Studeren tijdens een crisis

Door: Bregje Commissaris

Voor bijna niemand ziet een dag er nog hetzelfde uit als een maand geleden. Nederland is,  net als de rest van de wereld, in de ban van het coronavirus. Om de verspreiding van het coronavirus in te perken zijn er veel maatregelen getroffen. Er wordt niet op locatie gewerkt en alle onderwijsinstellingen zijn gesloten. Iedereen blijft zoveel mogelijk thuis en sociaal contact wordt tot het mogelijke beperkt. Om de studievertraging te voorkomen bieden de Nederlandse hogescholen en universiteiten in deze crisis online onderwijs aan. Ook vindt toetsing van afgesloten vakken thuis plaats.

Online onderwijs

Voor veel hoge scholen en universiteiten was online onderwijs niets nieuws: de meeste instellingen hadden al expertise en faciliteiten. Desondanks is de schaal waarop het online onderwijs nu tijdens de corona crisis nodig is veel groter dan dat de instellingen gewoon waren. Het landelijk coördinatiepunt Vraagbak Online Onderwijs is gevormd om kennis uit te wisselen en ondersteuning te bieden aan onderwijsinstellingen. Hierin wordt samen gewerkt met de Universiteit van Nederland. Zij beschikken over middelen voor opname of streaming van online hoorcolleges en werkgroepen. Het is aan de instellingen zelf om een zo passend mogelijk alternatief te bedenken om het afstandsonderwijs vorm te geven. [1]

De meeste studenten volgen thuis online hoorcolleges. Het verschilt per studie wanneer deze te bekijken zijn. Voor de eerstejaarsstudenten Rechtsgeleerdheid aan de Erasmus Universiteit geldt dat ze deze kunnen bekijken wanneer het hen schikt. Naar mijn mening is dit een goede manier om de online hoorcolleges doorgang te laten vinden. Zo kunnen studenten zelf bepalen op welk moment ze de colleges volgen en zo een dag routine creëren ten tijde van corona. Dit eist echter veel zelf discipline van de studenten. Veel studenten hebben hier moeite mee en dat is wel een groot bijkomend nadeel.

Online toetsing

Om een vak af te kunnen sluiten en de daar bijbehorende studiepunt te behalen, hoort een afsluitende toets. Deze toetsen worden nu ook grotendeels online en vanuit huis gemaakt. De hogescholen en universiteit staan hier ook voor een uitdaging: vanuit huis is het moeilijk na te gaan of een student niet stiekem zijn antwoorden uitwisselt met medestudenten of antwoorden opzoekt in een boek of online. De meeste instellingen kiezen ervoor hun tentamens anders vorm te geven, zo worden er tentamens afgenomen waarbij een boek mag worden gebruikt, moeten studenten essays schrijven of worden er in plaats van toetsen mondelinge examens afgenomen. [2]

Een ander, relatief nieuw alternatief is toetsen afnemen onder digitaal toezicht. Dit wordt proctoring genoemd. Bij proctoring wordt tijdens het maken van een tentamen schermopnames, opnames van de student en de omgeving gemaakt door middel van webcam en microfoon van een computer of laptop. [3] Dit heeft het impact op de privacy van de student.

Ondanks dat proctoring AVG-proof zou zijn, voelen niet alle studenten zich op hun gemak bij het maken van een tentamen waarbij hun thuis omgeving ook wordt gefilmd. Zo kunnen er ‘bijzondere  (persoons-) gegevens’ van een student worden opgeslagen. Onder bijzondere (persoons)gegevens worden gevoelige gegevens verstaan, zoals bijvoorbeeld gegevens over iemands godsdienst of medische situatie. Er bestaat een verbod op de verwerking van deze bijzondere persoonsgegevens.[4] Verweking van bijzondere persoonsgegevens kan alleen worden toegestaan indien de degene om wie het gaat hier uitdrukkelijk toestemming voor geeft.[5] Het toepassen van proctoring zou dus tot problemen kunnen leiden indien studenten geen toestemming kunnen geven.

Compensatie voor studenten tijdens de corona crisis

Ondanks dat het onderwijs nu online beschikbaar is, lukt het niet iedereen om de stof voldoende te begrijpen en studiepunten behalen tijdens deze coronatijd. Voor eerstejaarsstudenten kan dit betekenen dat ze niet voldoen aan de norm van het bindend studie advies (BSA). Dat zou als gevolg hebben dat eerstejaarsstudenten niet door mogen naar het tweede leerjaar. Om de eerstejaarsstudenten die vertraging oplopen door het coronavirus tegemoet te komen, heeft het Ministerie van Onderwijs besloten om deze studenten een extra jaar te geven om aan de norm te voldoen.[6]

Sommige studenten komen door de corona crisis ook in financiële problemen terecht. Zo kunnen studenten hun huur niet betalen door het wegvallen van inkomen. De Dienst Uitvoering Onderwijs komt de studenten nu tegemoet door een leenverhoging mogelijk te maken. De uiterste aanmelddatum bij een studie voor aankomend studiejaar wordt ook verschoven door de corona crisis. Zo kunnen studenten zich aanmelden tot 1 juni 2020 voor hun nieuwe studie.[7]

Nog niemand weet hoelang de situatie rondom het corona virus nog zal aanhouden. Ook voor de studenten zal het dus afwachten zijn. Vooralsnog kunnen de meeste onderwijsactiviteiten online plaatsvinden en zal hopelijk daardoor het geleden nadeel voor de studenten beperkt blijven. Het belangrijkste voor nu is dat de meeste mensen gezond blijven.


[1] ‘Versneld naar het aanbieden van online onderwijs’, scienceguide.nl, 17 maart 2020.

[2] M. Remie & P. Veldhuis, Tentamen? De webcam kijkt mee, nrc.nl, 7 april 2020.

[3] Digitaal toezicht houden – Proctoring, noa-vu.nl.

[4] Artikel 9 Algemene Verordening Gegevensbescherming

[5] Artikel 7 Algemene Verordening Gegevensbescherming

[6] ‘Studenten krijgen later studieadvies bij vertraging door coronavirus’, nu.nl, 19 maart 2020.

[7] Rijksoverheid, Bindend studieadvies voor studenten uitgesteld bij vertraging door coronavirus, 19 maart 2020.