Popcultuur tegen dictatuur

Waarom Thailand het opneemt tegen de rijkste monarchie ter wereld

Door: Matthijs van Dijk

Met drie vingers in de lucht betogen tienduizenden Thaise demonstranten steun aan een beweging voor radicale veranderingen in het politieke stelsel, de grondwet en de monarchie. Sinds juli trekken de demonstranten, voornamelijk studenten, massaal de straat op teneinde de machtsstructuur in Thailand drastisch te hervormen. Het slogan luidt “Aftreden, Herschrijven, Hervormen”.[1] Ze eisen het aftreden van de huidige premier Prayut Chan-O-Cha, het herschrijven van de grondwet en – de meest controversiële eis – de macht van de ultra-rijke koning inperken. Vooral dit laatste is gedurfd, wanneer de geringste kritiek op de koning 15 jaar in de gevangenis kan opleveren. Toch laten de studenten zich niet afschrikken door deze hoge straffen en weten week na week tienduizenden mededemonstranten mee de straat op te krijgen.

Naast de 3-vinger saluut – afkomstig uit de Hunger Games – heeft de opblaasbare, gele rubbereend zich ontpopt tot de mascotte voor de protestbeweging. Tijdens de protesten werd er door de politie met traangas en waterkanonnen gereageerd. De eenden – in eerste instantie meegebracht als grap om de absurditeit van de situatie weer te geven – veranderden snel in schilden. Op sociale media werden afbeeldingen van de ‘heldhaftige’ eenden geprezen en sindsdien is de eend een bekend gezicht tijdens de protesten.[2]

Maar achter de onschuldig ogende eenden groeit de pro-democratie beweging hard door. De eisen van de demonstranten zijn duidelijk, de vraag is: waarom? Waarom willen de demonstranten dat de premier aftreedt? Wat is er mis met de grondwet? En waarom keren jongeren zich tegen de monarchie in een land wat traditioneel koningsgezind is?

 

Aftreden

In 1932 hief Thailand de absolute monarchie op om plaats te maken voor een constitutionele monarchie met een democratisch gekozen premier.[3] Echter, het democratische proces is in de afgelopen eeuw talloze keren ondermijnd. In 2019 werd opnieuw het vertrouwen in de democratie aangetast nadat Prayut Chan-O-Cha, ondanks een reeks fraudebeschuldigingen, de verkiezingen won. Hoewel Prayut ditmaal ‘democratisch’ aan de macht kwam, blijkt uit het verleden dat hij andere wegen om aan de top te komen niet schuwt. In 2014 pleegde het leger een coup onder leiding van generaal Prayut Chan-O-Cha. De toenmalige grondwet werd geschorst waardoor de militaire regering ongecontroleerd haar gang kon gaan. Prayut vaardigde in 2017 een nieuwe grondwet uit waarin de positie van de oppositiepartijen in het parlement werden verzwakt en zijn positie als staatshoofd, mede door het mogen aanstellen van senatoren, verzekerd bleef. ‘Een democratische dictatuur’, noemen de oppositiepartijen de huidige regeringsvorm. Een democratie in recht, maar in de praktijk is hier weinig van terug te zien.[4]

 

De demonstranten willen een échte democratie hervatten, wat volgens hen begint met het aftreden Prayut. Echter, een deel van de Thaise bevolking is bang dat de onrust – gecreëerd door de protesten – de dreiging van een nieuwe coup vergroot. Ongegrond is deze angst niet. Na het invoeren van de constitutionele monarchie in 1932, hebben er 13 succesvolle coups plaats gevonden in Thailand. Het voorkomen van een 14e staatsgreep krijgt daarom hoge prioriteit. Er worden ‘coup preventie’ protesten gehouden, waar duizenden demonstranten urenlang een kritisch kruispunt in Bangkok bezet houden. Deze protesten fungeren als een ‘oefening’ als er zich daadwerkelijk een ‘coup d'état’ voordoet. Prayut zelf lijkt zich minder zorgen te maken, en zegt dat van een dergelijke dreiging geen sprake is.[5] Maar in een onrustig Thailand, waar het aantal staatsgrepen inmiddels niet meer op 2 handen te tellen is, kan de mogelijkheid op een 14e coup niet worden weggedacht.

 

Herschrijven

De tweede eis van de pro-democratie beweging probeert de problematische machtsstructuur in Thailand bij de kern aan te pakken. De grondwet, ingevoerd onder de regering van Prayut, ondermijnt het democratische proces. Het biedt verregaande bevoegdheden en macht aan de regering en bevat draconische wetten, zoals de ‘lèse-majesté law’, wat disproportionele sancties stelt voor majesteitsschennis. Daarnaast is er kritiek op de positie van de koning in de grondwet, volgens de demonstranten zou hem te veel macht worden toebedeeld.[6]

Met het herschrijven van de grondwet heeft Thailand al wat ervaring, naast 13 staatsgrepen sinds 1932, heeft het land in dezelfde tijdspanne 20 grondwetten doorheen gejaagd.[7] Echter, de veranderingen die de demonstranten voor ogen hebben zijn niet populair onder de huidige regering. Een herschrijving van de grondwet in lijn met de eisen die worden gesteld tijdens de protesten, is onder een regering van Prayut niet erg aannemelijk.

Hervormen

Het hervormen van de monarchie is het meest kenmerkende aspect van de protesten. Los van de consequenties die de wet verbindt aan het openlijk uiten van kritiek op het koningshuis, staat de koning in hoog aanzien onder de Thaise bevolking. Eerbied betonen voor de koning is in Thailand geen onderwerp wat zich ter discussie overlaat, althans, tot noch toe.

Wijlen koning Bhumibol Adulyadej regeerde voor meer dan 70 jaar. Na zijn overlijden in 2016 werd Maha Vajiralongkorn Bodindradebayavarangkun gekroond tot de nieuwe monarch van Thailand. Hoewel hij dezelfde positie als zijn voorganger bekleed, is de oprechte bewondering onder de bevolking die de laatste koning genoot, bij zijn opvolger uitgebleven. De extravagante koning brengt het meeste van zijn tijd door in Duitsland, om slechts af en toe een bezoek aan Thailand te brengen. Sinds Maha Vajiralongkorn koning is, heeft hij zich steeds meer van de schatkist van het koningshuis toegeëigend.[8] De Thaise monarchie is de rijkste monarchie ter wereld. Ook wint het land de eerste plek voor de grootste welvaartskloof. In 2018 had de rijkste 1% ongeveer 67% van alle rijkdom in handen.[9] Het overgrote deel van de Thaise bevolking wat in armoede leeft, kijkt naar hoe de koning, beschermt door zijn positie in de grondwet, geld verspild als water. De grondwet maakt de koning onschendbaar. Deze onaantastbare status is iets wat de demonstranten willen veranderen in een herschreven grondwet.

Naast kritiek op de verblijfplaats en het uitgavenpatroon van de koning, bestaat er groeiende onvrede over de rol van de monarchie in de politiek. De staatsgrepen die om de zoveel tijd plaats vonden, werden keer op keer geaccepteerd door de koning. Door het erkennen van generaal Prayut – en velen voor hem – krijgt zijn status als premier legitimiteit. “We zitten vast in een cyclus, democratisch verkozen leiders houden maar kort de macht. De helft van de laatste 29 presidenten is via een coup aan de macht gekomen, ze gebruiken de monarchie om hun macht te legitimeren”, aldus een demonstrant in Bangkok.[10] Maha Vajiralongkorn zelf heeft nog weinig van zich laten horen. Wel was hij te zien in pro-monarchie protesten waarin hij, samen met zijn vierde vrouw, zijn liefde voor de gehele Thaise bevolking kenbaar maakte: “We love them all the same”.[11]

Popcultuur

De symbolen waar de demonstranten gebruik van maken laten zien dat de grootste drijfveer achter de beweging jongeren zijn. De saluut uit de Hunger Games was al bij protesten in 2014 te zien, als teken van verzet tegen het regime van Prayut wat in dat jaar aan de macht kwam. De implementatie van popcultuur als symbool voor het verzet stopt hier niet. Verkleed als studenten van Zweinstein uit de Harry Potter serie zwaaien demonstranten hun eetstokjes die dienen als staf in de lucht, vechtend tegen het autoritaire regime.[12] Hoewel het er op het eerste gezicht bijna absurd uitziet, werkt het wel. De symbolen versterken de groepsformatie, samenhang en solidariteit. Dit is terug te leiden naar werk van Emile Durkheim, waarin hij aangeeft dat symboliek het groepsgevoel bevorderd. Hierdoor blijven de demonstranten meer geïnvesteerd in de protesten.[13] De herkenbaarheid van symbolen uit de Hunger games en Harry Potter speelt ook een belangrijke rol in het groeien van de protesten. Naast de belangstelling van de jongeren in Thailand, trekken de popcultuur referenties internationaal de aandacht. De wereld kijkt mee.

Het internationale karakter van de protesten is ook terug te zien in hoe nauw de beweging is verbonden met de protesten in Hong-Kong. De ‘#BeWater’ mentaliteit – waar Bruce Lee als inspiratie voor is genomen – is zichtbaar in de manier waarop protesten worden opgezet. Gebruikmakend van apps als Telegram, kunnen de demonstranten een protest flexibel en op zeer korte termijn opzetten en ontbinden.[14]

Tot nu toe heeft Prayut noch de koning gehoor gegeven aan de eisen van de demonstranten. Prayut weigert af te treden. “Ik zal niet wegrennen voor problemen. Ik zal mijn plicht niet neerleggen zolang het land problemen heeft”, aldus Prayut.[15] Een nobel gebaar van de premier, echter, de demonstranten zien juist Prayut als het probleem. Of er een einde zal komen aan de ‘democratische dictatuur’ blijft nog maar de vraag. Ook de monarchie blijft voorlopig onveranderd. Toch laten de protesten een groeiende onvrede over de politiek en economie zien. Een onvrede, die door steeds groter wordende bekendheid, nog lang geen vaart lijkt te verliezen.

 


[1] R C. Paddock & E. Lindner, 24 oktober 2020, “Bangkok Is Engulfed by Protests. What’s Driving Them?”, New York Times (www.nytimes.com).

[2] R. Ratcliffe, 20 november 2020, “Giant rubber ducks become symbol of Thai pro-democracy rallies”, The Guardian (www.theguardian.com).

[3] Vice News, 18 september 2020, “Thailand’s Youth are Challenging the Government in the Biggest Push for Democracy Yet”, Vice News (www.vicenews.com).

[4] B. Gostelow, 5 november 2020, “The Pop Culture Politics of the 2020 Thai Protests”, Columbia Political Review (www.cpreview.org).

[5] 28 novemeber 2020, “Thai protesters flood street with rubber ducks in 'coup prevention' drill”, The Guardian (www.theguardian.com).

[6] 25 november 2020, “Thai Protesters Want to Rein in an Absentee King”, New York Times (www.nytimes.com).

[7] Idem.

[8] R C. Paddock & E. Lindner, 24 oktober 2020, “Bangkok Is Engulfed by Protests. What’s Driving Them?”, New York Times (www.nytimes.com).

[9] S. Lindsay, 16 januari 2019, “Thailand’s wealth inequality is the highest in the world: What will this mean for the upcoming elections?”, Asean Today (www.aseantoday.com).

[10] E. Sasipornkarn, 20 oktober 2020, “Thailand protests: Why are people taking to the streets?”, Deutsche Welle (www.dw.com).

[11] 2 november 2020, “King says Thailand ‘land of compromise’ as he greets supporters”, Aljazeera (www.aljazeera.com).

[12] 6 november 2020, ”#WhatsHappeningInThailand: 10 things you need to know”, Amnesty International (www.amnesty.org).

[13] B. Gostelow, 5 november 2020, “The Pop Culture Politics of the 2020 Thai Protests”, Columbia Political Review (www.cpreview.org).

[14] Idem.

[15] 28 oktober 2020, “Thailand: Prayuth refuses to resign despite protests”, Aljazeera (www.aljazeera.com).