Prof. Mr Egbert Myjer: “Word geen studienerd of een Netflix-expert”

door: door:
Prof. Mr Egbert Myjer (71) is oud-rechter in het Europees Hof voor de Rechten van de Mens (EHRM) en emeritus bijzonder hoogleraar rechten van de mens aan de Vrije Universiteit. Hij studeerde rechten in Utrecht (stra frechtelijke afstudeerrichting). Zijn eerste baan was wetenschappelijk medewerker strafrecht in Leiden (1972-1979). Daarna stapte hij over naar de rechterlijke macht en werd rechter en later vice-president van de rechtbank in Zutphen (1979-1991). Vervolgens maakte hij een – zeker in die tijd – opmerkelijke stap. Hij werd lid van het Openbaar Ministerie. Eerst was hij advocaat-generaal van het ressortsparket in Den Haag (1991-1995), daarna werd hij plaatsvervangend procureur-generaal (later werd dat omgenaamd in: hoofdadvocaat-generaal) van het ressortsparket in Amsterdam (1996-2004). In 2000 werd hij ook benoemd tot bijzonder hoogleraar rechten van de mens aan de Vrije Universiteit. In 2004 werd hij gekozen tot rechter in het EHRM. Die laatste functie vervulde hij 8 jaar (2004-2012). Na zijn terugkeer naar Nederland vervult hij nog diverse bestuursfuncties, zoals van Amnesty International Nederland en de International Service for Human Rights in Genève. Hij is ook voorzitter van het bestuur van het Platform voor Onderzoeksjournalistiek Investico en vice-voorzitter van de Raad voor de Journalistiek. Ook is hij een van de Commissioners van de International Commission of Jurists. Hij geeft nog met regelmaat gastcolleges in binnen- en buitenland. Hij is getrouwd, vader van 3 kinderen en grootvader van zes kleinkinderen.

 

  1. We hebben gezien dat u een lange juridische carrière heeft gehad, welke zaak of welke zaken is/zijn u het meest bijgebleven? 

Mijn hemel. Ik heb in al die jaren zoveel memorabele zaken meegemaakt dat het moeilijk is daaruit een keuze te maken. Maar een van de grote zaken die ik me nog goed herinner is de zogenaamde Deventer Kerstmoord, die ik in Zutphen heb behandeld. Het ging om echte moord: de 18-jarige verdachte wilde de middag voor Kerstmis een bank overvallen. Hij had tevoren bedacht dat er geen getuigen mochten overblijven. Hij doodde de bankdirecteur en de nog aanwezige vrouwelijke bankbediende. Hij ging er met geld uit de kluis van door. Toen hij wegrende was het net begonnen te sneeuwen. Van het moordmes zijn onderweg wat druppels gevallen. Toen de politie gewaarschuwd was en de twee lijken had gevonden, is men met speurhonden het bloedspoor gaan volgen. Zo kwam men bij het huis van de verdachte uit. Hoe jong de verdachte ook was, dit feit was zo ernstig dat wij uiteindelijk levenslang hebben opgelegd. Hij was volkomen toerekenbaar, zodat terbeschikkingstelling geen keuze was. Over die beslissing (maximum tijdelijke straf of levenslang) hebben we maar liefst drie dagen geraadkamerd. Wij hebben toen uitdrukkelijk overwogen dat deze jongen blijkbaar zo’n gevaarlijke koelbloedige moordenaar was dat we de maatschappij tegen hem moesten beschermen. Die keuze klinkt logisch maar ik heb er die week nachten heel slecht van geslapen. 

Een van de zaken die mij in Straatsburg het meest heeft geëmotioneerd was de zaak Kononov tegen Letland. Ik heb daarin een lange concurring opinion geschreven. Wie het wil lezen moet het maar eens opzoeken op de website van het EHRM: www.echr.coe.int, zoekmachine HUDOC.

  1. Wat houdt het precies in om als rechter aangesteld te worden bij het EHRM? 

Het betekent dat je als een van de 47 rechters van het EHRM de klachten gaat behandelen die door klagers uit een van de 47 lidstaten worden ingediend. In al die zaken moet zo’n klager eerst de nationale rechtsmiddelen uitputten. En natuurlijk moet een klager wel klagen dat een recht is geschonden dat in het EVRM staat opgenomen. Je kunt als ‘single judge’ zitten op zaken die kennelijk niet ontvankelijk zijn; als lid van een Comité van 3 rechters bij kennelijk wel gegronde zaken; als lid van een Kamer van 7 rechters die een klacht ten gronde behandelen, en als lid van de Grote Kamer van 17 rechters voor de, zeg maar, heel principiële zaken. Een keer per week raadkamer je met je collega’s in de Kamer van 7 rechters. Iedere rechter heeft een aantal zaken onder zijn hoede waarin hij of zij als rechter-rapporteur is aangesteld. In zo’n zaak overleg je samen met de zaaksjurist over de aanpak. Daarbij is van belang dat je wel binnen de bestaande jurisprudentielijstjes blijft kleuren. Anders moet je voorstellen zo’n zaak naar de Grote Kamer te sturen. Jij stelt uiteindelijk een concept-arrest voor dat dan later tot in de details wordt besproken (en soms ook afgemaakt) door je mederechters. Tot zover is dit mijn technisch antwoord. Wat het inhoudt rechter te zijn in het EHRM is ook: meebeslissen over de vraag of een lidstaat zich wel heeft gehouden aan de plechtige gelofte om de rechten van het EVRM aan ‘een ieder die ressorteert onder haar rechtsmacht’ te verzekeren. En ook al wordt meer dan 95% van de ingediende klachten uiteindelijk niet ontvankelijk verklaard, met grote regelmaat moet je constateren dat lidstaten de fout zijn ingegaan. Zo bouw je een stukje mee aan een rechtvaardiger Europese samenleving.

  1. Op 13 december 2012 won El Masri zijn zaak onder artikel 34 bij het EHRM. Er werd vastgesteld dat El Masri gefolterd werd door de CIAterwijl hij door de Macedonische politie vastgehouden werd. Dit was de eerste keer dat activiteiten van de CIA gekenmerkt werden als foltering. Waarom is het Europees Hof voor de Rechten van de Mens belangrijk gelet op de zaak ‘El-Masri vs. The former Republic of Macedonia’? 

Na de aanslagen van 11 september 2001 is er wereldwijd van alles aan gedaan de verantwoordelijken te pakken en meer in het algemeen om terrorisme tegen te gaan. Het belangrijke van El Masri (en nog een aantal terrorisme gerelateerde zaken) is dat het EHRM duidelijk heeft gemaakt dat de bescherming van rechten van de mens ook voor terroristen geldt. En ook: dat als een lidstaat aan de Verenigde Staten toestaat om personen die verdacht zijn van terrorisme op het grondgebied van die lidstaat gevangen te nemen/houden en te ondervragen, die lidstaat zich wel rekenschap moeten blijven geven dat het EVRM geldt. Uit andere terrorisme gerelateerde zaken komt naar voren dat een lidstaat niet mag toestaan dat een persoon die van terrorisme wordt verdacht wordt over- of uitgeleverd aan een ander land, als er een redelijke vrees bestaat dat die persoon daar wordt gemarteld, of anderszins een onmenselijke behandeling te wachten staat. El Masri (en de daarna gevolgde zaken) is wat mij betreft een huiveringwekkend arrest: het is ongelooflijk wat een beschaafd land als de Verenigde Staten zich in de strijd tegen het terrorisme meende te kunnen veroorloven.

  1. Op 19 december 2017 heeft de Hoge Raad geoordeeld dat oplegging van de levenslange gevangenisstraf in Nederland geen schending oplevert van artikel 3 van het EVRM. Dit gaat in tegen de uitspraak van het EHRM ruim een jaar eerder. Wat is uw mening over hoe de Nederlandse levenslange gevangenisstraf wordt uitgevoerd ten opzichte van artikel 3 van het EHRM? 

Ik heb in NJ 2017,463 een noot geschreven bij het arrest van het EHRM in de zaak Murray tegen Nederland. Ik verwijs kortheidshalve naar wat ik daar heb geschreven. Laat ik er alleen dit van zeggen: veel minimalistischer dan de huidige Nederlandse regeling had niet gekund, zonder in strijd te komen met de Straatsburgse jurisprudentie op dit gebied.

  1. Op 14 augustus 2018 deed Tweede Kamerlid Maarten Groothuizen een voorstel om het percentage rechters met een migratieachtergrond te vergroten. Er is veel commotie ontstaan na dit voorstel, wat is uw mening hierover? 

Mij dunkt dat bij een aanstelling van een rechter eerst gekeken moet worden of die persoon aan de kwaliteitseisen beantwoordt. Dan heb ik het niet alleen over juridische kwaliteitseisen. Is die persoon ook voldoende onafhankelijk, autonoom, onpartijdig, deskundig en vakbekwaam, maar ook integer? Beschikt die persoon ook over voldoende communicatieve (en empathische) vaardigheden? En ja, het is alleen maar goed als ook in de rechterlijke macht lieden zitten met een migratieachtergrond. Maar ze moeten wel, net als andere kandidaten, voldoen aan de hoge kwaliteitseisen en gedragsnormen. Bij echt gelijke geschiktheid zouden kandidaten met een migratieachtergrond voorrang moeten hebben. Overigens: toen ik in de rechterlijke macht begon in 1979, was de RM voornamelijk een mannenwereld. Dat is, 40 jaar later, zeker in de eerste lijn, totaal omgekeerd. Ik ben benieuwd hoe het er over 40 jaar uit zal zien. Maar dat zal ik niet meer meemaken.

  1. Op 22 mei 2018 gingen de leden van de Eerste Kamer in debat met minister Gapperhaus en minister Dekker over de staat van de rechtsstaat. Een van de onderwerpen was de toegang tot de rechter, wat volgens een aantal Eerste Kamerleden in het geding is mede door de hoge griffierechten. Hoe vindt u dat artikel 6 van het EVRM beter kan worden gewaarborgd? 

Toegang tot de rechter is een van de belangrijke rechten. Het geeft je de mogelijkheid om ‘tot je recht te komen’, als je het idee hebt dat je rechten zijn aangetast of niet gehonoreerd. Maar het kan niet zo zijn dat iedereen maar naar believen en gratis kan procederen onder het motto: ‘je weet nooit hoe een koe een haas vangt’. Om het even onnodig ingewikkeld te maken: een ander gezegde luidt: ‘Wie procedeert om een koe, geeft er een toe’. Dat vind ik ook onjuist. Heb je een goede reden om naar de rechter te willen gaan, dan zou je, als je je gelijk haalt, er niet op moeten verliezen. En wie wel verliest mag dat ook best een beetje voelen: procederen is soms ook riskeren. Griffierechten mogen, wat mij betreft, maar ze moeten wel voor de burger betaalbaar blijven.  

  1. Vanuit een economisch perspectief doen wij als Nederland nog steeds zaken met landen die mensenrechten schenden. Zal het belang van mensenrechten in de toekomst sterker of minder sterk zijn? (zullen economische belangen mensenrechten overschaduwen?) 

Mensenrechten blijven van groot belang. Als je naar de 2030 Agenda Sustainable Development kijkt (en ik raad een ieder aan dat eens via google op te zoeken) dan zie je dat duurzame ontwikkelingsdoelen van gigantisch belang zijn om überhaupt te overleven. Maar in de paragrafen die voorafgaan aan de Sustainable Development Goals (SDG) zie je ook staan dat van belang is dat mensenrechten, zoals neergelegd in de Universele Verklaring van de Rechten van de Mens (op 10 december 2018: 70 jaar) en de internationale verdragen inzake de rechten van de mens worden geëerbiedigd: het belang van de SDG is dat ‘no one shall be left behind’. De in de 2030 genoemde Human dignity, freedom from want en freedom from fear zijn noties die alles met mensenrechten hebben te maken. En op de vraag: zullen economische belangen mensenrechten overschaduwen?, is mijn antwoord: alleen al uit het feit dat nog maar onlangs de 2030 Agenda is aangenomen door alle landen van de VN blijkt dat men in elk geval met de mond belijdt dat mensenrechten primordiaal zijn.

  1. Hoe heeft u uw studietijd ervaren? (werkdruk, studentenleven, toekomstperspectief)

Ik heb mijn studententijd als een unieke tijd ervaren, waarin ik veel meer heb geleerd dan alleen maar mijn kennis van het recht. Ik heb uitbundig genoten van de studentenvereniging – was zelfs nog een paar maanden interim praeses van het Utrechtse Veritas – maar heb toen ook al mijn maatschappelijke verantwoordelijkheid genomen door te gaan werken in de Utrechtse wetswinkels. Ook was ik student lid van het bestuur van het strafrechtelijk instituut en actief lid van de Coornhertliga.

  1. Heeft u nog tips voor de huidige student en (misschien wel) de nieuwe generatie rechters? 

Maak optimaal gebruik van de mogelijkheden die je studententijd je biedt. Dat wil niet zeggen dat je alleen maar moet studeren. Er is naast de studie nog zoveel meer te doen. Voorkom dat je alleen een kroegtijger wordt. Vroeger kon je daar misschien nog mee wegkomen, maar nu niet meer. Word geen studienerd of een Netflix-expert. Lees iedere dag de krant, kijk naar het nieuws en actualiteitenrubrieken en weet wat er in de wereld om gaat. Lees ook eens echte literatuur. Neem je verantwoordelijkheid en zet je bijvoorbeeld in voor een club als Amnesty International of het Nederlands Juristen Comité voor de Mensenrechten (NJCM). Wordt desnoods redactielid van Fiat Justitia, maar voorkom dat je bij je eerste sollicitatie moet zeggen: ik heb eigenlijk alleen maar gestudeerd en wat lol gemaakt. 


Discussie

Relevante artikelen