Waarom migratie het verboden woord is

door:
De opiniestukken in de kranten over Zwarte Piet lijken te zijn vervangen door stukken over het migratieakkoord van de Verenigde Naties. Ook de politieke partijen hebben hun pijlen gericht op het pact van Marrakesh. De algemene vergadering van de VN komt namelijk 10 en 11 december samen om het VN Global Compact voor Veilige, Geordende en Reguliere Migratie (GCM) te ondertekenen.[1]Vernieuwd en herzien. Niet geheel overbodig in een tijd waar migratie het gesprek van de dag is. In de politiek zijn er vooral vragen of de verklaring enige juridische binding heeft na ondertekening voor Nederland. Nee, was het resolute antwoord van het Kabinet. Toch werd er nog een aanvullende verklaring afgelegd. Wat houdt het pact in en waarom is er zo veel commotie omtrent dit verdrag?[2]

Na twee jaar onderhandelen is de eindstreep in zicht voor de vele enthousiaste lidstaten die hebben meegewerkt aan het akkoord van de VN. Het resultaat mocht er volgens de VN zijn. In 23 objectieven wordt er een intentieverklaring afgegeven om onder andere migratie beter te reguleren. Daarnaast wijdt een groot deel van de clausules zich aan de basisbenodigdheden van de migrant zelf.  Echter tot grote spijt van de VN, trekken meerdere landen zich nu terug, met de mededeling het pact niet te zullen ondertekenen.[3]Ook in Nederland is het publieke en politieke debat aangezwengeld. Forum voor Democratie en de Partij voor de Vrijheid zeggen grote migratiestromen te vrezen die zullen aanvangen nadat Nederland haar handtekening onder het akkoord heeft gezet. Zij verwoorden de angst dat migranten zich beroepen op rechten die ze zich toe zouden eigenen op basis van dit akkoord. In het ergste geval zou Nederland zelf wederrechtelijk verplicht zijn migranten op te nemen. Iedereen met die vrees kan rustig ademhalen, in het zevende artikel wordt beschreven dat het akkoord niet juridisch bindend is. In hetzelfde artikel wordt de soevereiniteit van de lidstaten nog eens benadrukt.[4]Artikel 93 jo 94 van de Grondwet is ook niet van toepassing, omdat het akkoord een verklaring betreft en geen verdrag.[5]Daarbij heeft dit pact nooit de intentie gehad om landen te verplichten tot maatregelen of reguleringen. De Verenigde Naties beogen enkel een begin te maken betreffende het migratievraagstuk. 

Echter, al zou het pact juridisch bindend zijn, dan nog is het nog niet gezegd dat er morgen een gigantische stoet migranten aan de grens staat. Het 34 pagina’s tellende pact gaat namelijk niet over aantallen of toewijzingen van migratiestromen. De verklaring gaat niet in op de inhoud van migratie, maar op de vorm. Het is een voornemen van landen om samen de omstandigheden en regulatie van migratie te verbeteren. De objectieven die zijn genoemd in het pact omvatten de spelregels die gelden bij migratie. De eerste twee objectieven betreffen respectievelijk de voornemens om meer data te verzamelen en  te analyseren omtrent migratie en de push factoren (omstandigheden in het emigratieland, i.t.t. pull factoren in het immigratieland)  voor mensen te minimaliseren om te emigreren. De overige 21 objectieven gaan voornamelijk in op basisvoorzieningen voor immigranten en illegale migratie terugdringen. In dit opzicht, voor iedereen, rechts of links, een te behappen intentie. Weliswaar staan er ook clausules in waar landen toezeggen de omstandigheden voor migranten te verbeteren ten tijde van hun asielproces. Maar deze rechten staan reeds beschreven in voorgaande mensenrechtenverdragen van de Verenigde Naties. 

Het is dus een niet-bindende verklaring. Waarom zijn de Verenigde Naties dan zo trots op hun werk? Het is een verklaring waardoor landen de eerste stap kunnen zetten om te proberen het migratievraagstuk op te lossen. Behalve voornemens die in deze verklaring worden beschreven, biedt het akkoord ook mogelijkheden tot verdere samenwerking tussen landen, met als doel de problemen rondom migratie uit te bannen. Dat kan zowel vermindering van de migratiedruk als het verbeteren van levensomstandigheden voor migranten betreffen. Het Kabinet benadrukt het belang van een aantal basisprincipes en uitgangspunten om gezamenlijk tot vervolg maatregelen te komen. 

Hoe gemoedelijk het akkoord door de Verenigde Naties wordt gepresenteerd, zo hard wordt er campagne gevoerd tegen dit pact vanuit nationaal populistische hoek. Ondanks alle argumenten blijven zij hameren op een vrees voor juridische binding van de verklaring. Het kabinet besloot de tegenstanders van het pact tegemoet te komen in hun angst door een Explanation of Position (EoP) op te stellen.[6]Hierin benadrukt de Nederlandse regering nog eens hoe zij het akkoord interpreteert. Inhoudelijk verandert dit niets aan de verklaring van de Verenigde Naties zelf. Het lijkt slechts een middel te zijn om de tegenstanders van migratie hun argumenten te ontnemen. Toch blijft de discussie omtrent het verdrag doorsudderen. Opvallend aan de discussie is dat die weinig inhoud gerelateerd lijkt. Het is een discussie voor de bühne, waar alle argumenten vanuit de nationaal populistische hoek worden ingegeven door hun afkeer tegen migratie, en als zodanig meer een reactie op het woord migratie dan op het GCM zelf.   

Ondanks hun ogenschijnlijk niet-gegronde argumenten, hebben ze toch effect. De nationaal populistische partijen hebben de discussie verheven tot een openbaar moddergevecht over iets wat niet in het VN-migratie akkoord staat. Waar het VN pact een verklaring is om mensenrechten te respecteren met betrekking tot migratie, gaat de discussie nu over migratie zelf.  Het werpt zelfs vruchten af voor de partijen in kwestie, met een stijging in de opiniepeilingen als resultaat. Daarnaast heeft het Kabinet, met betrekking tot het GCM, onlangs een Motie van Wantrouwen doorstaan, die bij voorbaat al weinig kans van slagen had.[7]Symboolpolitiek op een geheel nieuw niveau. Daarmee gaat de huidige discussie helemaal aan de inhoud van het akkoord voorbij. In plaats van inhoudelijke debatten en discussies hoe we vraagstukken kunnen oplossen, grijpen nationalistisch populistische groepen elke mogelijkheid aan om het debat te sturen naar een afgeleid onderwerp waarmee zij hun achterban proberen aan te spreken. Inhoudelijk wordt er niets bijgedragen, doch steeds weer dezelfde cirkelredenatie wordt gevoerd: migratie is slecht, dus moet dit stoppen. Het probleem bij dit pact lijkt dan ook niet de inhoud, vorm of intentie te zijn, het is dat ene woordje wat erin staat: migratie. Het biedt de partijen in kwestie een nieuw handvat om het debat de devalueren tot een nieuwe ‘wellus/nietus’ discussie. Maar wat als we migratie het verboden woord maken? Wellicht biedt dat minder houvast  voor de nationaal populistische groeperingen. Wellicht zien meer mensen in dat het akkoord een nieuw initiatief is om gezamenlijk de omstandigheden en problemen rond volksverhuizing te verhelpen. Wellicht kunnen we dan een écht debat hebben over het oplossen van het migratievraagstuk. 


[1]Intergovernental Conference on the Global Compact for Migration, www.un.org

[2]Kabinet steunt VN Global Compact voor Veilige, Geordende en Reguliere Migratie, www.rijksoverheid.nl, 30-11-2018

[3]Oostenrijk trekt zich terug uit VN-migratiepact, www.nos.nl, 31-10-2018

[4]Global Compact for Safe, Orderly and Regular Migration, Intergovernmentally negotiated and agreed outcome, 13-07-2018

[5]Artikel 93 Juncto 94 Grondwet

[6]Kabinet steunt VN Global Compact voor Veilige, geordende en Reguliere Migratie, www.rijksoverheid.nl, 30-11-2018

[7]Belia Heilbron, Kamer verwerpt motie van wantrouwen tijdens Marrakesh-debat, www.nrc.nl, 04-12-2018


Discussie

Relevante artikelen