ABN Amro zet de poorten open

Is de bank tekortgeschoten in haar poortwachtersfunctie?

Door: Floor de Bruin

ABN Amro heeft voor 480 miljoen euro geschikt met het Openbaar Ministerie. De bank werd ervan verdacht te weinig actie te hebben ondernomen om witwassen te voorkomen. Het Openbaar Ministerie is een onderzoek gestart naar een drietal oud-bestuurders. Wie zijn de oud-bestuurders van de bank? En, hoe heeft deze situatie zich zo kunnen ontwikkelen.

Het Openbaar Ministerie begon in 2019 al een onderzoek naar ABN Amro. Volgens Justitie heeft de bank structureel ongebruikelijke transacties niet of niet op tijd gemeld. Ook zou er te weinig onderzoek zijn gedaan naar cliënten. Dit onderzoek door justitie is gestart nadat een toezichthouder van de Nederlandsche Bank een melding maakte. Hierna kreeg ABN Amro de opdracht om alle 5 miljoen particuliere klanten opnieuw door te lichten. Omdat de bank de klantendossiers niet op orde had, kon niet goed worden ingeschat of een rekeninghouder betrokken was bij criminele activiteiten. ABN Amro is niet de enige bank die een schikking heeft getroffen met het Openbaar Ministerie  In 2018 schikte ING voor 775 miljoen euro Vanwege tekortkomingen bij het controleren van dubieuze klanten en verdachte geldstromen. Ook de Rabobank is voor soortgelijke tekortkomingen op de vingers getikt, waarbij   een boete van 1 miljoen euro werd opgelegd.[1]

Afgelopen maand werd het eerdergenoemde onderzoek van justitie uitgebreid met een verdenking van ‘schuldwitwassen’. De bank had moeten vermoeden dat het geld van bepaalde klanten wellicht een criminele herkomst had, aldus de aanklacht van het Openbaar Ministerie. Het werd de bank verweten te weinig actie te hebben ondernomen.[2]

Historie

Wat ging tussen 2014 en 2020 mis? Het draait om de wet ter voorkoming van witwassen en financiering van terrorisme. In deze wet staat dat onder andere banken ‘poortwachters’ zijn die de financiële wereld moeten beschermen tegen witwassen en het financieren van terrorisme. Dit betekent dat banken onderzoek moeten verrichten voordat zij nieuwe klanten aannemen. . Ook als iemand klant is, moet er uitvoerig onderzoek worden gedaan. Tot slot moeten ongebruikelijke transacties worden gemeld bij de Financial Intelligence Unit (hierna FIU).

Volgens het Openbaar Ministerie is het bij het laatstgenoemde punt misgegaan. Nieuwe klanten werden niet goed genoeg gescreend. Ook bij al bestaande klanten ging het mis, want in klantdossiers ontbraken identificatiegegevens. In 2018 bleek dat de voornaam van ongeveer 8000 klanten niet bekend was. Het Openbaar Ministerie heeft ook een aantal concrete voorbeelden naar voren gebracht. Er werd namelijk van één rekening met maar liefst zeventien verschillende pinpassen geld gepind. Dit bedrag liep op tot een totaal van bijna 17,5 miljoen euro. ABN Amro heeft hierover een melding gedaan bij de FIU. Echter, deze melding was voor de bank geen aanleiding om het profiel van de klant de veranderen naar een risicoprofiel. Dit heeft ervoor gezorgd dat het misbruik nog ruim twee jaar kon doorgaan.

Banken delen klanten in op basis van risicoklassen, te weten: neutraal, medium, verhoogd of onacceptabel. Bij het risiconiveau onacceptabel mag de bank de klant vanzelfsprekend niet aannemen. De Nederlandsche Bank - die toezicht houdt over alle Nederlandse banken -  concludeerde in 2018 dat ABN Amro miljoenen klanten na een korte check automatisch indeelde in de risicoklasse ‘neutraal’. Deze klanten werden hierdoor minder vaak gecontroleerd, waardoor het minder opvallend was als zij zich met witwassen bezighielden. Een ander voorbeeld dat naar voren kwam, is dat een klant voor 49 vennootschappen 192 bankrekeningen kon openen. Hiermee is meer dan 100 keer een valse aangifte van de omzetbelasting bij de Belastingdienst gedaan. Het hiermee verdiende geld - ongeveer 120.000 euro - is doorgesluisd naar een privérekening. ABN Amro had haar twijfels over deze transacties, maar desondanks behield de klant het risiconiveau ‘neutraal’. Omdat de bank had moeten weten dat de transacties slecht worden gemonitord, verwijt het Openbaar Ministerie dat de bank zich schuldig heeft gemaakt aan schuldwitwassen. Dit betekent dat ABN Amro redelijkerwijs had moeten weten dat het geld dat op een rekening van de bank stond afkomstig was uit een misdrijf.[3]

Verdachten

Zoals eerder vermeld, worden drie voormalig ABN Amro bestuurders onderzocht naar hun rol in het witwasschandaal. Er is lang gespeculeerd of oud-bestuurder Gerrit Zalm verantwoording af zou moeten leggen over de witwaszaken bij ABN Amro. Op de dag van de schikking werd duidelijk dat de oud-bankdirecteur en voormalig minister van financiën officieel verdachte is in een strafrechtelijk onderzoek. Zalm heeft dit ook bevestigd. De oud-minister heeft laten weten dat hij het “onnodig beschadigend” vindt dat het Openbaar Ministerie hem als verdachte heeft aangemerkt.[4]

Volgens het Openbaar Ministerie zijn er nog twee andere verdachten, maar namen worden niet genoemd. Wel heeft Oud-bestuurder Chris Vogelzang zelf laten weten dat hij verdachte is. Om deze reden heeft hij per direct zijn werkzaamheden als hoogste baas bij Danske Bank neergelegd. Ook Zalm vertrekt bij Danske Bank, waar hij lid was van de raad van bestuur. Verder bleek uit een verklaring de derde verdachte, Joop Wijn. Hij was lid van de raad van bestuur van de ABN Amro. Op dit moment werkt Wijn als commissaris bij Schiphol. Zijn vertrek stond al op de planning voor juni.

Gerrit Zalm was tussen 1994 en 2007 bijna voortdurend Minister van Financiën . Na zijn politieke carrière maakte Zalm de switch naar het bedrijfsleven. Zalm werd in het onderzoek naar ABN Amro eerst opgeroepen als getuige, maar nu is hij verdachte.[5]

Vervolging?

Dat Zalm, Vogelzang en Wijn zijn aangemerkt als verdachte in het witwasschandaal betekent nog niet dat zij ook daadwerkelijk vervolgd worden. Mocht het toch zover komen dat het drietal voor de rechter komt, kunnen zij gevangenisstraffen van maximaal twee jaar opgelegd krijgen. Het Openbaar Ministerie gaat onderzoeken of er genoeg bewijs is dat er door de oud-bestuurders strafbare feiten zijn gepleegd. Als dat onderzoek voltooid is, zal worden besloten of er tot vervolging wordt overgegaan.[6] 

Conclusie

Ook het huidige bestuur van ABN Amro heeft in een verklaring laten weten dat zij als bank zijn tekortgeschoten in hun belangrijke rol als poortwachter. De schikking van 480 miljoen euro komt ten laste van het resultaat van het eerste kwartaal van dit jaar. Hierdoor verwacht de bank een bescheiden verlies over deze periode te lijden.[7] ABN Amro is niet de eerste bank die een schikking heeft getroffen met het Openbaar Ministerie. Zoals eerder vermeld, heeft ING ook een schikking getroffen. Ook die bank werd verdacht van het missen van potentiële witwas signalen. Het komt dus vaker voor dat banken tekortschieten in hun rol als poortwachters om de financiële wereld te beschermen tegen witwassen en het financieren van terrorisme.

Of de drie oud-bestuurders daadwerkelijk vervolgd zullen worden voor hun mogelijke rol in het witwasschandaal zal de tijd leren. Wel is duidelijk de Zalm, Vogelzang en Wijn door het stof zijn gegaan, gezien het feit dat zij alle drie hun baan kwijt zijn geraakt.

 

[1]‘OM onderzoekt ABN Amro vanwege witwassen’, NOS.nl, 26 september 2019.

[2] ‘ABN Amro schikt voor 480 miljoen om witwasfraude, ook Gerrit Zalm onderzocht’, NOS.nl, 19 april 2021.

[3] A. Pruis, ‘Onvoldoende screening, fraudeurs konden hun gang gaan: dit ging mis bij ABN Amro’, NOS.nl, 19 april 2021.

[4]‘ABN Amro schikt in antiwitwaszaak, OM onderzoek rol ex-minister Zalm, NU.nl, 19 april 2021.

[5] I. Bökkerink, P. Couwenbergh, ‘Mogelijk meer verdachte bestuurders in witwaszaak ABN Amro’, Financieel Dagblad, 19 april 2021.

[6] ‘Zalm, Wijn en Vogelzang: de verdachten in de ABN Amro-witwaszaak’, NOS.nl, 19 april 2021.

[7]A. Herter, ‘ABN Amro treft miljoenenschikking in witwaszaken, Zalm vertrekt bij Danske Bank’, NRC, 19 april 2021.