Het George Floyd Proces

De zaak die Amerika op zijn kop zette

Door: Tobias Blokhuis

“I can’t breathe!” Dat waren de woorden die Amerika en de wereld voor tijden in hun greep hielden. Op 25 mei 2020 werd George Floyd gearresteerd door politieagent Derek Chauvin, nadat hij geprobeerd zou hebben een pakje sigaretten te kopen met een vals 20 dollarbiljet. Een woordvoerder van de politie sprak over ‘een man die verdacht werd van betaling met een valse cheque die maandag, schijnbaar onder invloed, weigerde uit zijn auto te komen’. Op een video die na de arrestatie op sociale media verscheen, is te zien hoe Derek Chauvin zijn knie op de nek van de ongewapende Floyd drukt.  In de loop van het minuten durende filmpje verliest hij zichtbaar het bewustzijn. Chauvin werd aangeklaagd voor moord en doodslag en is op 20 april 2021 schuldig bevonden door de jury. Maar, wat is er nou eigenlijk gebeurd? En, waarom is deze zaak zo belangrijk voor vele Afro-Amerikanen?

Wie was George Floyd?

George Perry Floyd groeide op in Houston, Texas. Hier woonde hij in Third Ward, een buurt waar met name Afro-Amerikanen wonen en die extreme armoede kent. In zijn tienerjaren ging de toen al grote Floyd naar Jack Yates High School, waar hij uitblonk in zowel basketbal als football. Zijn talent voor sport bracht hem rond zijn negentiende naar Florida, waar hij twee jaar speelde in het basketbalteam van South Florida Community College. In 1995 besloot Floyd terug te verhuizen naar Houston, waar hij als lid van hiphopcollectief Screwed Up Click muziek ging maken. De toen begin-twintiger rapte voor jaren onder de naam Big Floyd. In Houston ontmoette hij Rose Hudson, met wie Floyd een relatie startte en met wie hij zijn eerste dochter kreeg. Ook kreeg hij in deze tijd een zoon.

In 2007 werd Floyd beschuldigd van een gewapende overval waarvoor hij vanaf 2009 een gevangenisstraf van vijf jaar moest uitzitten. Nadat hij werd vrijgelaten, verhuisde hij naar Minneapolis in Minnesota om een nieuwe start te maken en werk te zoeken. In het jaar dat volgde ontmoette hij Roxie Washington, inmiddels gebroken met zijn oude relatie kreeg hij met haar een dochtertje dat nu zes jaar oud is.

Floyds jeugdvriend Harris vertelde hoe graag hij in Minneapolis ‘opnieuw wilde beginnen’. ‘Hij was blij met wat hij aan zijn leven veranderde.’ In Minnesota startte Floyd als beveiliger bij het Leger des Heils. Later kon hij aan de slag als vrachtwagenchauffeur en als beveiligingsmedewerker voor het restaurant Conga Latin Bistro. Naast zijn twee banen steunde hij Mad Dads, een organisatie van Afro-Amerikaanse vaders die strijdt tegen bendegeweld en drugs in de gemeenschap. ‘Hij deed alles om te zorgen om vooruit te kunnen met zijn leven,’.[1]

De arrestatie

Op 25 mei 2020 zou George Floyd geprobeerd hebben een pakje sigaretten te kopen met een vals briefje van 20 dollar. Op deze oproep reageerden Derek Chauvin en enkele collega’s. Floyd stribbelde tegen toen de agenten hem in de politiewagen wilden zetten. Hij riep dat hij onlangs corona heeft gehad. Ook schreeuwde hij dat hij claustrofobie heeft: "Ik ga daar dood". Uiteindelijk werkten de agenten hem tegen de grond waarna Chauvin minutenlang zijn knie tegen de nek van Floyd drukte.[2]

De burgemeester van Minneapolis reageerde via Facebook op het voorval. "Zwart zijn in Amerika zou geen doodvonnis mogen zijn. We hebben gezien hoe een witte agent vijf minuten lang zijn knie in de nek van een zwarte man duwt. Vijf minuten", herhaalt hij. "Als iemand om hulp roept, moet je helpen. Deze agent heeft in menselijk opzicht volkomen gefaald."[3]

Na de actie van Chauvin verloor Floyd snel het bewustzijn en werd hij in de ambulance vervoerd naar het ziekenhuis. Helaas was hij niet meer te redden en overleed hij.

Protesten

De dood van George Floyd zorgde voor een opmars van de Black Lives Matter beweging. Er gingen meteen een paar honderd mensen de straat op in Minneapolis om te demonstreren tegen het politiegeweld. Op de plek waar Floyd werd gedood zongen ze leuzen en hielden ze borden omhoog met teksten als 'I can't breathe'. Daarna verplaatsten de actievoerders zich naar een politiebureau, waar sommige deelnemers dingen hebben vernield. De politie zette traangas in om de demonstranten op afstand te houden.3

Maar, het eindigde niet bij de Floyd-protesten. In Kenosha werd ook gedemonstreerd nadat de 29-jarige Jacob Blake door een agent werd neergeschoten. De Black Lives Matter-demonstraties leidden soms al tot heftige confrontaties tussen politie en betogers. Maar, ook conflicten tussen burgers onderling begonnen op te spelen. De confrontaties gingen vaak tussen BLM-activisten en Trump-aanhangers.

Trump-aanhangers voelden zich genoodzaakt om de confrontatie aan te gaan met betogers, bijvoorbeeld met het idee om winkelpanden of de politie te beschermen.[4]

Niet alleen in Amerika zorgde het voor protesten, maar ook Nederland werd wakker geschud. De demonstratie in Nederland was een initiatief van het collectief Kick Out Zwarte Piet, in samenwerking met Black Queer & Trans Resistance NL. Volgens de organisatoren ‘doet dit denken aan soortgelijke gebeurtenissen op eigen bodem, zoals Mitch Henriquez die zes jaar geleden werd verstikt door agenten tijdens zijn arrestatie in Den Haag’. Zij zeggen verder dat ‘institutioneel racistisch geweld tegen zwarte mensen een probleem is dat zich ook in Nederland en de rest van Europa voordoet’.

Ook in Londen gingen demonstranten de straat op om te demonstreren tegen het politiegeweld. Hier werden zeker vijf mensen gearresteerd. Het protest begon op Trafalgar Square. Daar knielden honderden mensen als teken van solidariteit. Daarna was er ook voor de Amerikaanse ambassade een demonstratie. Daar werden vijf mensen gearresteerd; drie voor het overtreden van coronaregels en twee vanwege het aanvallen van politieagenten.

Daarnaast gingen in Berlijn en Kopenhagen honderden mensen de straat op om te demonstreren. Daar scandeerden ze teksten die ook bij demonstraties in de VS worden gebruikt, zoals ‘gerechtigheid voor George Floyd’.[5]

De rechtszaak

Nog voordat de Chauvin voor de strafrechter kwam, hadden de nabestaanden al de gemeente in een civiele zaak voor de rechter gedaagd en beschuldigd van "opzettelijke onverschilligheid". De gemeente zou agenten niet goed hebben opgeleid en te weinig hebben gedaan tegen politiegeweld. De nabestaanden van de bij een arrestatie omgekomen George Floyd krijgen 27 miljoen dollar van de Amerikaanse stad Minneapolis. De gemeenteraad van de stad is daarmee akkoord gegaan. Volgens de advocaat van de familie is het de grootste schikking ooit in een burgerrechten zaak. De schikking geeft "een krachtige boodschap af dat zwarte levens ertoe doen en dat politiegeweld tegen mensen van kleur moet eindigen."[6]

Op 29 maart 2021 begon de rechtszaak tegen Derek Chauvin, waarin hij werd beschuldigd van moord en doodslag. Volgens de ambulancemedewerkers moesten agenten herhaaldelijk gevraagd worden aan de kant te gaan voordat de medisch specialisten hun werk konden doen. Floyd haalde geen adem meer en er was geen hartslag aanwezig. De doodsoorzaak was een acuut gebrek aan lucht. Dat hebben de behandelende artsen, een forensisch patholoog en de autopsie arts afzonderlijk van elkaar geconcludeerd.[7]

Kort voordat de rechtszaak begon, knielden verdedigers en nabestaanden voor het gerechtsgebouw en hielden zij 8 minuten en 46 seconden stilte, verwijzend naar de tijd dat de verdachte agent Derek Chauvin zijn knie tegen de nek van Floyd drukte tijdens diens arrestatie.

Burgerrechten Advocaat Ben Crump sprak over een baanbrekend proces: "De hele wereld kijkt toe." Hij noemde het een referendum over "hoever de VS is gekomen in zijn zoektocht naar gelijkheid en gerechtigheid voor iedereen". Volgens hem zijn de feiten simpel: "Wat George Floyd heeft gedood, was een overdosis buitensporig geweld." De rechtszaak zelf ging van start met het betoog van de openbaar aanklager, die stelde dat Chauvin zijn politiepenning "verraadde".[8]

Chauvins advocaat weerlegde de beschuldigingen van buitensporig geweld. De twaalfkoppige jury hoorde hoe de raadsman bewust diverse keren het woord ‘redelijk’ gebruikte om het beeld weg te nemen dat Chauvin in mei vorig jaar alle politie regels had overtreden. Volgens de Chauvins advocaat was het optreden van de agent ‘redelijk’, gezien Floyds verzet tegen zijn arrestatie en zijn weigering om in de politieauto te gaan zitten.

Ook betoogde hij dat Chauvin en de andere agenten onder druk stonden van omstanders die riepen dat ze moesten stoppen. ‘Je moet er rekening mee houden dat agenten mensen zijn die in staat zijn om fouten te maken in zeer stressvolle situaties’.  ‘In deze zaak tonen alle omstandigheden aan dat dit een geautoriseerd gebruik van geweld was, hoe onaantrekkelijk het ook mag zijn’. Hij hield de jury voor dat er genoeg ‘redelijke twijfel’ is om Chauvin niet te veroordelen wegens doodslag, zware mishandeling en dood door schuld.[9] Derek Chauvin beriep zich op zijn zwijgrecht en bleef tijdens het proces vooral veel in een notitieboek schrijven. De verdediging riep zeven getuigen op, onder wie een voormalig lijkschouwer die de conclusies van een collega tegenspreekt. Hij zag geen sporen van schade in de nek, getuigde deze David Fowler. Hij denkt dat uitlaatgassen van de auto waar Floyd naast lag hebben bijgedragen aan zijn dood. Onder meer de politiechef van Minneapolis, Medaria Arradondo, getuigde dat de aanpak van Chauvin ‘op geen enkele manier’ in lijn was met het beleid van zijn korps. Dat is opvallend: zelden getuigen politiemensen tegen een collega. Maar, die ‘blauwe muur van stilte’, zoals het zwijgen in politiekringen in de VS is gaan heten, is in het Chauvin-proces doorbroken.

Nog één keer klonk de smekende schorre stem van George Floyd door de rechtszaal in Minneapolis. “Ik kan niet ademen!” “Dit was geen politiewerk, dit was moord,” zo besloot aanklager Steve Schleicher zijn betoog.[10] Nadat de aanklager en de verdediging hun slotpleidooi brachten, trok de jury zich terug om over de zaak te vergaderen.  De jury zondert zich in principe af totdat er een unaniem oordeel is. Dat kan een kwestie van uren zijn, maar mogelijk ook van dagen of zelfs enkele weken. Als de juryleden het onderling niet eens worden, moet het proces worden herhaald.[11]

De uitspraak

Nadat de rechter driemaal ‘schuldig’ heeft gezegd, klinken niet alleen voor de rechtbank in Minneapolis vreugdekreten. Het gejuich galmt ook bijna 2000 kilometer verderop, op een New Yorks plein waar zich geregeld boze burgers verzamelen om te protesteren tegen het politiegeweld dat vooral zwarte burgers zo vaak treft. De uitspraak in het proces tegen Derek Chauvin wordt in de hele VS gezien als doorbraak in een rechtssysteem dat altijd coulant is geweest voor agenten die dodelijk geweld hebben gebruikt. Chauvin is door de jury op alle punten in de aanklacht schuldig bevonden, onder meer aan doodslag. Dat vonnis leidt tot hoopvolle reacties in de VS, waar jaarlijks zo’n 1100 mensen omkomen door politieoptreden. “Dit is een gigantische stap vooruit in de mars naar rechtvaardigheid in Amerika,” reageerde president Joe Biden, die direct na het vonnis het land toesprak en de familie van George Floyd belde.[12]

Op de zwaarste aanklacht waaraan Chauvin schuldig is bevonden, moord zonder voorbedachten rade, staat een straf van tussen de 12,5 tot 40 jaar cel. De strafmaat is daarbij afhankelijk van het verleden van de veroordeelde en eventuele verzwarende of verzachtende omstandigheden. De uitspraak van de zaak komt op 16 juni.[13]

Op 16 juni komt er na meer dan een jaar dan eindelijk een einde aan de zaak die wereld zo lang op de kop heeft gezet. Chauvin is schuldig bevonden aan alle aanklachten en de blauwe muur van stilte is eindelijk doorbroken. Voor velen is dit een gerechtigd einde aan een erg emotionele zaak, maar voor anderen is dit enkel het begin. Waar de familie van Floyd slaagde, falen nog regelmatig andere families. Uiteraard is niet elke agent slecht, maar duidelijk is wel dat er iets moet veranderen.


[1] M. van der Beek, ‘George Floyd (1974-2020) deed alles om vooruit te kunnen met zijn leven’, parool.nl 4 juni 2020

[2] ‘Nieuwe gelekte bodycambeelden van arrestatie George Floyd’, nos.nl 4 augustus 2020

[3] ‘Opnieuw ophef in VS om doden zwarte man door witte politieagent’, nos.nl 25 mei 2020

[4] ‘Protesten verscheuren VS en het lijkt alleen maar erger te worden’, rtlnieuws.nl 1 september 2020

[5] ‘Woede na dood George Floyd slaat over naar Europa, demonstraties in Berlijn, Londen en Amsterdam’, ad.nl 31 mei 2020

[6] ‘Minneapolis schikt voor 27 miljoen dollar met familie George Floyd’, nos.nl 12 maart 2021

[7] ‘De belangrijkste conclusies na tien zittingsdagen in de zaak-George Floyd’, nu.nl 24 april 2021

[8] ‘Rechtszaak tegen agent die fatale knie in nek George Floyd drukte van start’, nu.nl 29 maart 2021

[9] S. Ramdharie, ‘Advocaat houdt jury voor dat Chauvin ‘redelijk’ handelde in George Floyd-zaak’, volkskrant.nl 19 april 2021

[10] K. van Houweling, ‘Laatste dag in zaak George Floyd, lot agent ligt in handen van twaalf juryleden’, ad.nl 19 april 2021

[11] ‘Het is nu aan de jury of ex-agent schuldig is aan moord op George Floyd’, nos.nl 20 april 2021

[12] K. van Houweling, ‘Onderkoelde vreugde na veroordeling agent die George Floyd doodde’, ad.nl 21 april 2021

[13] ‘Uitspraak straf tegen agent die George Floyd doodde op 16 juni’, volkskrant.nl 24 april 2021