Wat is er gebeurd met het voorstel Halsema?

door:
Tot op de dag van vandaag is het zo dat de rechter niet in de beoordeling van wetten en verdragen mag treden, deze bepaling staat bekend als het rechterlijke toetsingsverbod en is neergelegd in artikel 120 van de Grondwet. Feitelijk betekent dit dat de burger zijn grondrechten uit de Grondwet niet kan ten gelde kan maken voor een gerechtelijke instantie, voor zover het wetten in formele zin betreft. Het voorstel van Tweede Kamerlid Halsema beoogde aan deze situatie een einde te maken.

Voor de wijziging van de grondwet is nodig dat er twee lezingen plaatsvinden, daartussen moeten verkiezingen gehouden worden.[1] Het voorstel is voor het eerst ingediend op 11 april 2002.[2] Het voorstel beoogde een lid 2 in te brengen dat als volgt zou luiden:“Wetten vinden evenwel geen toepassing voorzover deze toepassing niet verenigbaar is met de artikelen 1 tot en met 17, 18, eerste lid, 19, derde lid, 23, tweede lid, 54, 99, 113, derde lid, 114 en 121”.[3]

Dit voorstel is in eerste lezing door de Tweede Kamer aangenomen op 14 oktober 2004.[4] De enige fractie die in de Tweede Kamer niet voor heeft gestemd was het CDA. Vervolgens heeft er pas op 2 december 2008 een stemming plaatsgevonden in de Eerste Kamer.[5] Het is met een nipte meerderheid aangenomen van 37 tegen 36 stemmen.

Het voorstel wacht nog altijd op een behandeling in tweede lezing. Omdat mevrouw Halsema ondertussen niet meer werkzaam is in de Tweede Kamer, heeft Tweede Kamerlid Van Tongeren de verdediging van het voorstel op zich genomen.[6]

Tijdens een debat van 11 april 2017, is het voorstel opnieuw ter sprake gekomen.[7] In dit debat geeft de Minister van Binnenlandse Zaken aan dat hij het voorstel als feitelijk vervallen beschouwt. Kamerlid Van Raak stelt:“ Het is nu een weesgrondwetswijziging geworden. Dat is, zo zegt de minister, niet alleen in strijd met de geest, maar ook met de letter van de Grondwet. Wat doen we dan?”.

Vervolgens wordt er op 31 mei 2017 een motie ingediend door de leden Segers en Van Raak, waarin zij stellen dat het voorstel niet de juiste procedure zoals neergelegd in de Grondwet heeft doorlopen. Daardoor kan het voorstel niet langer door de Tweede Kamer behandeld worden en moet het voorstel als verworpen worden beschouwd.[8]

Naar aanleiding van deze motie wordt de Raad van State gevraagd om advies te geven over deze gang van zaken. De RvS geeft zijn advies op 29 september 2017.[9] In het advies bespreekt de RvS onder andere het doel van artikel 137 Grondwet, waarin de dubbele lezing van een grondwetswijziging is neergelegd. Het doel van de ontbinding van de Tweede Kamer tussen eerste lezing en tweede lezing is volgens de RvS dat het voorstel indirect ook aan de kiezer wordt voorgelegd. Zo wordt bewerkstelligd dat de steun voor het voorstel duurzaam is. Vervolgens overweegt de RvS dat in de praktijk deze functie flink aan kracht heeft ingeboet. Debet hieraan is dat er na het aannemen van een voorstel geen vervroegde verkiezingen uitgeschreven worden, zo hebben de grondwetswijzigingen een ondergeschikte rol in de verkiezingen. Volgens de RvS heeft de Tweede Kamer de plicht, nadat zij opnieuw bij elkaar komen, om het voorstel in tweede lezing te behandelen. Slechts onder bijzondere omstandigheden kan dit anders zijn. Van deze bijzondere omstandigheid was hier geen sprake meer.

Volgens de RvS is het vervolgens aan de Tweede Kamer zelf om vast te stellen dat het voorstel als vervallen wordt verklaard. Er moet dus een apart voorstel of besluit komen waarin daarover wordt geoordeeld.

Vooralsnog is dat besluit er nog niet geweest. Het feit dat de RvS het voorstel feitelijk als vervallen verklaard, betekent alleen niet veel goeds. Het grondwettelijk toetsingsverbod is nog niet veranderd. Het ten gelde maken van jouw grondrechten uit de Grondwet zit er dus nog niet in.


[1] Art 137 Gw.

[2] Kamerstukken II, 2001/02, 28331, nr 1.

[3] Kamerstukken II, 2001/02, 28331, nr 2.

[4] Handelingen II, 2004/05, 28331, 12.

[5] Handelingen I, 2008/09, 541, 11.

[6] Kamerstukken II, 2013/14, 32334, 7.

[7] Handelingen II, 2016/17, 34516, 66.

[8] Kamerstukken II, 2016/17, 34516, nr 13.

[9] Kamerstukken II, 2017/18, 32334, nr 11.


Tags

wetsvoorstel Halsema Raad van State Grondwetswijziging

Discussie

Relevante artikelen