Militair en rechter: een fantastische combinatie!

door:
Wegblijven als getuige? Je cliënt moet voorkomen bij de kantonrechter! Stelen van parfum uit de drogisterij? Vertegenwoordiging van je cliënt gebeurt voor de politierechter! Zware mishandeling? De meervoudige kamer beoordeelt de zaak van jouw cliënt! Als juristen en rechtenstudenten is het vaak gesneden koek om te bepalen voor welke rechter de strafzaak van een burger behandeld moet worden. De maatschappij omvat echter ook militairen, soldaten en (onder)officieren in dienst van de Nederlandse krijgsmacht. Waar komt je militaire cliënt terecht als hij een bevel niet heeft opgevolgd of wanneer hij een ongewenst schot heeft afgevuurd? Net zoals de voorgaande gevallen, geeft de Wet op de rechterlijke organisatie antwoord: de militaire rechtbank. Vandaag kijken we door de ogen van een militaire rechter.

Voorstelling

Kolonel Henny Snellen is rechter-plaatsvervanger en militair lid van de Militaire Kamer in de rechtbank Gelderland te Arnhem. Haar lange carrière begon met het voltooien van de officiersopleiding. Hierna volgde een aantal operationele functies binnen Defensie waaronder batterijcommandant. Na de verkleining van het Leger, richtte ze zich tot afleggen van een rechtenstudie. Nadien volgde er een reeks aan juridisch-operationele functies: zo had ze een functie bij het Nederlands-Duits Korps, is ze verbonden geweest aan de Directie Operaties van de Defensiestaf (verantwoordelijk voor het aansturen van de missies) en, als slagroom op de taart, hoofd juridische zaken van de Koninklijke Landmacht. 

Slagroom op de taart omdat de kers nog moet komen. Na de hoofdfunctie is ze overgeplaatst naar de Militaire Kamer in Arnhem, om zo de vertegenwoordiging van de Krijgsmacht in de rechtspraak compleet te maken (Landmacht, Luchtmacht, Marine). In de tussentijd heeft ze haar bijdrage aan de internationale orde geleverd door militair-juridische missies te vervullen in onder andere Irak, Afghanistan en Bosnië-Herzegovina.

Mevrouw Snellen omschrijft zichzelf als een typische rechter. Naast haar onafhankelijke en onpartijdige houding, is ze integer, eerlijk, doortastend maar ook recht door zee zoals veel militairen (niet altijd even handig tijdens een zitting). Daarnaast heeft ze een smaak voor exacte wetenschap, waardoor begrip van het rechtssysteem makkelijker wordt. In haar vrije tijd houdt ze van reizen, van weekendjes weg tot aan lange toeren in tropische landen. Tot voor kort was lezen een favoriete hobby, maar door de vele juridische stukken die ze als rechter moet doornemen is dat enigszins weggezakt. We gaan met haar in gesprek.

1. Dank voor het interview. De eerste vraag is erg populair onder de studenten en ik wil hem ook aan u stellen: hoe heeft u uw studententijd doorgemaakt? 

Tijdens mijn studententijd was ik een beetje de moeder van de klas, omdat ik als 34-jarige pas rechten ging studeren. Bijzonder aan deze periode is wel dat ik het sociale leven niet meer hoefde te verkennen, nu ik al een sociaal netwerk bezat en al werkervaring had opgebouwd.

De studie zelf ging mij vrij makkelijk af. Vanwege de werkervaring was het bijvoorbeeld veel makkelijker om hoofd- en bijzaak van elkaar te onderscheiden in vergelijking met andere rechtenstudenten. Al met al heb ik mijn studentenleven als leerzaam ervaren, ook in die zin dat ik met mensen sprak over dingen die niet per se Defensie-gerelateerd waren. 

2. Waarom bent u militaire rechter geworden in plaats van een gewone rechter? 

Ik ben ooit in 1978 bij Defensie gegaan met als doel militair te worden. Na de val van de Berlijnse Muur is de krijgsmacht gekrompen. Rond deze dynamische periode was ik zelf ondergebracht bij de Artillerie. Zelf had ik de ambitie om door te groeien binnen dit onderdeel van de Koninklijke Landmacht, maar dat bleek door de eerdergenoemde verkleining onmogelijk. Met deze ontwikkelingen in mijn achterhoofd, heb ik de keuze gemaakt om de studieboeken in te duiken en mij te specialiseren in het militair recht. 

Met dit rechtsgebied wilde ik doorgroeien binnen Defensie en mooie dingen bereiken, maar dan wel verbonden blijven aan Defensie en de daarbij behorende doelstellingen: onder meer bijdragen aan wereldvrede staat mij nog steeds aan het hart. Bovendien is de Militaire Kamer zo’n beetje het hoogst haalbare ambt binnen de militair-juridische dienstverlening. Als militair lid wordt men echter niet voor het leven benoemd en dit betekent dat ik binnen anderhalve jaar terugkeer bij Defensie. 

3. Om duidelijkheid te krijgen in het militair recht, hoe is de Militaire Rechtbank in Arnhem georganiseerd, of beter gezegd, welke rechters zijn er voor welke zaken? 

Afdeling Strafrecht van Rechtbank Gelderland is georganiseerd in een aantal kamers: de maandag-, de dinsdag-, de woensdag-, de donderdag- en de vrijdagkamer. In de maandagkamer zit de Militaire Kamer. In deze kamer zitten drie burgerrechters, drie militaire leden (Landmacht, Luchtmacht en Marine) en drie burgergriffiers. Daarnaast is er een poule van vier á vijf rechters uit de andere kamers, zodat de werklast goed wordt verdeeld. 

Binnen de Militaire Kamer heb je verschillende soorten rechters. Het militair recht kent de militaire kantonrechter: dit orgaan bestaat uit één burgerrechter en één burgergriffier, en bespreekt overtredingen. Ook is er een militaire politierechter: dit orgaan bestaat eveneens uit één burgerrechter en één burgergriffier, en is ingesteld voor lichte misdrijven. Tenslotte is er een militaire meervoudige kamer: dit orgaan bestaat uit twee burgerrechters, een militair lid en één burgergriffier. Deze meervoudige kamer behandelt de complexe strafzaken.  

De militaire kantonrechter houdt 2 á 3 zittingen per maand, de militaire politierechter houdt 1 á 2 zittingen per week en elke maandag is er een zitting van de militaire meervoudige kamer. Militairen kunnen tegen de vonnissen van de drie militaire rechters hoger beroep instellen. Het appèl wordt behandeld door de Militaire Kamer van het Gerechtshof Arnhem-Leeuwarden. Cassatie is mogelijk, maar er is geen Militaire Kamer bij de Hoge Raad. 

4. Vóór 1991 bestond de Militaire Kamer uit  twee officieren en een normale rechter; tegenwoordig bestaat de Militaire Kamer uit twee normale rechters en een militair lid. Wat is de reden geweest achter de verburgering van het militair recht? 

De belangrijkste reden vanuit de politiek en de maatschappij is geweest dat men het ongewenst vond om militairen te laten berechten door met name militairen; men wilde af van het privilege dat militairen door hun eigen doelgroep worden berecht. Militairen moesten gewoon net zoals anderen door burgerrechters worden beoordeeld. Als randvoorwaarde is wel gesteld dat militaire inbreng (zoals ervaring en expertise) noodzakelijk blijft; dit is de taak van de militair lid. Deze informatieverschaffing zorgt ervoor dat burgerrechters in ieder geval kennis hebben over hoe bepaalde onderwerpen van militaire aard in elkaar zitten. 

Of het systeem werkt? Ik denk dat het huidige systeem zorgt voor een gezonde mix. Dit komt vooral doordat de militaire leden voortdurend de overige leden van de militaire rechtbank op de hoogte houden over Defensiezaken. Zo wordt alles wat met Defensie te maken heeft doorgestuurd en gaan de burgerleden op werkbezoek. In 2016 gingen de rechters op bliksembezoek in Mali om te kijken hoe de Nederlandse militairen daar werken. In 2017 kregen de rechters wapenles om te leren over de handelingen die aan een wapen verricht moet worden en over veiligheidsmaatregelen.

5. Kunt u vertellen wat nou typische delicten zijn de door militairen worden begaan? 

Ongeoorloofde afwezigheid, militaire aanranding (niet alleen seksueel, maar bijv. ook knijpen), overtreding van een dienstbevel of een dienstvoorschrift en militaire joyriding (onrechtmatig gebruik van een militair voertuig).

Ik wil hierbij toevoegen dat voor militaire delicten soms hogere maximale straffen zijn bepaald dan voor normale delicten. Zo staat er op overlopen naar de vijand toe een levenslange gevangenisstraf en heeft mishandeling van een militair door een militair een strafverzwarende werking. 

6. Hoeveel zaken behandelt de militaire rechter doorgaans, of beter gezegd, zijn er veel militairen die zich misdragen? 

In 2017 zijn er 61 militaire kantonrechter zittingen, 228 militaire politierechter zittingen en 25 meervoudige kamer zittingen geweest. Het zijn vooral militairen die zich bevinden in Nederland, maar ook komt het voor dat er strafbare feiten begaan door militairen die in het buitenland op de rol staan. 

7. U bent momenteel bijna drie jaar militair lid van de Militaire Kamer. Kunt u misschien een zaak opnoemen die tot nu toe het meest is bijgebleven? 

Er is een zaak die zich afspeelde in het begin van mijn carrière als militaire rechter. Het betrof een zedenzaak waarbij een wat oudere militair seksueel aan zijn kleinkind had gezeten. Deze zaak openden mijn ogen, omdat ik voorheen nooit had verwacht dat mijn collega’s dergelijke feiten konden plegen. Ik realiseerde me toen dat dit soort zaken ook bij militairen voorkomen.

Zaken over militaire aanranding waarbij alléén partijen aan de orde zijn, en géén getuigen, ervaar ik ook als lastig. Een militaire dame zegt dat ze onbehoorlijk is betast of is aangerand, en de mannelijke militair ontkent dit. Met het besluit dat ik dan genomen wordt kun je het nooit voor iedereen goed doen. Het voordeel van de Militaire Kamer is dat dit orgaan alle soorten zaken behandelt, in tegenstelling tot de andere kamers die bepaalde zaken behandelen (zoals mensenhandel). 

8. De rechtenstudent van vandaag ondergaat een enorme prestatiedruk met beperkte middelen (stufi is afgeschaft). Hoe kan deze student toch betrokken raken bij Defensie?  

Om militaire rechter te worden moet je minimaal 30 jaar ervaring hebben, dus dat zit er voorlopig niet in. Er zijn militaire juristen bij Defensie, waarvan ik er zelf een paar heb aangenomen. De functie als militair-jurist is een prachtig vakgebied omdat je direct na de opleiding gelijk begint als Kapitein-jurist (officier) bij een operationele eenheid of een juridisch dienstverlenende eenheid. 

Een andere optie is het volgen van militaire vakken aan de Universiteit van Amsterdam. Je hebt colleges die de vlakken van onder meer het militair straf- en tuchtrecht, het militair bestuursrecht en het militair operationeel recht raken. Dit zijn colleges waar vaak gastdocenten vanuit Defensie aanwezig zijn. Voor deze vakken is inschrijving tijdens de rechtenstudie mogelijk. Daarnaast raad ik iedereen aan om buitengriffier te worden, omdat dat een prachtige kans is om ervaring op te doen. Zou je buitengriffier in Arnhem worden, dan kun je misschien bij een militaire zitting notuleren.   

Reservist worden, een parttime militaire functie naast je baan of studie, is ook een optie. In beginsel is een dergelijke functie meer om het militair bedrijf te leren kennen, omdat Defensie niet zoveel juridische reservisten kent. Deze groep (advocaten, rechters en officieren van justitie) hebben wel een specifieke functie die gerelateerd is aan hun beroep. Zover is de gemiddelde student niet, dus dan kom je eerder uit bij het Natresbataljon van het Korps Nationale Reserve waar je de parttime militaire functie uitoefent. 

9. Dank voor het bijzondere interview. Als afsluiting nog een laatste vraag: heeft u nog tips voor de hardwerkende student? 

‘Geniet zolang het nog kan.’ Hiermee probeer ik eigenlijk te zeggen dat het verstandig is om eerst even op je gemak rond te kijken na je studie en niet direct als een dolle proberen te mooiste baan te vinden; dit komt vanzelf wel! Zorg er daarnaast voor dat je (werk)ervaring zo breed mogelijk is. Dit is mij ook goed bevallen, omdat ik door mijn brede ervaring binnen Defensie makkelijk voor verschillende dingen ingezet kan worden. 


Discussie

Relevante artikelen