Twee decennia Poetin: de man achter Mother Russia

Door: Jasper van der Salm

Vladimir Poetin, sinds 1999 is hij hét politieke gezicht van Rusland. Hij is de enige politicus die er in Rusland toe doet en de Russische media berichten elke dag over hem. Sinds 2014 probeert hij zijn land weer een actieve rol op het wereldtoneel te geven. Jaarlijks verschijnen er vakantiefoto’s van Poetin in de media, waarin hij zich met ontbloot bovenlijf als liefhebber van outdoorsports profileert. Naast het propagandabeeld dat de Russische media van Poetin schetst, weten we vrijwel niets van de Russische president: wie is deze man eigenlijk?

KGB
Vladimir Poetin werd op 7 oktober 1952 in Leningrad geboren, de stad die nu als Sint-Petersburg bekendstaat. Hij groeide op in een nationalistisch gezin. Zijn vader, Vladimir Spiridonovitsj Poetin, was een fanatieke marxist-leninist en diende in de Sovjetmarine en de geheime dienst (NKVD) onder Jozef Stalin. Grootvader Spiridon Poetin was de privékok van Vladimir Lenin en Jozef Stalin. [1]

Poetin ging rechten studeren aan de Universiteit van Leningrad en in 1974 studeerde hij af als advocaat.[2] In datzelfde jaar werd hij benaderd door een officier van de KGB om voor de geheime dienst te gaan werken.[3] Poetin werd de eerste vijf jaar gedetacheerd in de DDR. Hij klom op tot luitenant-kolonel en bleef bij de KGB werken tot de Sovjet-Unie uiteenviel. De KGB heeft Poetin gevormd tot wie hij nu is. Een hoge regeringsfunctionaris die jaren met Poetin heeft samengewerkt – maar anoniem wil blijven – geeft in het NRC aan: “Natuurlijk hebben zijn jaren in de KGB hun stempel gedrukt. Een bepaald beeld over wat moraal inhoudt, over welke middelen zijn geoorloofd. Geheime diensten leven nou eenmaal in hun eigen logica.”[4]

Politiek
In 1989 viel de DDR en Poetin verhuisde met zijn vrouw in 1990 terug naar zijn geboortestad, Leningrad. Hij en zijn vrouw hier kregen een baan aan de universiteit. Na de val van de Sovjet-Unie en de staatsgreep van Boris Jeltsin in 1991 begon Poetin aan zijn politieke opmars. Hij sloot zich aan bij de partij “Ons huis is Rusland.” Eind 1999 trad president Jeltsin plotseling af en benoemde Vladimir Poetin tot zijn opvolger. Poetin werd als 47-jarige de jongste president van Rusland sinds Jozef Stalin.

Tijdens zijn eerste termijn als president begon Poetin de economie te vervormen. Dit leidde tot een ongekende groeispurt van de Russische economie. De regering-Poetin privatiseerde grondbezit en voerde een nieuw belastingstelsel in, waarmee ook de oligarchen verplicht werden om belasting te betalen.[5] De Russische economie groeide in Poetins eerste termijn met 26 procent en in zijn tweede termijn zelfs 50 procent.

Poetin pakt de oligarchen – de onder Jeltsin opgekomen invloedrijke nieuw rijken ­– hard aan. Ze moeten Poetin gehoorzamen of opkrassen. Een van hen, Vladimir Goesinki, koos voor het laatste, maar moet daarbij afstand doen van zijn media-imperium, waaronder NTV. NTV was een kwaliteitskrant en televisiezender en de grootste bron van kritiek op de regering-Poetin. Ruslands rijkste man Michail Chodorkovski verkiest er echter voor om te blijven, maar hij moet dat al snel bekopen. De oliemagnaat ligt het Kremlin dwars door de oppositie te financieren. Hij wordt gearresteerd op verdenking van diefstal en belastingfrade en hij verdwijnt jaren achter de tralies na een showproces. Zijn oliebedrijf Yukos wordt door staatsoliebedrijf Rosneft opgeslokt. De Yukos-affaire is een eerste gevoelige klap voor het investeringsklimaat in Rusland, privébezit is niet langer onaantastbaar. Ondertussen wordt een groep zakenmensen steeds machtiger, vaak vrienden van Poetin. [6]

Rusland na bijna twee decennia Poetin
Poetin profileert zich als de man die een einde heeft gemaakt aan de macht van de oligarchen. Andrej Illarinov, een econoom die als regeringsfunctionaris nauw met Poetin heeft samengewerkt, spreekt in NRC van een “economie naar Siciliaans model, waarbij de vrije markt volledig door de regering en veiligheidsdiensten.”[7] Poetin omringt zich na achttien jaar regeren nog altijd met dezelfde mensen, zoals zijn voormalige collega’s van de KGB. De afgelopen jaren zijn er nieuwe oligarchen – vrienden van Poetin – opgekomen. Poetin maakt het de oligarchen tegenwoordig niet meer zo moeilijk, zolang ze hem maar niet uitdagen.

Poetin is sinds 2000 ononderbroken de machtigste man van Rusland geweest. Hoewel hij in de beginjaren een vrije pers en een vrije markt toeliet, is hij inmiddels begonnen om de pers te beteugelen. Kritische tegenstanders wordt het zwijgen opgelegd. De Russische oppositieleider, Aleksej Navalny, brengt al jaren de politieke corruptie in kaart. In de aanloop van de verkiezingen van 2017 werd het de oppositieleider verboden om mee te doen. De Russische media hadden tijdens deze verkiezingen uitsluitend aandacht voor Vladimir Poetin.

Het recht onder Poetin
Hoewel de economische situatie onder Poetin sterk is verbeterd, zijn de mensenrechten verslechterd. Met nieuwe wetten legt Poetin critici het zwijgen op: laster en smaad jegens het Kremlin kan je tegenwoordig op een boete van ruim honderdduizend euro komen te staan en de definitie van “hoogverraad” is aanzienlijk verruimd. Demonstreren is praktisch onmogelijk gemaakt en er staan hoge boetes op openlijke homoseksualiteit.

Daarnaast heeft Poetin tal van nieuwe wetgeving geïntroduceerd die Rusland sterker en minder afhankelijk van het westen moet maken. Zo zijn er wetten waardoor het internet wordt afgeschermd van de rest van de wereld en wetten tegen nepnieuws.

Conclusie
Het is erg moeilijk om iets over de persoonlijke eigenschappen van Vladimir Poetin te zeggen. Russische regeringsfunctionarissen noemen hem een autocraat die zelf de touwtjes in handen heeft en zelf de beslissingen neemt. Hij leeft erg gezond, drinkt geen alcohol en is een fervent beoefenaar van vechtsporten. [8]  Over het vermogen van de president valt slechts te speculeren, maar het wordt geschat tussen de zeventig en tweehonderd miljard – wat hem de rijkste man op aarde zou maken. [9] Poetin heeft Rusland weer groot gemaakt met olie. Nu er sprake is van een oliecrisis, moet Poetin op andere manieren zijn succes binnenhalen zoals hij dit bijvoorbeeld deed met de annexatie van de Krim in 2014.

Het is moeilijk om Poetin als persoon te beschrijven. Slechts de personen met wie hij nauw samen heeft gewerkt, kunnen een inkijkje geven in zijn persoonlijkheid. Velen van hen zijn echter bang om negatief over de Russische leider te spreken. Poetin snapt het politieke spelletje heel goed, is een enorme controlfreak en psychologisch erg sterk. Hoewel het moeilijk is om Poetin als persoon te omschrijven, valt er één ding met zekerheid te zeggen: Poetin is een machtswellusteling en hij zal er alles aan doen om zijn macht te behouden.

 

[1] 9 mei 2015, “Dit is het familieverhaal van Poetin, verteld door Poetin”, NRC (www.nrc.nl).

[2] Jeff Abbeel, 21 december 2014, Wie is Poetin, een biografie”, Historien (wwwhistorien.nl).

[3] Steven Derix, 4 mei 2018, “Poetin is overal, maar niemand weet wie hij is”, NRC (www.nrc.nl).

[4] Steven Derix, 4 mei 2018, “Poetin is overal, maar niemand weet wie hij is”, NRC (www.nrc.nl).

[6] Geert Groot Koerkamp, 16 maart 2018, “Poetin voor altijd, een terugblik op 18 jaar onbetwist leiderschap”, Trouw (www.trouw.nl).

[7]Steven Derix, 4 mei 2018, “Poetin is overal, maar niemand weet wie hij is”, NRC (www.nrc.nl).

[9] Sam Dangremond, 16 juli 2018, “How much is Vladimir Putin actually worth?”, (www.townandcountrymag.com)

 

 


Discussie