Tussen traditie en taboe: de ‘ontgroening’ van een studentenvereniging

door:
“Kin op je borst, vingers in je oren en zoemen!” Met deze autoritaire woorden rondt groencommissielid Noordzij (gespeeld door Ruben Brinkman) zijn toespraak in de BNN-serie Feuten af. Voor hem knielen zo’n honderd ongewassen novieten in een donkere veestal. Iedere feut draagt enkel een beklad T-shirt en een gore spijkerbroek. Ondanks deze benarde situatie hebben de aspirant-leden slechts één doel: volwaardig lid worden van studentenvereniging H.S.C. Mercurius. Maar daarvoor dienen zij eerst een ‘ontgroening’ te doorstaan.

Tegenwoordig staat de term ‘ontgroening’ onder maatschappelijke druk vanwege vermeende misstanden en excessen. De Rotterdamse studentengemeenschap blijft niet gespaard: in januari 2018 eindigt de Erasmus Universiteit Rotterdam de langlopende relatie met het RSC/RVSV wegens onregelmatigheden tijdens de ontgroening.[1]Dit drastisch besluit is met name het gevolg van ontdekkingen die zijn gedaan tijdens de undercoveractie van het spraakmakende televisieprogramma ‘Rambam’.

Negatieve publiciteit in de media over de ontgroening overschaduwt al gauw de rijke historie en de onderliggende waarde van deze traditie. Optimisme over dit begrip is in de moderne samenleving lichtelijk taboe geworden. Maar wat is nou een ontgroening? Met dit artikel nemen wij een kijkje in de dikwijls discrete wereld van studentenverenigingen en gaan wij op zoek naar de betekenis van een ontgroening. Tevens wordt de positie van dit intredingsritueel in Rotterdam onder de loep genomen. 

Wat is een ontgroening?
De ontgroening, ook wel ‘rite de passage’ genoemd, is een oud inwijdingsritueel waarbij de deelnemers grondig worden getest om te achterhalen of ze waardig genoeg zijn voor bijvoorbeeld een studentenvereniging of het leger. De gedachte achter een dergelijke beproeving is dat de nieuwelingen het lidmaatschap of de toetreding moeten verdienen, door het afleggen van vaak vervelende opdrachten. 

Het begin van de moderne ontgroening in Nederland is te verklaren door de opkomst van de Groensenaten in de 18e eeuw, na de teloorgang van de collegia nationalia(de studentenverenigingen uit de 16e eeuw). Een groensenaat is belast met het wegnemen van het jaarlijkse spanningsveld tussen ouderejaarsstudenten en nieuwe studenten van een bepaalde faculteit; hiervoor ondergaan de ‘groentjes’ een intimidatie- en geschiktheidsproef[2].

Vanuit de universiteiten is een verbod uitgevaardigd op het bestaan van deze senaten vanwege het gebrek aan controle en toezicht. Het ontbreken van checks brengt een redelijke kans op buitensporigheden met zich mee. Het verbod en de toenemende behoefte aan contact in gesloten kringen hebben de groensenaten doen verdwijnen. 

Na de grondvesting van het Koninkrijk der Nederlanden waait er een corporale wind door het 19e-eeuwse studentenleven. Uit deze luchtstroom vloeien de studentencorpora voort, in de vorm van het Groningse Vindicat (1815), het Leidse Virtus Concordia Fides (1839, voorganger van Minerva), het Delftse DSC, het Utrechtse USC (1848) en het Amsterdamse ASC (1851).[3]De ontgroening van deze verenigingen omvat in zijn begindagen een lichte beproeving: feuten bewijzen destijds hun waardigheid door het uitvoeren van nederige opdrachten zoals het schenken van zwarte thee en het wekken van ouderejaars[4]. Pas later in de eeuw verkrijgt de ontgroening haar semi-militair karakter. Feuten leggen nu een fysieke en mentale test af. Je laten kaalscheren door de novitiaat- of groencommissie, het invechten bij een zustervereniging of het tijgeren door de modder bepalen of een nuldejaars geschikt is voor het corps.

Het studentenleven in Rotterdam doet pas in het begin van de 20e eeuw zijn intrede, na de stichting van de Nederlandsche Handels-Hoogeschool (de voorloper van de Erasmus Universiteit Rotterdam). Het corporale gedachtegoed vindt als eerste zijn plaats in het Rotterdamse studentengemeenschap door de oprichting van het R.S.C. in 1913. Daaropvolgend duiken de invloeden van de verzuiling op in de groeiende studentenstad. De Katholieken komen bijeen in het R.S.V. Sanctus Laurentius (1914), de gereformeerden beleven studentengezelschap bij S.S.R.-R. (1918). De drie verenigingen in de stad aan de Maas hanteren allemaal tot op de dag van vandaag een traditioneel ontgroeningssysteem. 

Misstanden tijdens de ontgroening in de Rotterdamse studentengemeenschap
In coma raken na het drinken van zes liter water, overreden worden door een bestelbus en het doorslikken van goudvissen.[5]Dit is een reeks uit het incidentenarchief van de ontgroeningen in de afgelopen decennia. Het Rotterdamse studentenleven heeft ook een geschiedenis aan dergelijke ontsporingen. 

In 1988 ontvangt de ontgroening van RSV Sanctus Laurentius media-aandacht. Novieten hebben door een donkere hal met slachtafval gekropen, waardoor tientallen van hen huidinfecties oplopen .[6]De Erasmus Universiteit roept de bestuurders van de katholieke vereniging op het matje. 

In 2000 schrijft Youp van ‘t Hek voor het NRC columns waarin het RSC in het kwaad daglicht wordt geplaatst. Later is gebleken dat de neef van Youp (Arthur van ‘t Hek) tijdens de ontgroening is mishandeld.[7]Een onderzoekscommissie van de universiteit bevestigt een deel van de klachten in de columns en dit resulteert in het stopzetten van de jaarlijkse subsidies. 

S.S.R.-R. wordt in 2002 geteisterd door slechte publiciteit [8]. In een nieuwsartikel beticht Willem Engler de novitiaatcommissie van het veelvuldig vernederen en intimideren van feuten, hetgeen in strijd is met de richtlijnen van belangenvereniging Landelijke Kamer van Verenigingen. 

Alhoewel overschrijdende gedragingen tijdens Nederlandse ontgroeningen zeer zelden tot een juridische zaken leiden, is het aan de overkant van de Atlantische plas een ander verhaal. In de Verenigde Staten heeft zich vorig jaar een van de grootste ontgroeningsgerelateerde strafprocessen voorgedaan, nadat een student overleed.[9]De Amerikaanse student Timothy Piazza valt in februari 2017 dronken van een trap. De betrokken leden van de studentenvereniging Beta Theta Pi wachten twaalf uur met het halen van medisch hulp; bovendien wordt Piazza in de tussentijd geslagen. Deze beruchte rechtszaak leidt tot de veroordeling van maar liefst 18 leden en de studentenvereniging wordt door de Pennsylvania State University permanent verboden. 

 

Gedragscode voor de Rotterdamse studentenverenigingen
Gelet op de bovenstaande incidenten is in recordwarme zomer van 2018 de ‘Gedragscode Studentenverenigingen of studentenorganisaties Rotterdam’ ondertekend.[10]Dit document is het resultaat van een intensieve samenwerking tussen de Erasmus Universiteit, de Hogeschool van Rotterdam en de Rotterdamse studentenverenigingen. Het R.S.C./R.V.S.V., het R.S.V. Sanctus Laurentius, het S.S.R.-R., het RSG, het NSR en Skadi verbinden zich aan een achttal artikelen, ter bevordering van een ‘goed verloop van de introductietijd’.[11]

De gedragscode dicteert dat er een verbod op fysiek en geestelijk geweld geldt, en ook een verbod op het belemmeringen van onderwijsverplichtingen tijdens de KMT. Bovendien staat een groen- of novitiaatcommissie garant voor voldoende hygiëne garanderen en heeft iedere aspirant-lid recht op 6,5 uur slaap per nacht. [12]Tevens geldt een strenge meldingsplicht bij incidenten en bij overtreden van de gedragscode kunnen sancties van de Universiteit (of Hogeschool) volgen. 

Een introductieperiode zonder ontgroening?
Aangezien studentenverenigingen tegenwoordig gebukt gaan onder strikte reglementen, is de ontgroening momenteel niet meer wat het was. Deze regels leiden tot een hernieuwing van het studentenleven en alweer een teloorgang van eeuwenoude tradities. De mogelijkheid bestaat dat in de nabije toekomst de ontgroening geheel verdwijnt. In een poll van dagblad De Gelderlander vindt 89% (2.391 personen) dat een introductie zonder ontgroening wel degelijk een introductie is.[13]Deze stelling wordt ondersteund door de Rijksuniversiteit Groningen, gemeente Groningen en Universiteit Wageningen die een wettelijk verbod op ontgroeningen met open armen verwelkomen.[14]

De Landelijke Kamer van Verenigingen pleit echter voor cultuurbehoud en is van mening dat instellingen en verenigingen duidelijk afspraken dienen te maken over het verloop van de ontgroening. De belangenbehartiger voor 47 studentenverenigingen ziet de introductieperiode ‘als onderdeel van de studentencultuur’ en een nuttige wijze voor studenten om ‘onderling kennis te maken’.[15]Het voortbestaan van deze klassieke traditie zal waarschijnlijk deels afhangen van het eerstvolgende voorval en of de grote belangstelling voor studentenverenigingen gaat afnemen.[16]

Slotakkoord
“Feuten, u bent zover. Het is tijd om te claimen waar u uw hele leven voor gevochten heeft”, aldus ouderejaars Beeksma (gespeeld door Jurjen van Loon), die spreekt voor de overgebleven novieten. We keren terug naar de BNN-serie Feuten en we zijn getuige van de laatste minuten van de KMT. De donkere veestal is veranderd in een statige sociëteit, de besmeurde T-shirts en spijkerbroeken zijn ingewisseld voor het jasje-dasje. Een gevoel van euforie, eenheid en onoverwinnelijkheid vult de atmosfeer van de soos, het H.S.C. Mercurius-lidmaatschap is dichtbij. 

Maar voordat het zover is, rest er nog een opdracht; men moet zooiend (eregevecht) de bar bereiken om het eerste bier van het jaar te bemachtigen. “We zien elkaar straks als gelijkwaardige leden. Hobbelen!” Net na het uitspreken van deze lovende woorden, denderen de feuten richting de bar. Een tamelijke zooipartij volgt en binnen enkele minuten worden de eerste biertjes getapt. ‘Dat het een mooi jaar gaat worden’ is te lezen uit de glimmende pupillen van de voormalige feuten. 


[1]T. Ficheroux, ‘Universiteit beëindigt relatie met RSC/RVSV per direct’, Erasmus Magazine 5 januari 2018. 

[2]T.H. Rijberg, Aard en oorsprong van de ontgroening, Utrecht: Kemink en Zoon 1946, p.31.

[3]DSC: het Delfsch Studentencorps. USC: het Utrechtsch Studentencorps. ASC: Het Amsterdamsch Studentencorps. 

[4]A.C.J. De Vrankrijker, Vier eeuwen Nederlandsch studentenleven, Voorburg: Uitgeverij Boot 1939, p. 203. 

[6]K. Groeven, ‘In Rotterdam wordt volgens de regels ontgroend. Nuldejaars moeten zes uur slapen, NRC27 september 1997. 

[7]Trouw-verslaggever, ‘Corps Rotterdam gestraft voor de ontgroening, Trouw17 oktober 2000. 

[8]W. Engler, ‘Je bent een smerige kutfeut. Ontgroeningsterreur bij S.S.R.-Rotterdam, De reseacher, 26 september 2005.

[9]H. Hanson, ‘Fraternity and Members Face Hunderds of Charges in Timothy Piazza Hazing Death, Huffpost5 juni 2017. 

[10]A. van Gestel, ‘Gedragscode ontgroening Rotterdam nu officieel’, AD 15 augustus 2018.  

[12]Idem.

[13]Redactie, ‘Introductie zonder ontgroening is geen introductie’, De Gelderlander30 augustus 2018.

[14]Redactie, ‘Verbod op ontgroeningen is een slecht idee’, AD29 september 2016. 

[15]Idem.


Tags

Erasmus Universiteit Rotterdam ontgroening RSC/RVSV studentenverenigingen gedragscode Laurentius SSR

Discussie

Relevante artikelen