er maatregelen moeten worden genomen om de positie van andere bedrijven te beschermen. De mededingingswet moet eerlijke concurrentie garanderen. Walker geeft argumenten dat Google de beste zoekmachine is en dat mensen er daarom zelf voor kiezen om deze te gebruiken. Het feit blijft dat 90% van de Amerikanen Google gebruikt als standaard zoekmachine, maar komt dit omdat het op elk apparaat standaard als zoekmachine wordt gebruikt? Of omdat mensen er echt zelf voor kiezen? De antwoorden op deze vragen moeten ook nog blijken uit de rechtszaak.

 

[1] ‘Amerikaanse justitie klaagt Google aan voor machtmisbruik’, NOS 20 oktober 2020 (nos.nl).

[2] ‘misbruik (economische) machtspositie’, Visser Schaap en Kreijger (ipmc.nl),

[3] ‘Google’s visie op gelijke behandeling van prijsvergelijkers’, ICTRecht 6 oktober 2002 (ictrecht.nl)

[4] W. van der Bles, ‘Mededingswet moet radicaal einde maken aan ‘kartelparadijs Nederland’’, Trouw 5 maart 1997 (trouw.nl).

[5] ‘Hoe AdSense werkt’, Google (support.google.com). 

[6] M. van de hel en D. Schrijvershof, ‘misbruik machtspositie: een bijzondere verantwoordelijkheid voor dominante ondernemingen’, Maverick 30 januari 2018 (maverick-law.com).

[7] ‘Google krijgt derde boete van EU wegens machtsmisbruik: 1,49 miljard euro’, NOS 20 maart 2019 (nos.nl).

[8] ‘EU legt Google boete van 1,49 miljard erop op vanwege machtsmisbruik’, NU 20 maart 2019 (nu.nl). 

[9] H. Nauta, ‘Aanklager VS: Google misbruikt machtspositie’, Trouw 20 oktober 2020 trouw.nl

[10] K. Walker, ‘A deeply flawed lawsuit that would do nothing to help consumers’, Google 20 oktober 2020 (blog.google).

[11] ‘China start onderzoek naar machtsmisbruik Google met Android’, RTL nieuws 30 september 2020 (rtlnieuws.nl). 

[12] W. Hoeffnagel, ‘Mogelijk Chinees onderzoek naar machtsmisbruik door Google op komst’, 30 september 2020 (executive-people.nl).