Week van de rechtspraak

Rechter Jacco Janssen aan het woord

Door: Naomi Peters en Jonneke Raijer

Maandag 21 t/m 25 september was het de week van de Rechtspraak! Tijdens deze week gaven rechtbanken en gerechtshoven een kijkje achter de schermen. Vanwege de coronamaatregelen was deze week anders ingevuld dan normaal. Het was nu volledig online.
Het doel van deze week is om de rechtspraak toegankelijker en begrijpelijker te maken voor jongeren, door het gebruik van sociale media zoals Facebook en Instagram. Op Instagram was te zien hoe het is om een zitting bij te wonen en deed een reporter elke dag verslag over bijvoorbeeld het werk van een griffier.

Tijdens de livestream op maandag 21 september ging Sterre, een van de landelijke rechtspraak reporters, in gesprek met Jacco Janssen. Kijkers konden van tevoren of tijdens de livestream vragen stellen. Jacco Janssen is 53 jaar oud en is strafrechter. Het was altijd al zijn droom om rechter te worden, maar hij heeft het als erg lastig ervaren om door de selectie heen te komen. Er moest destijds namelijk een soort intelligentietest gedaan worden. In zijn geval begon hij als officier van justitie, griffier en secretaris, om bekend te worden met de manier van werken binnen de rechtbank. Toen hij een jaar lang de opleiding tot officier van justitie had gedaan, moest hij een keuze maken: Officier van justitie of rechter? Uiteindelijk heeft hij ervoor gekozen om rechter te worden en heeft hij hier nooit spijt van gekregen.

Nadat Jacco Janssen zich kort had voorgesteld, begon het ‘echte’ interview, er waren vragen ingestuurd maar ook tijdens de livestream konden vragen gesteld worden. Fiat Justitia heeft voor u de meest interessante vragen en antwoorden weergegeven.

Wat vindt u van de aanwezigheid van de pers en publiek in de rechtszaal?
‘Vanwege de maatregelen rondom het coronavirus is de rechtszaal weer beperkt open voor publiek, maar voor de pers is de rechtszaal nooit helemaal dicht geweest. Zij kunnen zich aanmelden voor toegang tot de rechtszaal. De pers is er om de rechtspraak te bewaken en om de rechters in de gaten te houden. Er zijn rechters die er veel moeite mee hebben, maar zelf heb ik er geen probleem mee.’

Bent u wel eens gewraakt als rechter?
‘Als partijen vinden dat de rechter partijdig is, kunnen ze een wrakingsverzoek indienen. Op die manier wordt aan een andere rechtbank gevraagd om de rechter te vervangen. Er is twee keer een wrakingsverzoek tegen mij ingediend. Ik vond dat moeilijker dan ik had gedacht. Wanneer er wordt getwijfeld aan je integriteit raakt dat wel.’

Heeft u weleens van een betrokkene bij een zaak teruggekregen dat diegene het niet helemaal begreep of heeft u wel eens extra uitleg moeten geven?
‘Zeker, zeven jaar geleden deed ik de eindexamenzaak. Hierbij waren examens gestolen en daardoor geschrapt. Toen hebben we ervoor gekozen om de zaak heel laagdrempelig te maken, zodat het voor iedereen duidelijk was, ook voor de jongeren om wiens examens het ging. We proberen zoveel mogelijk rekening te houden met het publiek.’

Heeft u tips voor rechtenstudenten die carrière willen maken in het strafrecht?
‘Kom langs in de rechtbank. Woon zaken bij. Vaak gaan de rechters zelf na de zaak in gesprek met de studenten in het publiek. Dan vragen ze bijvoorbeeld wat de studenten ervan vonden en of zij nog vragen hebben voor hem of haar als rechter. Daarnaast hebben we vaak open plekken bij de rechtbank in de vorm van bijvoorbeeld stages. Je kunt de rechtbank hierover ook gewoon bellen. Ik denk dat de rechtspraak een stuk toegankelijker is dan veel mensen denken.’

Is er een zaak die u altijd zal bijblijven?
‘Zeker, dat ging over een jongen die per ongeluk zijn zusje had doodgeschoten. Het was een erg heftige zaak. De casus was als volgt. De jongen had een vuurwapen waarmee hij had zitten spelen. Zijn zusje zat tegenover hem op een bed en tijdens dat spelen is het vuurwapen afgegaan. Deze zaak is een hele tijd geleden behandeld, maar een tijdje terug heeft zich precies eenzelfde soort casus voorgedaan in het noorden van het land. Dit benadrukt dat wapens geen speelgoed zijn. Er zijn ontzettend veel zaken over vuurwapenbezit, maar ook over dingen die fout gaan door dat bezit.

Momenteel zijn wij als rechters in Nederland ook al een tijdje in overleg of de straffen voor vuurwapenbezit niet hoger moeten worden. De rechtbank Amsterdam heeft zelfs intern al besloten dat zij hogere straffen gaan uitdelen bij dit soort delicten. Binnenkort zal de commissie die zich bezighoudt met dit debat ook komen met nieuwe oriëntatiepunten over dat vuurwapenbezit. Ik kan al wel zeggen dat die straffen inderdaad hoger zullen gaan worden.’

Wat denkt u dat de belangrijkste eigenschap is voor een rechter?
‘Ik denk integriteit. Daarnaast ook wel heel veel andere eigenschappen, maar integer zijn is de belangrijkste. Recht door zee, precies binnen de grenzen blijven, weten wat je doet. Dat is allemaal heel belangrijk. Analytisch denken en schrijfvaardigheid zijn ook erg belangrijk. Dat je het kaf van het koren kan scheiden en het probleem eruit kan tillen. Dat is ook hoe ik zelf als rechter wil zijn. Ik wil dat mensen voelen: bij deze rechter is mijn zaak in goede handen.’

Heeft u weleens een levenslange gevangenisstraf opgelegd en wat vindt u van de levenslange gevangenisstraf?
‘Ik heb zelf nooit meer dan 18 jaar gevangenisstraf opgelegd. Er is ook nooit levenslang geëist in zaken waarin ik een vonnis mocht toewijzen. Ik heb wel een artikel geschreven over de levenslange gevangenisstraf met twee collega’s samen, toen dat volop in de schijnwerpers stond vanuit Europa. Levenslang in Nederland was en is daadwerkelijk ook levenslang en wij zijn een van de weinige landen die dat nog steeds zo doen. Vanuit het Europese Hof kwam daar destijds kritiek op en toen heeft de Hoge Raad ook een arrest gewezen over dit punt. Ze veronderstelden toen dat we moeten afwachten tot de wetgever keuzes maakt over de levenslange gevangenisstraf. Die keuzes zijn inmiddels gemaakt. Er is een commissie in het leven geroepen: de adviescommissie levenslanggestraften. Die kijkt naar mensen die al heel lang vastzitten, dus 25 jaar of meer, om te bepalen of het nog menselijk is.

De eerste zaken zijn nu voor die commissie geweest, maar geen van die zaken had als uitkomst dat iemand daadwerkelijk te lang vastzat. Daaruit is dus weer te halen dat levenslang in beginsel echt nog steeds wel gewoon levenslang is. Omdat die commissie in het leven is geroepen is ons systeem wel weer ‘Europa-proof’, voor nu. En hoe dat zich verder zal ontwikkelen is afhankelijk van hoe die commissie het zal inrichten.’

Ook zeggen mensen vaak dat in Nederland laag gestraft wordt, maar dat valt echt heel erg mee. Vergeleken met andere landen in Europa zitten we ongeveer gelijk, maar zij hebben vaak meer aftrek. Dat betekent dat mensen die straf niet helemaal hoeven uit te zitten. In Nederland hebben we tegenwoordig een voorwaardelijke invrijheidstelling, maar meestal wordt deze niet gegeven door het OM. De straf die mensen krijgen moeten meestal dus uitgezeten worden. Vroeger kon je een derde korting krijgen op je straf, in de vorm van voorwaardelijke invrijheidstelling, maar de wetgever gaat nu bijna invoeren dat die korting maximaal twee jaar mag zijn. Dan is 30 jaar dus minstens 28 jaar die wordt uitgezeten. Over dit onderwerp is de rechtspraak dus nog volop in beweging.’

Wist u tijdens uw studie al dat u strafrechter wilde worden?

‘Ik heb heel lang al gedacht dat ik rechter wilde worden, maar niet echt over hoe dat er dan uit zou moeten zien. Ik heb veel hele andere dingen gedaan zoals in de horeca werken als manager, en toen ben ik naar de rechtbank gegaan en toen is het strafrecht pas op mijn pad gekomen. Heel toevallig eigenlijk.
Strafrecht is echt mijn passie. Mijn werk is mijn hobby, ik ben ermee vergroeid. Ik vind het ontzettend leuk. Strafrecht is meer dan gewoon een rechtsgebied voor mij. Rechtspraak doe je voor een deel met je hart. En dan niet zozeer de beslissingen, maar je moet er wel met je hart en ziel zijn voor die mensen.’

We hopen u hiermee een goed beeld te hebben gegeven over wat er voor activiteiten plaats vinden tijdens de week van de rechtspraak. Zoals Jacco Janssen zei: ‘de rechtspraak is een stuk toegankelijker dan mensen denken’, dus als u interesse heeft of meer wil leren over de rechtspraak kunt u altijd contact opnemen met de rechtbank! Naast meneer Janssen zijn er nog vele andere rechters geïnterviewd voor de week van rechtspraak. Neem hiervoor een kijkje op de facebookpagina van Rechtspraak en vergeet niet het andere artikel van Fiat Justitia te lezen over deze speciale week]

 

[1] Michelle Westhoeve, ‘Tip: Week van de Rechtspraak’, fiatjustitia.nl