Op wie ga jij stemmen?

Een uiteenzetting van de standpunten van partijen

Door: Bo Driesen

De verkiezingen staan om de hoek. Met 37 deelnemende partijen is de keuze dit jaar groter dan bij de Tweede Kamerverkiezingen van 2017 (28 deelnemende partijen). Ook is er meer keuze tussen kandidaten, want in 2017 deden 1116 kandidaten mee met de verkiezingen, terwijl dit er nu 1579 zijn.[1] Dit maakt de keuze dus nog lastiger, vooral voor een (relatief) nieuwe stemgerechtigde. Hierdoor kan een duidelijke weergave van standpunten goed van pas komen. In dit artikel worden de standpunten uit de verkiezingsprogramma’s van de partijen overzichtelijk per onderwerp weergegeven. Ook wordt een aantal tips gegeven om er zeker van te zijn dat jij een weloverwogen keuze kan maken.

Standpunten per onderwerp

Aangezien het belichten van de standpunten van 37 partijen erg veel is, worden de verkiezingsprogramma’s van ‘grotere’ en de in de media meest besproken partijen behandeld. De volgende onderwerpen zullen uiteengezet worden: de coronacrisis en zorg, de internationale politiek, het klimaat, het onderwijs en de migratie.

  1. De coronacrisis en zorg

VVD:  Om een zorgcrisis in de toekomst beter op te kunnen vangen, moet meer worden geïnvesteerd in reserves in de zorg en moet iedere vijf jaar een crisisoefening gehouden worden. Daarnaast moet, om kwetsbare groepen te beschermen, vaccineren de norm worden. Ook moeten kinderopvangcentra worden verplicht om ongevaccineerde kinderen te weigeren op het moment dat er door een te lage vaccinatiegraad uitbraken dreigen. Om de zorg betaalbaar te houden, moet naast het eigen risico gekeken worden naar andere vormen van eigen betalingen. Verder moeten zorgmedewerkers meer zeggenschap krijgen.[2]

PVV: Ondernemers en werknemers moeten 100% gecompenseerd worden voor de door de coronacrisis misgelopen omzet. Ook moet de zorg versterkt worden door meer reserves te maken, om andere behandelingen voor ziektes door te laten gaan. Verder is het nodig om beschermingsmiddelen, geneesmiddelen en apparatuur als bezit van de staat te maken, zodat dit moeilijker aan het buitenland verkocht kan worden. Ten slotte moet het zorgpersoneel opgeschaald worden en de salarissen in de zorg omhoog.[3]

D66: Mensen moeten met een testbewijs of een vaccinatiebewijs meer vrijheden krijgen om meer perspectief te bieden. Het personeelstekort in de zorg die nog duidelijker is geworden tijdens de coronacrisis, is op te lossen door aantrekkelijkere opleidingen in geneeskunde of technologie. Losstaand van corona moet er meer aandacht komen voor de psychische zorg; de wachtlijsten moeten korter en er moet sneller ingegrepen worden. Om de zorg betaalbaar te houden, moet de focus komen op eerlijke eigen betalingen, hierbij moet bijvoorbeeld gedacht worden aan een eigen risico .[4]

GroenLinks: Om infectieziekten beter te kunnen beheersen, moet er geïnvesteerd worden in de GGD’s. Daarmee kan de testcapaciteit uitgebreid worden en het contactonderzoek verbeteren. Groenlinks pleit voor het afschaffen van het eigen risico en het verlagen van de zorgpremie naar 10 euro per maand. Dit wordt bewerkstelligd door middel van een nationaal zorgfonds. Ook moet het zorgpersoneel meer loon en betere werkomstandigheden krijgen. Verder moeten de wachttijden bij de GGZ en jeugdzorg gereduceerd worden om jongeren meer psychische hulp te bieden.[5]

Partij van de Arbeid: Het bieden van perspectief is belangrijk. Daarom moet Nederland in de zomer van 2021 weer open kunnen. Zodra Nederland weer open kan, moet geïnvesteerd worden in de zorg zodat een volgende crisis beter op te vangen is. Hierbij is van belang dat de overheid weer controle krijgt op de productie van medicijnen. Verder moeten zorgverzekeraars worden gebonden aan regels voor onder andere het verlagen van de zorgpremie, het afschaffen van het eigen risico en het maken van winst. Ook moet het zorgpersoneel weer gewaardeerd gaan worden door meer salaris en minder werkdruk.[6]

Partij voor de Dieren: Naar het standpunt van de Partij voor de Dieren moeten dieren zo veel mogelijk met rust gelaten worden om infectieziekten die van dier op mens overgaan te voorkomen. Verder is een vaccinatieplicht geen oplossing voor de pandemie, maar moet er meer zorgcapaciteit komen. Om meer zorgmedewerkers aan te trekken, moeten betere arbeidsvoorwaarden komen voor zorgmedewerkers. Zorgverzekeringen en het eigen risico moeten worden afgeschaft. In plaats van het eigen risico moet er een nationaal ziekenfonds komen, met anticonceptie voor iedereen in het basispakket en een breed plan voor psychische gezondheid.[7]

Volt: Volt wil een effectief coronabeleid met een Europese aanpak. Hierbij moet gedacht worden aan het gezamenlijk kopen van medicijnen en het delen van ziekenhuiszorg. Over het algemeen moet meer geïnvesteerd worden in zorg en zorgverleners. Hier past een loonsverhoging en het reduceren van wachttijden bij de GGZ bij.[8]

BIJ1: Zorgverzekeringen worden vervangen door een Nationaal Zorgfonds, waarbij premies worden betaald via belastingen. Alle zorg wordt hierbij vergoed, dus ook anticonceptie. Ook moet de productie van medicijnen en apparatuur door de staat worden geregeld om prijzen onder controle te houden. Daarnaast moet meer geïnvesteerd worden in mentale zorg, vooral ten aanzien van chronische stress en trauma’s veroorzaakt door racisme en discriminatie.[9]

DENK: De steunpakketten voor de getroffen ondernemers van de coronacrisis moeten worden uitgebreid. Ook moet de capaciteit van ziekenhuizen vergroot worden en moeten de werkomstandigheden van zorgpersoneel verbeterd worden. In het algemeen is DENK van mening dat zorgpremies omlaag moeten en dat het eigen risico moet worden afgeschaft. Ook moeten werklozen omgeschoold worden om betaalde verzorging te leveren in de zorg, waardoor het tekort aan zorgpersoneel deels kan worden opgelost. Verder is investeren in de GGZ en verslavingszorg van belang om wachtlijsten weg te werken.[10]

Forum voor Democratie: Forum van Democratie is tegen vrijheidsbeperkende maatregelen en een (in)directe vaccinatieplicht. Het crisisteam dat adviezen geeft over maatregelen moet uit meerdere disciplines worden samengesteld. De jeugdzorg moet landelijk georganiseerd worden en het eigen risico moet worden verlaagd naar 200 euro. Verder moeten de lange wachtlijsten voor mensen met psychische klachten op korte termijn weggewerkt worden. Het werken in de zorg moet door gunstige arbeidsvoorwaarden aantrekkelijker worden gemaakt.[11]

  1. Internationale politiek

VVD: De rol van de Europese Unie moet groter worden om iedereen veilig te houden. Ook is het van belang dat de Europese Unie niet afhankelijk is van een bepaald land voor het invoeren van bepaalde producten. Verder moeten er goede voorwaarden komen voor hulpgelden voor andere landen.[12]

PVV: Goede relaties met grootmachten, zoals de Verenigde Staten en Rusland, zijn van groot belang voor Nederland. Verder moet Nederland weer haar eigen wetten en geld kunnen regelen. Dit is volgens de PVV alleen mogelijk door het verlaten van de Europese Unie.[13]

D66: Nederland moet zich inzetten om de Europese Unie democratischer te maken en er moeten strenge eisen aan het toetreden worden geïntroduceerd. Ook moet de handel eerlijker worden tussen landen.[14]

GroenLinks: Deze partij vindt het versterken van de Europese Unie belangrijk en is van mening dat lidstaten moeten worden gestraft als mensenrechten worden ondermijnd. Verder moeten grote bedrijven eerlijk belasting gaan betalen in de Europese Unie. Ook moet de Unie democratischer worden en moeten er vrede bemiddelingen gedaan worden met landen waar langdurige conflicten zijn. Qua internationale verhoudingen moet Nederland minder afhankelijk worden van de Verenigde Staten en sterker staan tegen bedreigingen uit China en Rusland.[15]

Partij van de Arbeid: De Europese Unie moet lidstaten die zich niet volgens de waarden van vrijheid en gelijkheid gedragen, gaan sanctioneren. De Europese Unie moet subsidies geven aan lidstaten die de rechtsstaat en vrijheden respecteren. Verder moet, ondanks een economische krimp, het budget voor ontwikkelingshulp hetzelfde blijven.[16]

Partij voor de Dieren: De Partij voor de Dieren is tegen het uitbreiden en het vergroten van bevoegdheden van de Europese Unie. Zo mag de Europese Unie bijvoorbeeld geen belastingen gaan heffen en komt er geen Europees leger. Ook moet de Europese Unie stoppen met het investeringsverdrag met China. Verder vindt Partij van de Dieren ontwikkelingshulp belangrijk. Er moet een aparte minister voor ontwikkelingssamenwerking komen en er moet minimaal 1% van het Bruto Nationaal Product naar ontwikkelingshulp gaan (dit is nu 0,7%).[17]

Volt: Er moet een gezamenlijk Europees belastingstelsel komen voor grote bedrijven, waarbij kan worden gedacht aan een winstbelasting van minimaal 15%. Ook moet de Europese Unie democratischer worden en de burgers van de Europese Unie moeten meer inspraak krijgen. Het afschaffen van het vetorecht in de Europese raad kan dit bevorderen.[18]

BIJ1: De Europese Unie moet worden gedemocratiseerd en burgers moeten zeggenschap krijgen over de plannen van de Europese Unie. Ook zouden er op Europees niveau belastingen worden geïnd op grote bedrijven. Tevens worden de onnodige uitgaven van de Unie aangepakt. Verder moet Nederland zich internationaal inzetten voor mensenrechten en het compenseren van koloniaal onrecht.[19]

DENK: DENK wil blijvende focus leggen op de onderdrukte minderheden in het buitenland. Ook is het van belang dat de Europese Unie, de Verenigde Naties en de NAVO democratischer worden. Verder moet gestopt worden met ondemocratische onderhandelingen over handelsakkoorden en moeten deze in de toekomst door de Tweede Kamer goedgekeurd worden.[20]

Forum voor Democratie: Nederland moet per direct uit de Europese Unie stappen. Wanneer dit nog niet is bereikt, moet Nederland zich verzetten tegen vrijwel alle voorstellen die gedaan worden ten aanzien van de Europese Unie. Op wereldwijd niveau moeten verhoudingen met Rusland worden genormaliseerd en moet geen ontwikkelingshulp meer worden aangeboden.[21]

  1. Klimaat

VVD: Klimaatbeleid is geen ideologie; mensen moeten hun leven kunnen leiden hoe zij dat willen, maar er moeten duurzame oplossingen komen. Een van deze duurzame oplossingen is het bouwen van kerncentrales, omdat dit namelijk een CO2-neutrale energievorm is. Een tweede oplossing is dat de kosten voor kleine energieverbruikers verlaagd worden en dat er hogere betalingen komen voor vervuilende industrieën. Al met al moeten de nationale en internationale klimaatafspraken nagekomen worden.[22]

PVV: Nederland moet de klimaatwet intrekken en uit alle internationale klimaatakkoorden stappen. Verder moet niet geïnvesteerd worden in duurzame oplossingen, zoals zonneparken en windturbines, omdat dit landschap vernietigend is. De huidige soorten energie kunnen ook in de toekomst nog gebruikt worden, met toevoeging van kerncentrales.[23]

D66: D66 heeft een ambitieus klimaatdoel: 60% CO2-reductie in 2030. Dit willen zij gaan bereiken door groene keuzes te lonen en het duurzamer maken van de industrie. Hierbij moeten mbo-scholen, hogescholen en universiteiten mee gaan denken. Naast het verduurzamen van het land, is het verduurzamen van de reisbewegingen belangrijk. Zo worden treinen aantrekkelijker gemaakt en worden belastingen geheven op vervuilende vluchten.[24]

GroenLinks: In 2045 moet de samenleving volledig klimaatneutraal zijn. Dit wil GroenLinks bereiken door middel van het heffen van CO2-belastingen, het heffen van belastingen op vliegtickets en het stoppen van financiering van kolencentrales in 2022. Ook komen er geen nieuwe autowegen en kerncentrales. Burgers moeten een stem krijgen in de aanpak van de klimaatcrisis.[25]

Partij van de Arbeid: Om in 2030 volledig op schone energie te leven, moeten alle kolencentrales per 2025 gesloten zijn. Ook moet het duurzame leven meer gecompenseerd worden, zodat dit aantrekkelijker wordt. Hiertegenover staat dan het verhogen van de kosten voor vervuilende bedrijven.[26]

Partij voor de Dieren: Partij voor de Dieren streeft naar een klimaatneutrale samenleving in 2030. Dit moet bereikt worden met een speciaal Ministerie voor Klimaat en Biodiversiteit dat ervoor gaat zorgen dat luchtvaart wordt verminderd, grootschalige wind- en zonneparken worden gebouwd en geïnvesteerd wordt in het openbaar vervoer. Verder moeten vervuilende sectoren meer belasting betalen en worden subsidies in deze sectoren geschrapt. Partij van de Dieren verzet zich ook tegen kerncentrales in Nederland. Tenslotte is het belangrijk dat burgers - ook op scholen - worden voorgelicht over producten en diensten die impact hebben op het klimaat en milieu.[27]

Volt: Het doel is om in 2040 klimaatneutraal te zijn. Hierbij wordt ingezet op kernenergie, het investeren in het openbaar vervoer en het afschaffen van korte afstandsvluchten. Ook moet innovatie gestimuleerd worden op het gebied van de waterstofeconomie, kunstmatige intelligentie en hergebruik van materialen.[28]

BIJ1: De uitstoot van broeikasgassen moet in 2030 niet meer aanwezig zijn en de subsidies op fossiele brandstoffen wordt uiterlijk in 2022 stopgezet. Ook wordt het openbaar vervoer elektrisch en gratis. Verder gaat er BTW en accijns geheven worden op kerosine. Op internationaal niveau moet Nederland goed samenwerken met de Verenigde Naties om de klimaatcrisis te bestrijden.[29]

DENK: Er moet meer geld vrijgemaakt worden voor ontwikkelingslanden om hen te helpen met verduurzaming. Ook moet er een internationale regel komen om landen te dwingen inspanning te leveren voor verduurzaming en vergroening. Het uiteindelijke doel van DENK is om in 2030 40% klimaatneutraal te zijn en in 2050 volledig.[30]

Forum voor Democratie: Nederland zegt alle klimaatakkoorden op en trekt de klimaatwet in. Ook moet het plaatsen van duurzame energiebronnen, zoals zonneparken, stoppen. Er moet vooral worden gefocust op dijkenbouw, kustbescherming en rivierbeheer in eigen land. Verder is Forum van Democratie van plan kernenergie te stimuleren.[31]

  1. Onderwijs

VVD: Het onderwijs moet gestimuleerd worden om de hoogste kwaliteit te bereiken. Dit kan bijvoorbeeld door meer geld te bieden aan kwalitatief hoge onderwijsinstellingen. Verder moet meer geld vrijkomen voor opleidingen die mensen voorbereiden voor het werk in sectoren waar tekorten in zijn.[32]

PVV: Leraren moeten politiek neutraal blijven en taal en rekenen moeten weer centraal staan in het onderwijs. Ook is de PVV altijd tegen het leenstelsel geweest en wil dus de basisbeurs terug. Verder moet het islamitisch onderwijs stoppen, omdat het de Nederlandse vrijheid en waarden bedreigt.[33]

D66: Het lerarentekort moet opgelost worden. Dit kan door leraren beter te waarderen en een hoger salaris te geven. In het hoger onderwijs moet de studiedruk afnemen, om dit te bewerkstelligen moeten de selectieprocedures minder streng worden. Het bindend studieadvies moet worden beperkt tot maximaal 40 studiepunten en het leenstelsel moet worden vervangen door een systeem waardoor zes van de tien studenten recht krijgen op een studiebeurs. Ook moet de mbo-student van dezelfde voordelen kunnen genieten als studenten in het hoger onderwijs.[34]

GroenLinks: in het basis- en voortgezet onderwijs moeten er kleinere klassen komen om de druk op leraren te verminderen. Ook verdienen zij een hoger salaris. Leerlingen hoeven pas in het derde jaar van de middelbare school een niveau te kiezen, zodat zij hier beter op hun plek zijn. In het hoger onderwijs kunnen studenten een studiebeurs van maximaal 400 euro krijgen, wanneer hun ouders niet meer dan 100.000 euro per jaar verdienen.[35]

Partij van de Arbeid: Leraren moeten meer salaris krijgen en opleidingen tot leraar moeten gratis worden wanneer men daarna minstens vijf jaar in het onderwijs werkt. Ook komt de basisbeurs terug voor studenten en krijgen meer studenten recht op een aanvullende beurs.[36]

Partij voor de Dieren: Een aantal nieuwe vakken worden geïntroduceerd op de middelbare scholen: voorlichting over sekse, gender en seksuele diversiteit en het omgaan met sociale media. Verder moet de werkdruk van de leraren verlaagd worden en het salaris verhoogd. In het hoger onderwijs pleit de Partij voor de Dieren voor studentenpsychologen en een jaarlijkse meting voor het welzijn van studenten. Ten slotte moet het collegegeld verlaagd worden en de basisbeurs terugkeren.[37]

Volt: De basisbeurs moet terugkomen en collegegeld moet afgeschaft worden. Ook moet de werkdruk minder worden, met minder toetsing en minder onderwijsuren.[38]

BIJ1: Middelbare scholen moeten alle niveaus gaan aanbieden om collectieve segregatie op niveau tegen te gaan. Ook moet bijles gratis aangeboden worden. Verder moet het lerarentekort weggewerkt worden door de arbeidsvoorwaarden voor leraren te verbeteren. Wat betreft het vervolgonderwijs wordt het collegegeld afgeschaft en komt er op elke school een hulp psycholoog voor leerlingen met mentale problemen.[39]

DENK: Er moet meer geld gaan naar onderwijs. Hiermee kan de basisbeurs opnieuw geïntroduceerd  worden. Verder moeten de leraren gecompenseerd worden voor hun werk met een hoger salaris en minder werkdruk.[40]

Forum voor Democratie: De niveaus in het voortgezet onderwijs moeten blijven en er moeten kleinere klassen komen om de werkdruk voor leerkrachten te verlagen. Verder moeten leraren beter betaald worden. In het hoger onderwijs komt de basisbeurs terug en worden minder internationale studenten toegelaten. Tenslotte moeten strengere toelatingseisen komen voor studenten.[41]

  1. Migratie en integratie

VVD: Het illegaal verblijven of het faciliteren hiervan wordt strafbaar. Ook moeten meer regels komen voor integratie want ‘opvang in Nederland is geen recht maar een gunst’. Om segregatie en religieuze onderdrukking tegen te gaan, wil de VVD gezichtsbedekkende kleding in openbare ruimten niet toe laten en financiering uit ‘onvrije landen’ bemoeilijken.[42]

PVV: Er moet een streng immigratiebeleid komen, waarbij migranten uit islamitische landen niet meer worden toegelaten tot Nederland. Ook moeten asielzoekerscentra sluiten en tijdelijke asielvergunningen van Syriërs worden ingetrokken. Om dit allemaal waar te maken komt er een nieuw Ministerie van Immigratie, Remigratie en De-islamisering.[43]

D66: Het recht om asiel aan te vragen moet gerespecteerd worden. Hierbij hoort een menswaardige opvang en een veilige overgang naar Europa. Wanneer de asielzoekers worden verdeeld over Europa moet een verplichte en vaste verdeelsleutel worden vastgesteld. Wanneer lidstaten zich hier niet aan houden, zullen zij gestraft worden.[44]

GroenLinks: Er moet een minister komen voor alles wat samenhangt met migratie. Deze minister moet zorgen dat Nederland meer bij gaat dragen aan het opvangen van vluchtelingen. Ook moeten legale vluchtroutes worden gemaakt en zorgen dat deze vluchtelingen toegang hebben tot de eerste levensbehoeften. Ook moet de asielprocedure sneller gaan, terwijl er nog wel zorgvuldig gekeken wordt naar de kwetsbaarheid bij terugkeer.[45]

Partij van de Arbeid: Oorlogsvluchtelingen zijn altijd welkom in Nederland en hen wordt veiligheid geboden. Echter, voor arbeidsmigratie moeten meer regels worden opgesteld om de lonen eerlijk te houden.[46]

Partij voor de Dieren: Nederland moet bijdragen aan het verbeteren van leefomstandigheden en toekomstperspectief in vluchtelingenkampen. Verder moet de procedure versneld worden, maar alsnog zorgvuldig blijven. Tenslotte moeten in Nederland gewortelde kinderen en vluchtelingen die onterecht vervolgd zullen worden in eigen land altijd een verblijfsvergunning toegewezen krijgen.[47]

Volt: Volt wil een effectief vluchtelingenbeleid in Europa en 500 kinderen onmiddellijk onderdak bieden in Nederland.[48]

BIJ1: Op de korte termijn moet Nederland vluchtelingen asiel aanbieden en vluchtelingenorganisaties financieel steunen. De inburgeringstoets wordt een tweejarige cursus. Verder moeten vluchtelingen die buiten hun schuld niet kunnen terugkeren naar het land van herkomst een verblijfsvergunning krijgen.[49]

DENK: In eerste instantie is het van groot belang dat de grondoorzaken van de migratie aangepakt worden. Daarnaast moeten landen die asielzoekers opvangen gecompenseerd worden, vooral de grenslanden van de Europese Unie: Italië en Griekenland. Verder komt er geen strafbaarstelling van illegaliteit. De integratie van asielzoekers en migranten wordt op basis van vrijwilligheid gratis gefaciliteerd.[50]

Forum voor Democratie: Er moet een GreenCard-systeem komen, zoals in Amerika en remigratie moet bevorderd worden. Ook betekent het verkrijgen van een verblijfsvergunning niet dat iemand recht heeft op de Nederlandse nationaliteit. Illegaliteit moet strafbaar worden en hier moet actief op gehandhaafd worden.[51]

Tips

  1. Beslis niet in één keer

Het baseren van je mening op één televisiedebat maakt de motivatie van jouw keuze niet erg sterk. Ook meteen stemmen op de partij die als hoogste uit jouw ingevulde stemwijzer komt, is niet altijd de beste optie. Echter, het lezen van alle partijprogramma’s is onbegonnen werk. De beste optie is dan ook om het nieuws te volgen of een gesprek over de politiek hebben met je vrienden. Misschien hebben zij wel meer informatie over bepaalde partijen dan jijzelf.[52]

  1. Bekijk moties

Een motie is een wens, verzoek of opdracht die door een lid van de Tweede Kamer ingediend kan worden. Deze wordt dan mondeling besproken en vervolgens stemmen de aanwezige partijen voor of tegen.[53] Door deze moties wordt bekend wat de daadwerkelijke standpunten van partijen zijn over meer gedetailleerde zaken. Het bekijken van moties kan dus zeker helpen bij de keuze. De moties kunnen opgezocht worden op de website van de Tweede Kamer (tweedekamer.nl) en de mobiele app Debat Direct.

  1. Is het doel haalbaar?

Het is belangrijk om kritisch te kijken naar de haalbaarheid van de doelen. Het kost de overheid vaak veel geld om een wet uit te voeren en dit geld moet ook ergens vandaan komen. Kijk in dat geval goed naar hoe partijen hun doelen willen financieren. Verder moet een wetsvoorstel ook een meerderheid in de Eerste- en Tweede Kamer weten te bemachtigen. Indien een partij de enige is die een bepaald standpunt heeft, is de kans dat het voorstel of de motie geaccepteerd wordt klein. Hierdoor moeten compromissen gesloten worden en zijn de voorstellen uiteindelijk bijna nooit exact hetzelfde als in een verkiezingsprogramma.[54]

  1. Strategisch stemmen

Strategisch stemmen is het baseren van je keuze op een voorspelling van het komende kabinet. Strategische stemmers zien de verkiezingen als een eerste stap naar een nieuw kabinet. Bij het stemmen kijken zij dus naar de politieke gevolgen van een bepaald kabinet en niet naar de partij die hun voorkeur heeft. Dit is wel nadelig voor kleinere partijen, aangezien zij geen rol spelen bij de formatie van het kabinet.[55] Wanneer je het belangrijk vindt dat een bepaald kabinet gevormd wordt, kun je strategisch stemmen.

  1. Blanco stemmen

Een blanco stem is een stembiljet waar niets mee is gedaan. Deze blanco stem heeft geen invloed op de zetelverdeling en gaat dus niet naar een partij. Een blanco stem wordt wel meegenomen wanneer er geteld wordt om de opkomst van de verkiezingen te bepalen.[56] Wanneer je dus geen partij hebt weten te vinden die jouw standpunten deelt kun je, om alsnog meegedaan te hebben aan de verkiezingen, een blanco stem uitbrengen.

Nu al deze standpunten en tips geordend staan, wordt het wellicht duidelijk welke partij jou het beste kan representeren. De stembussen zijn op 17 maart 2021 tot 21:00 open. Daarna zullen de stemmen geteld worden. In de loop van de avond zullen de media een niet-officiële uitslag publiceren, maar de officiële uitslag wordt normaliter de maandag na de dag van stemming vrijgegeven.[57] Dit zal dit jaar dus op maandag 22 maart 2021 officieel bekend worden gemaakt wie de Tweede Kamerverkiezingen van 2021 gewonnen heeft.


[1] ‘37 partijen nemen deel aan Tweede Kamerverkiezing’, 5 februari 2021, kiesraad.nl.

[2] ‘Samen aan de slag. Nieuwe keuzes voor een nieuwe tijd. Samenvatting Verkiezingsprogramma 2021-2025.’, p. 8-9, vvd.nl.

[3] ‘Het gaat om u. Verkiezingsprogramma 2021-2025.’, p. 15-17, pvv.nl.

[4] ‘Een nieuw begin. Laat iedereen vrij, maar niemand vallen. Verkiezingsprogramma 2021-2025.’, p. 177-191, d66.nl.

[5] ‘Tijd voor nieuw realisme. Verkiezingsprogramma GroenLinks 2021.’, p. 32-38, groenlinks.nl.

[6] ‘Ons plan voor een eerlijker en fatsoenlijker Nederland. Samenvatting verkiezingsprogramma PvdA 2021-2025.’, p. 6-9, pvda.nl.

[7] ‘Plan B. Idealisme is het nieuwe realisme. Verkiezingsprogramma Partij voor de Dieren Tweede Kamerverkiezingen 2021.’, p. 61-69, partijvoordedieren.nl.

[8] ‘Verkiezingsprogramma 2021-2025. Volt Nederland.’, p. 35-38, voltnederland.org.

[9] ‘Allemaal anders, maar toch gelijkwaardig. Programma 2021 BIJ1.’, p. 31-36, bij1.org.

[10] ‘Samen zijn wij Nederland. DENK voor de toekomst. DENK anders. Verkiezingsprogramma DENK 2021-2025.’, p. 18-27, bewegingdenk.nl.

[11] ‘Stem Nederland terug. Verkiezingsprogramma 2021-2025.’, p. 80-87, fvd.nl.

[12] ‘Samen aan de slag. Nieuwe keuzes voor een nieuwe tijd. Samenvatting Verkiezingsprogramma 2021-2025.’, p. 9, vvd.nl.

[13] ‘Het gaat om u. Verkiezingsprogramma 2021-2025.’, p. 47-49, pvv.nl.

[14] ‘Een nieuw begin. Laat iedereen vrij, maar niemand vallen. Verkiezingsprogramma 2021-2025.’, p. 148-176, d66.nl.

[15] ‘Tijd voor nieuw realisme. Verkiezingsprogramma GroenLinks 2021.’, p. 90-101, groenlinks.nl.

[16] ‘Ons plan voor een eerlijker en fatsoenlijker Nederland. Samenvatting verkiezingsprogramma PvdA 2021-2025.’, p. 14, pvda.nl.

[17] ‘Plan B. Idealisme is het nieuwe realisme. Verkiezingsprogramma Partij voor de Dieren Tweede Kamerverkiezingen 2021.’, p. 95-100, partijvoordedieren.nl.

[18] ‘Verkiezingsprogramma 2021-2025. Volt Nederland.’, p. 58-62, voltnederland.org.

[19] ‘Allemaal anders, maar toch gelijkwaardig. Programma 2021 BIJ1.’, p. 85-94, bij1.org.

[20] ‘Samen zijn wij Nederland. DENK voor de toekomst. DENK anders. Verkiezingsprogramma DENK 2021-2025.’, p. 46-53, bewegingdenk.nl.

[21] ‘Stem Nederland terug. Verkiezingsprogramma 2021-2025.’, p. 32-45, fvd.nl.

[22] ‘Samen aan de slag. Nieuwe keuzes voor een nieuwe tijd. Samenvatting Verkiezingsprogramma 2021-2025.’, p. 11, vvd.nl.

[23] ‘Het gaat om u. Verkiezingsprogramma 2021-2025.’, p. 35-37, pvv.nl.

[24] ‘Een nieuw begin. Laat iedereen vrij, maar niemand vallen. Verkiezingsprogramma 2021-2025.’, p. 52-90, d66.nl.

[25] ‘Tijd voor nieuw realisme. Verkiezingsprogramma GroenLinks 2021.’, p. 8-29, groenlinks.nl.

[26] ‘Ons plan voor een eerlijker en fatsoenlijker Nederland. Samenvatting verkiezingsprogramma PvdA 2021-2025.’, p. 12, pvda.nl.

[27] ‘Plan B. Idealisme is het nieuwe realisme. Verkiezingsprogramma Partij voor de Dieren Tweede Kamerverkiezingen 2021.’, p. 9-59, partijvoordedieren.nl.

[28] ‘Verkiezingsprogramma 2021-2025. Volt Nederland.’, p. 10-16, voltnederland.org.

[29] ‘Allemaal anders, maar toch gelijkwaardig. Programma 2021 BIJ1.’, p. 65-70, bij1.org.

[30] ‘Samen zijn wij Nederland. DENK voor de toekomst. DENK anders. Verkiezingsprogramma DENK 2021-2025.’, p. 71-77, bewegingdenk.nl.

[31] ‘Stem Nederland terug. Verkiezingsprogramma 2021-2025.’, p. 66-75, fvd.nl.

[32] ‘Samen aan de slag. Nieuwe keuzes voor een nieuwe tijd. Samenvatting Verkiezingsprogramma 2021-2025.’, p. 8, vvd.nl.

[33] ‘Het gaat om u. Verkiezingsprogramma 2021-2025.’, p. 43-45, pvv.nl.

[34] ‘Een nieuw begin. Laat iedereen vrij, maar niemand vallen. Verkiezingsprogramma 2021-2025.’, p. 12-39, d66.nl.

[35] ‘Tijd voor nieuw realisme. Verkiezingsprogramma GroenLinks 2021.’, p. 39-44, groenlinks.nl.

[36] ‘Ons plan voor een eerlijker en fatsoenlijker Nederland. Samenvatting verkiezingsprogramma PvdA 2021-2025.’, p. 10, pvda.nl.

[37] ‘Plan B. Idealisme is het nieuwe realisme. Verkiezingsprogramma Partij voor de Dieren Tweede Kamerverkiezingen 2021.’, p. 79-85, partijvoordedieren.nl.

[38] ‘Verkiezingsprogramma 2021-2025. Volt Nederland.’, p. 28-33, voltnederland.org.

[39] ‘Allemaal anders, maar toch gelijkwaardig. Programma 2021 BIJ1.’, p. 43-48, bij1.org.

[40] ‘Samen zijn wij Nederland. DENK voor de toekomst. DENK anders. Verkiezingsprogramma DENK 2021-2025.’, p. 28-33, bewegingdenk.nl.

[41] ‘Stem Nederland terug. Verkiezingsprogramma 2021-2025.’, p. 90-97, fvd.nl.

[42] ‘Samen aan de slag. Nieuwe keuzes voor een nieuwe tijd. Samenvatting Verkiezingsprogramma 2021-2025.’, p. 9-10, vvd.nl.

[43] ‘Het gaat om u. Verkiezingsprogramma 2021-2025.’, p. 7-9, pvv.nl.

[44] ‘Een nieuw begin. Laat iedereen vrij, maar niemand vallen. Verkiezingsprogramma 2021-2025.’, p. 192-201, d66.nl.

[45] ‘Tijd voor nieuw realisme. Verkiezingsprogramma GroenLinks 2021.’, p. 85-89, groenlinks.nl.

[46] ‘Ons plan voor een eerlijker en fatsoenlijker Nederland. Samenvatting verkiezingsprogramma PvdA 2021-2025.’, p. 14, pvda.nl.

[47] ‘Plan B. Idealisme is het nieuwe realisme. Verkiezingsprogramma Partij voor de Dieren Tweede Kamerverkiezingen 2021.’, p. 100-102, partijvoordedieren.nl.

[48] ‘Verkiezingsprogramma 2021-2025. Volt Nederland.’, p. 19-21, voltnederland.org.

[49] ‘Allemaal anders, maar toch gelijkwaardig. Programma 2021 BIJ1.’, p. 79-84, bij1.org.

[50] ‘Samen zijn wij Nederland. DENK voor de toekomst. DENK anders. Verkiezingsprogramma DENK 2021-2025.’, p. 54-59, bewegingdenk.nl.

[51] ‘Stem Nederland terug. Verkiezingsprogramma 2021-2025.’, p. 20-23, fvd.nl.

[52] ‘Op wie moet ik stemmen?’, stemdan.nl.

[53] ‘Wat is een motie of amendement?’, enschede.nl

[54] ‘Op wie moet ik stemmen?’, stemdan.nl.

[55] NEMO Kennislink, ‘Strategisch stemgedrag’,  18 juli 2006, nemokennislink.nl.

[56] ‘Blanco/ongeldig’, kiesraad.nl.

[57] ‘Bekendmaking uitslag’, kiesraad.nl.