Noodweer bij de sociale advocatuur: het rechtssysteem wankelt, maar slaag terug!

Door: Ebru Nur Inci

Vorige maand werd bekend gemaakt dat veel advocaten zouden gaan staken in de eerste twee weken van 2020. De reden hiervoor was het feit dat zij vonden dat ze te weinig betaald kregen voor het werk dat zij leverden als rechtsbijstands advocaat. Afgelopen week is echter bekend geworden dat de minister zwicht: er is noodgeld toegekend aan de advocaat. Dat terwijl de staking nog niet eens heeft plaatsgevonden. Waarom gaat de regering toch overstag?[1]

De herziening
De staking van de advocaten was tegen de herziening van de sociale advocatuur van minister Dekker. Wat hield deze herziening in dat het zoveel teweeg bracht? Minister Dekker had in de desbetreffende kamerbrief een aantal redenen opgenomen voor een beter stelsel van de rechtsbijstand. om te beginnen vond hij juridische oplossingen geen echte oplossingen; juridische vonnissen zullen de onderliggende problemen namelijk niet aanpakken. Deze problemen staan namelijk los van het recht en betreffen meestal financiële, medische en sociale problemen. Daarbij is er ondanks het dalen van het percentage van rechtszaken wel een stijging op het beroep op de rechtsbijstand, advocaten worden namelijk gebruikt voor meer dingen dan alleen rechtszaken; dit zorgde volgens de minister voor de verkeerde prikkels. Door de toename van het beroep op de gesubsidieerde rechtsbijstand ontstaat er ook een toename in de kosten; dit werd geconcludeerd door de commissie-Wolfsen. Het gevolg hiervan was dat advocaten doorgaan met procederen; gezien de beloning die ze per procedure ontvangen. Advocaten voerden daarom meestal onnodige procedures; net als de overheid. In circa 60% van de zaken waarin er sprake is van gesubsidieerde rechtsbijstand is de overheid de wederpartij.

Het doel met deze herziening was een goede rechtsbijstandssysteem. Dit gaat in de praktijk echter lastig gezien er sprake is van ongelijke toegang op de Wet op de rechtsbijstand. Het komt vaker voor binnen het recht dat praktijk en theorie niet met elkaar overeen komen. Deze herziening benadrukte daarbij ook het feit dat er een onredelijke verhouding tot vergoeding was bij de advocaten. Dit zou eventueel kunnen leiden tot kwaliteitsverlies en onvoldoende rechtsbijstandverleners.

Vijf kerncontouren
Minister Dekker heeft in een eerdere Kamerbrief vijf kerncontouren geschetst om zo, volgens hem, de rechtsbijstand te verbeteren. Zo is hij van mening dat het systeem niet laagdrempelig genoeg is en wil hij dit veranderen. De minister wil ten tweede wil daarbij ook een triage aan de voorkant doorvoeren; een soort ´filter´ met oplossingen vooraf. De minister is verder van mening dat bepaalde ‘rechtshulppakketten’ handig zouden zijn voor de rechtszoekende. De advocaat dient dan een pakket aan te bieden van diensten, die per pakket worden afgenomen en niet meer per uur worden gedeclareerd. Tevens wil de minister veranderingen in de eigen bijdrage doorvoeren, dit loopt synchroon met de laagdrempeligheid. Veel mensen vinden de rechtsbijstand alsnog te duur waardoor ze minder snel rechtshulp zoeken. Tot slot wil de minister een betere vergoeding voor de advocaten. Ze krijgen namelijk een onredelijke vergoeding voor het werk dat zij er in steken.

Robert Malewicz
De initiatiefnemer voor deze staking was Robert Malewicz. Robert Malewicz is een strafrechtadvocaat werkzaam geweest bij Cleerdin & Hamer Advocaten. Het feit dat er in 2020 weer bezuinigd zou worden in de sociale advocatuur zorgde ervoor dat Malewicz een piketstaking in gang wilde zetten. Zijn doel was vooral om aan te tonen hoe het eruit zou zien als de sociale advocatuur niet meer zou bestaan. Hij had hierbij veel bijval gekregen van collega-advocaten en de Nationale Orde van de Advocaten (NOvA).[2]

Ontevreden advocaten
Net als Robert Malewicz dreigde ook Nelleke Stolk -advocate bij Meesters aan de Maas - dat ze zou stoppen met de sociale advocatuur. Volgens haar is het niet meer vol te houden; het werk neemt veel tijd in beslag tegen een veel te lage vergoeding. Nelleke Stolk is niet de enige die dreigt te stoppen.[3]  Ook advocate Zahra Boufadiss – strafrechtadvocate bij van Essen Advocaten -  geeft aan dat de vergoedingen te laag zijn. Volgens haar verdien je ongeveer 150 euro voor twee volle dagen, exclusief wachten en reizen. Dit heeft te maken met het puntensysteem dat wordt gehanteerd binnen de sociale advocatuur. Je krijgt bijvoorbeeld voor het bijstaan van je cliënt in een getuigenverhoor één punt, wat gelijk staat aan 105 euro. Volgens de advocaten wordt 30% van het werk binnen de sociale advocatuur gratis gedaan en verdienen ze een eerlijke vergoeding voor al het werk dat zij er in stoppen.[4]

Vergoedingen
Hoeveel verdient een sociaal advocaat nou écht? Het uiteindelijke bedrag is eigenlijk, inclusief toevoegingen en vergoeding van de overheid, rond de 108,57 euro per uur plus een administratieve vergoeding van 19,47 euro en de eigen bijdrage van de cliënt, dit is afhankelijk van het inkomen van de cliënt. Als je het zo snel ziet, zal je denken dat dit een prima uurloon is. De sociaal advocaten denken hier echter heel anders hierover. Ondanks het feit dat zij zo’n uurloon ontvangen, beweren zij dat ze meer uren maken dan ze mogen declareren; dit blijkt ook uit het onderzoek van de Commissie Van der Meer, een onderzoekscommissie die in opdracht van de overheid onderzoek heeft verricht naar de sociale advocatuur. Vooral in het familierecht komt dit goed naar voren. Hier komt het zelfs voor dat er vier tot zes keer meer uren worden gemaakt dan gedeclareerd mag worden, beweert Hein Vogel, voorzitter van de Vereniging Sociale Advocatuur Nederland. Het (zo net nog) prima uurloon daalt dan ineens tot ongeveer 25 euro per uur.[5]

De piketstaking: opkomst
De sociale advocatuur heeft vaak genoeg hun best gedaan om het gewenste effect te behalen, zonder het inzetten van drastische middelen, zoals de geplande staking. Zo heeft de NOvA meerdere malen met minister Dekker aan tafel gezeten. Dit heeft echter niet het gewenste effect gehad. Zo liepen op 7 november 2019 advocaten demonstratief de zaal uit tijdens een debat tussen minister Dekker en de Tweede kamer.[6] Daarnaast heeft de NOvA een brandbrief geschreven naar minister Dekker, tegelijk met de weigering van verder overleg met de minister afgelopen herfst. [7]

Het doel van de geplande staking was aan tonen dat zonder de sociale advocatuur het hele systeem plat zou liggen. Het wakkerde ook veel zorgen aan. De vraag die rees bij deze staking was of rechtsbijstand alleen van de rijken zou zijn. Recht op de rechtsbijstand is namelijk één van de pilaren waar onze rechtsstaat is gebouwd. Deze staking zou duizenden zaken betreffen. Er was een kans dat bepaalde verhoren niet door konden gaan, gezien de eis dat een raadsman aanwezig dient te zijn.[8] Deze zorgen hebben gezorgd voor het gewenste effect: minister Dekker heeft uiteindelijk toegegeven aan de eis die de NOvA heeft gesteld. De sociale advocatuur krijgt nu 73 miljoen euro over twee jaar verdeeld. Dit is tot het einde van de huidige kabinetsperiode. Dit geld komt uit het resterende geld op het ministerie en uit het geld dat was uitgetrokken voor de stelselherziening. Het geld is echter wel bedoeld als een tijdelijk overbruggingskrediet voor 2020 en 2021. Volgens minister Dekker is er hierdoor een tariefsverhoging van 10% ontstaan.[9]

Gevolgen
Het belang van de sociale advocatuur wordt zeer onderschat. Dit is te merken aan de onredelijke vergoedingen die advocaten anno nu ontvangen. De zorgen die ontstonden door de staking zijn daarom meer dan terecht. Indien de sociale advocatuur er niet meer zou zijn, dan zou dit een grote impact hebben op onze rechtsstaat. De rol van de advocatuur is namelijk van zeer groot belang binnen de rechtsstaat. Rechtsbijstand is namelijk een Europeesrechtelijke plicht; als meerdere sociale advocaten de toga ophangen zal ons systeem wankelen. Zo zouden burgers niet de nodige hulp krijgen waar ze recht op hebben en zal er een grote kloof ontstaan tussen de burgers onderling. De minder draagkrachtigen zullen dan minder snel rechtshulp kunnen bekostigen, waardoor onze samenleving terugvalt naar een dominante elitaire orde.

Wapenstilstand
Met deze tegemoetkoming van minister Dekker is het niet meer noodzakelijk voor de sociale advocatuur om hun piketstaking voort te zetten. De NOvA en de vereniging sociaal advocaten roept de advocaten nu op om de staking af te blazen. Voor nu is de strijd tussen de sociale advocatuur en de minister met een sisser afgelopen. Echter, dit betreft een tijdelijke oplossing. Op lange termijn moeten er grote veranderingen komen om zulke problemen te kunnen voorkomen in de toekomst.[10]

 


[1] P. Nagtzaam, Sociaal advocaten in staking tegen lage vergoeding: “Zo gaat het systeem kapot” - www.RTLZ.nl, 7 oktober 2019.

[2] Mr. Redactie. Robert Malewicz over zijn oproep tot piketstaking - Mr. Online, 7 oktober 2019

[3] Redactie Spraakmakers. Advocaat: “Ik kan dit niet volhouden”. - www.nporadio1.nl , 8 november 2019

[4] P. Nagtzaam. Sociaal advocaten in staking tegen lage vergoeding: “Zo gaat het systeem kapot” - www.RTLZ.nl, 7 oktober 2019

[5] M. Visser. . Wat verdient een.... sociaal advocaat? - de Telegraaf, 16 november 2019

[6] Het Advocatenblad.Advocaten verlaten Kamerdebat uit protest - Het Advocatenblad. 7 november 2019

[7] W. Boeresma  De staking van sociaal advocaten gaat niet door, nu minister Dekker meer geld kan uitgeven. - Trouw, 15 november 2019

[8] P. Nagtzaam . (2019, 7 oktober). Sociaal advocaten in staking tegen lage vergoeding: “Zo gaat het systeem kapot”. - www.RTLZ.nl, 7 oktober 2019

[9]T. den Hertog den Hertog, T. . Minister zwicht: 73 miljoen voor advocaten, massale staking van de baan - AD, 15 november 2019

[10] W. Boeresma De staking van sociaal advocaten gaat niet door, nu minister Dekker meer geld kan uitgeven. - Trouw, 15 november 2019


Discussie