Voedselverspilling in supermarkten: onnodig of essentieel voor de gezondheid?

door: door:
Je kent het wel, je doet boodschappen in de supermarkt en gooit verschillende producten in je winkelwagen. Bij de houdbare producten, zoals snoep en frisdrank, let je niet op de houdbaarheidsdatum. Vervolgens kom je bij de schappen met versproducten waar je wel degelijk op de houdbaarheidsdatum let. Een pak melk wat nog 5 dagen goed is, neem je mee. Daarna zie je een pak yoghurt; deze blijkt echter 1 dag over datum te zijn. De meeste mensen laten het pak staan of zeggen tegen een medewerker dat de yoghurt uit het vak gehaald moet worden. Er zijn echter ook mensen die denken dat het geen kwaad kan. Sterker nog, misschien kan je deze gratis meekrijgen aangezien het ‘niet meer goed is’. Als je dit aan een medewerker vraagt, moet deze je helaas teleurstellen en je vertellen dat ze geen producten mogen verkopen die over de houdbaarheidsdatum zijn. Hij neemt het product mee naar achteren om het vervolgens weg te gooien. Waarom wordt er zoveel eten weggegooid in supermarkten? En is dit wel nodig?

Maatschappelijk probleem

De totale hoeveelheid voedselverspilling in Nederland is volgens een Kamerbrief over de Monitor minimaal 1.782 en maximaal 2.466 kiloton.[1]Voedselverspilling is dus een belangrijk maatschappelijk probleem in Nederland. Het gaat hierbij vooral om brood, zuivel, groente, fruit en vlees. Het eten wordt meestal weggegooid door consumenten, maar ook door horecagelegenheden en supermarkten. Nederlandse supermarkten zijn verantwoordelijk voor ongeveer 4% van de voedselverspilling.[2]

Regelgeving 

Voor de voedselveiligheid zijn de Nederlandse regels vastgelegd in de Warenwet. De Nederlandse Voedsel- en Warenautoriteit (NVWA) ziet erop toe dat het eten veilig is. De NVWA kan waarschuwingen en boetes geven of goederen uit de handel nemen als er een direct risico bestaat voor de volksgezondheid. Hierdoor gooien Nederlandse supermarkten het eten liever weg, in plaats van dat ze het risico lopen dat consumenten ziek worden.  

Wat gebeurt er met het weggegooide eten?

Het overgrote deel van het weggegooide eten wordt verwerkt tot biogas. Dit is echter een schijnoplossing: er wordt nauwelijks energie uit gehaald ten opzichte van wat er in is gestopt. Daarbovenop komt nog dat het vaak nog ‘goed’ voedsel is. Een deel van het weggegooide voedsel wordt hergebruikt tot dierenvoeding. Vlees dat over de datum is móét volgens Europese regelgeving echter worden weggegooid. Bovendien zijn er supermarkten die afspraken hebben met Voedselbanken. De Voedselbanken kunnen het weggegooide eten geven aan mensen die onder de inkomensgrens leven. 

Hier zie je voorbeelden van voedselverspilling in een filiaal van een Spar supermarkt:

           

onwetendheid

De Europese Gemeenschap heeft bepaalde voorwaarden opgesteld voor het verwerken, bewaren en aanbieden van voedingsmiddelen aan de bevolking. Deze regels schieten vaak voorbij aan het doel. De etikettering van voedsel is bijvoorbeeld niet altijd een goede graadmeter voor bedorven voedsel. Producten waar een TGT-datum (‘te gebruiken tot’) opstaat móét je weggooien als de datum is bereikt, vanwege gevaar voor de gezondheid. Het gaat hierbij om producten die tussen de 0 en 6 graden moeten worden bewaard of wanneer het om producten gaat die niet langer dan 5 dagen meegaan zoals vlees, vis, kip en groente. Op andere producten zoals rijst, pasta, koffie en melk staat een THT-datum (‘tenminste houdbaar tot’). Deze datum zegt niks over gezondheid, het betekent alleen maar dat producten tot die datum gegarandeerd optimaal van smaak zijn. Als deze datum bereikt is, is het voedsel vaak nog prima te eten. Vaak is er geen besef  van het verschil tussen een TGT-datum en een THT-datum en wordt alles weggegooid wat over de datum is. 

Eventuele oplossingen

Tegenwoordig worden er vaak oplossingen gezocht om het weggegooide voedsel een andere bestemming te geven. Er zijn supermarkten die een afspraak hebben met de Voedselbank in de buurt. Die mogen na sluitingstijd het eten op komen halen om dit vervolgens aan de mensen te geven die bij hen zijn aangesloten. 

Een andere oplossing zou kunnen zijn om de producten met een langere houdbaarheidsdatum later in het schap te leggen. Consumenten pakken graag de achterste producten uit het schap, die een langere houdbaarheidsdatum hebben. Het eten op de voorste rij belandt zodoende nauwelijks in de boodschappenkar. Dit zal veranderen wanneer producten met een langere houdbaarheidsdatum later in het schap gelegd wordt. 

Supermarkten kunnen ook hun verpakkingen aanpassen om op die manier de houdbaarheid te verlengen. Ze zijn hier echter terughoudend in, want dit vereist aanpassingen in het schap en veranderingen in de afspraken met leveranciers. 

Niet alle supermarkten gooien hun voedingsmiddelen weg. Het Britse Marks & Spencer is de eerste in Nederland actieve keten die van het uitdelen van onverkoopbaar voedsel aan daklozen officieel bedrijfsbeleid heeft gemaakt.[3]De Marks & Spencer-filialen in Den Haag en Amsterdam geven de producten die hun uiterste verkoopdatum hebben bereikt weg. Na sluitingstijd worden de onverkochte producten vervoerd naar het Leger des Heils of naar de Kessler Stichting, waar het voedsel als avondmaaltijd aan daklozen wordt opgediend. Om het risico van aansprakelijkheid uit te sluiten wordt er met de liefdadigheidsinstellingen een contract gesloten.

Hoe nu verder?

De hoeveelheid voedsel wat momenteel wordt weggegooid in supermarkten is onnodig veel. De supermarkten laten kansen liggen om het eten een tweede leven te geven. Supermarkten zijn vaak van mening dat ze het voedsel móéten weggooien en zijn onwetend over het feit dat ze dit ook mogen weggeven aan bijvoorbeeld de Voedselbank. Supermarkten die weten dat dit wel mogelijk is, vinden dat er vaak teveel bij komt kijken. Hier moet verandering in komen door het voor supermarkten aantrekkelijker te maken om voor alternatieven opties te kiezen. Dit kan eventueel door supermarkten meer te informeren over deze opties. Kortom, het is zeer belangrijk dat de voedselverspilling in de wereld wordt teruggedrongen. Laten we hierbij beginnen bij de supermarkten die hun voedsel simpelweg kunnen weggeven. 


Bronnen:

Teun van de keuken, ‘Om echt iets te bereiken haal je die ‘tenminste houdbaar tot’- data van de verpakkingen’, 21 oktober 2018

Menno van den bos, 'Supermarkten verbieden om voedsel weg te gooien is niet nodig', 14 februari 2016

Chris Thijssen, ‘7 kansen voor minder voedselverspilling in de supermarkt’, 15 november 2016

[1]Fiorella Opromolla, Volkskrant:Jaarlijks gooien we een rij vrachtwagens van hier tot Spanje en weer terug aan voedsel weg- Klopt dit wel?, 11 februari 2019.

[2]Milieu Centraal en het Voedingscentrum in samenwerking met het PBL, Feiten en cijfers over het verspillen van voedsel door consumenten in 2010, versie 17 april 2012.

[3]Wil Thijssen, Eten weggeven als bedrijfsbeleid’, 17 oktober 2000


Discussie